iUiUIIUil'niliiliJUAi.iili}!!'"'^ 


P    A 

8450 

A8 

E25 

1918 

MAIN 

UC-NRLF 


B    M    DM2    TTl 


m 


iii  I!  ^     ■.. 


m^. 


sa 


1^ 
WE 


ji'lHii  il 


liHi 


Mi!  iilil!  ii!!il!!ln!^lHl 


THE  ECLOGUES  OF 
PUBLIUS  FAUSTUS  ANDRELINUS 

AND 

lOANNES  ARNOLLETUS  NIVERNENSIS 


STUDIES  IN  THE  RENAISSANCE  PASTORAL. 
Latin  texts,  carefully  edited  with  introductions  and 
notes,  by  Wilfred  P.  Mustard,  M.  A.,  Ph.D., 
Collegiate  Professor  of  Latin  in  the  Johns  Hop- 
kins University. 

1.  The  Eclogues  of  Baptista  Mantuanus,  191 1. 
Pp.  156.     $1.50. 

2.  The  Piscatory  Eclogues  of  Jacopo  Sannazaro, 
1914.     Pp.  94.     $1.00. 

3.  The  Eclogues  of  Publius  Faustus  Andrelinus  and 
loannes  Arnolletus  Nivernensis,  1918.  Pp.  123. 
$1.50. 

THE  JOHNS  HOPKINS  PRESS 
BALTIMORE,  MD. 


THE  ECLOGUES 

OF 

FAUSTUS   ANDRELINUS 

AND 

lOANNES    ARNOLLETUS 


EDITED,  WITH  INTRODUCTION  AND  NOTES,  BY 

WILFRED  P.  MUSTARD,  M.A.,  Ph.D, 

COLLEGIATE  PROFESSOR  OF  LATIN  IN  THE 
JOHNS  HOPKINS  UNIVERSITY 


BALTIMORE 

THE  JOHNS  HOPKINS  PRESS 

1918 


^> 


Copyright,  1918 

BY 

THE  JOHNS  HOPKINS  PRESS 


/' 


TO 

MAURICE  HUTTON,  M.A.,  LL.D. 


370203 


PREFACE 

Thanks  to  the  liberal  policy  of  the  Johns  Hopkins  Press, 
I  am  able  to  make  this  third  contribution  to  the  history  of 
the  hmnanistic  Pastoral. 

The  name  of  Faustus  Andrelinus  is  less  familiar  than  that 
of  either  "  good  old  Mantuan  "  or  Sannazaro ;  he  never  en- 
joyed the  fame  and  the  influence  of  the  one,  he  never  ap- 
proached the  high  poetic  plane  of  the  other.  And  yet  in  his 
own  day  and  generation  he  was  a  very  important  personage. 
One  of  the  Italian  scholars  who  helped  to  spread  the  New 
Learning  in  France,  professor  for  many  years  in  the  Univer- 
sity of  Paris,  the  intimate  friend  of  Erasmus,  the  special 
protege  of  the  King  and  Queen — din  regnavit  Lutetiae. 
His  Eclogues  are  always  readable,  because  they  contain 
a  certain  amount  of  autobiography,  and  reflect  many  of  his 
own  experiences  in  Italy  and  France.  They  are  interesting 
because  of  their  '  moral '  tone,  with  occasional  bits  of  pro- 
verbial wisdom  and  frequent  echoes  of  the  great  Roman 
Satirists.  And  they  hold  an  important  place  in  the  tradition 
of  the  Pastoral,  because  of  their  frequent  imitation  of  Cal- 
purnius  and  Nemesianus — at  a  time  when  these  two  poets 
were  not  very  widely  read. 

My  Text  is  based  on  a  comparison  of  the  Paris  edition 
of  1506  with  a  rotograph  copy  of  the  text  published  by 
J.  Oporinus,  Basel,  1546.  In  a  few  passages  I  have  adopted 
the  reading  of  Josentius  Josa's  edition,  Lyons,  1530.  The 
spelling  is  modified  to  suit  the  convenience  of  the  modern 
reader.     The  punctuation  is  my  own. 

My  Notes  are  mainly  concerned  with  the  question  of 
Andrelinus'  sources,  and  only  occasionally  sen^e  to  explain 
his  meaning.  I  have  paid  some  attention  to  his  fondness  for 
proverbial  expressions,  and  I  have  tried  to  indicate  some  of 
the  traces  of  his  Italian  origin.  Indeed,  there  is  more  than 
one  passage  {e.  g.  vii.  44)  where  without  some  knowledge 
of  Italian  it  would  be  hard  to  guess  his  meaning  at  all. 

7 


8  PREFACE 

The  Appendices  are  added  to  give  a  part  of  the  historical 
background  of  the  Eclogues.  I  have  modernized  the  spell- 
ing and  punctuation  of  these  documents,  but  I  have  been 
careful  not  to  interfere  with  anyone's  diction,  syntax,  or 
meaning.  It  is  mere  chance,  not  design,  that  my  edition 
will  help  to  mark  the  fourth  centenary  of  the  poet's  death. 

The  four  rather  prosaic  Eclogues  of  loannes  Arnolletus 
are  really  added  as  a  sort  of  appendix.  They  show  that 
Andrelinus  had  at  least  one  close  imitator.  And  they  show 
that,  like  Andrelinus,  their  author  was  a  careful  student  of 
Calpurnius  and  Nemesianus.  The  text  is  based  on  roto- 
graph  copies  of  the  editions  published  by  Badius  Ascensius, 
Paris,  1524,  and  J.  Oporinus,  Basel,  1546,  and  on  my  own 
copy  of  the  Poematia  published  by  Robert  Winter,  Basel, 
1544. 

I  have  three  people  to  thank  for  special  help  in  the  mak- 
ing of  this  book:  Professor  John  L.  Gerig,  of  Columbia 
University,  Mr.  E.  H.  W.  Meyerstein,  of  the  British 
Museum,  and  M.  Ch.  Mortet,  of  the  Bibliotheque  Ste- 
Genevieve,  Paris. 

W.   P.  M. 

"  HoMEwooD  ",  Baltimore, 
December  2i,  1917. 


CONTENTS 

PAGE 

Introduction ii 

Eclogues  of  Publius  Faustus  Andrelinus 21 

Notes ^7 

Eclogues  of  Ioannes  Arnolletus  Nivernensis 89 

Notes ^^7 

Appendices ^^3 

Index ^^^ 

9 


INTRODUCTION 

PUBLIUS  FAUSTUS  ANDRELINUS 

PuBLius  Faustus  Andrelinus  was  born  at  Forli,  about 
1462.     He  studied  at  Bologna,  under  Filelfo,  and  at  Rome, 
under  Pomponio  Leto.     About  1483  he  was  crowned  by  the 
Roman  Academy,^  for  his  Amores,  or  Livia—''  etsi  nondum 
secundum   et   vigesimum    annum    agebat."  -     At    Rome    he 
made   the   acquaintance   of   Lodovico    Gonzaga,    Bishop    of 
Mantua,    and    he    enjoyed    his    patronage    for    four    years 
( 1484-1488) .     Toward  the  close  of  1488  he  went  to  France, 
carrying  with   him  letters  of   introduction   to   his   patron's 
niece,    Chiara    Gonzaga,    and    to   her   husband,    Gilbert   de 
Montpensier,   compte-dauphin  of   Auvergne.^'     On   Septem- 
ber  5,    1489,   he  was   admitted   to   lecture   publicly   at   the 
University  of  Paris—"  ad  lectiones  publicas  in  arte  humani- 
tatis  legendas."     In  the  autumn  of   1491  he  went  to  teach 
for  some  months  at  Toulouse ;  and  he  also  tried  his  fortune 
at  Poitiers.     But  he  soon  returned  to  Paris,  and  taught  there 
until  his  death  (about  March  1,  1518). 

His  position  at  Paris  was  precarious  at  first,  and,  in  par- 
ticular, he  had  to  defend  himself  against  the  jealous  attacks 
of  another  Italian  scholar,  Hieron^Tiius  Balbus.-*  But  he 
soon  won  the  friendship  of  the  distinguished  churchman  and 
diplomat  Robert  Gaguin,^  and  of  the  brothers  Charles  and 

1  lacobus  Volaterranus,  in  Muratori,  Rer.  Hal.  Script.,  xxiii.  185 
(Milan,  i733)- 

2  Johannes  Cordiger  Alemanus,  quoted  by  Mazzuchelli,  Scnttori 
d' Italia,  i.  7H  (Brescia,  1753)- 

3  These  letters  were  published  bv  R.  Renier,  Giorn.  Star.  d.  Lett. 
Ital  xix  (1892)  191.  They  are  dated  Sept.  22,  1488.  In  one  of 
them  Andrelinus  is  called  "  laureato  poeta  facundissimo  et  oratore 
disertissimo.'" 

4  See  Ed.  xi,  '  De  Fuga  Balbi ',  and  Appendix  A. 

5  Gaguin,  writing  to  Erasmus  about  1495.  says  of  Andrelinus, 
"veterem  iam  amicum  habeo " ;  Roberti  Gaguini  Epistole  et  Ora- 
tiones,  ed.  L.  Thuasne,  ii.  7  (Paris,  1904)- 

T  T 


12  INTRODUCTION 

Jean  Fernand.  And  he  professes  to  have  enjoyed  the 
patronage  of  many  other  eminent  people — of  four  chancel- 
lors of  France,  Guillaume  de  Rochefort  (d.  Aug.  12,  1492), 
Robert  Brigonnet  (d.  1497),  Guy  de  Rochefort  (d.  1507), 
and  Jean  de  Ganay,  of  Thomas  Ward,  ambassador  of  the 
King  of  England,  and  Pierre  Cohardy  or  Courthardy  ("  re- 
gius  advocatus  ",  1486;  "primus  Franciae  praeses  ",  1497; 
d.  1505).  Through  the  influence  of  Cohardy,  he  was 
granted  a  royal  pension,  about  1496.^  On  January  17,  1502, 
he  was  granted  letters  of  naturalization,  by  Louis  XII.  In 
1505  he  was  appointed  canon  of  Bayeux. 

His  most  distinguished  friend  at  Paris  was  Erasmus.'^ 
In  Erasmus'  catalogue  of  his  own  writings  he  mentions  a 
poem  which  was  published  soon  after  his  going  to  Paris 
(c.  1495)  "ad  Faustum  Andrelinum,  quicum  mihi  tum 
recens  coierat  sodalitas."  On  May  2,  1499,  he  could  write: 
"  cum  Fausto  mihi  .  .  .  summa  familiaritas " ;  and  the 
statement  is  borne  out  by  other  letters  written  about  that 
time.®  In  1500  Andrelinus  wrote  a  commendatory  letter, 
for  the  first  edition  of  the  Adagia.  In  a  later  edition  of  the 
Adagia  (c.  1518)  Erasmus  calls  him  "  vetus  congerro 
mens  " ;  and  in  mentioning  his  death  he  speaks  of  him  as 

*  The  pension  was  continued  by  Louis  XII.  In  the  King's  ac- 
counts for  1503  there  is  an  entry,  "A  Faustus,  orateur,  180  liv." ; 
R.  de  Maulde,  Chroniques  de  Louis  XII  par  Jean  d'Auton,  i.  388 
(Paris,  1889). 

'  Another  early  friend  at  Paris  who  afterwards  became  distin- 
guished was  Guillaume  Bude.  In  1496  Andrelinus  addressed  to  him 
a  short  poem,  Querela  Parrhisiensis  Pavimenti,  the  tone  of  which 
implies  a  certain  degree  of  intimacy  with  the  recipient.  It  is  quoted 
by  Ludwig  Geiger,  '  Publio  Fausto  Aridrelini  aus  Forli ',  in  Viertel- 
jahrs.  /.  Kulttir  und  Liit.  d.  Renaissance,  i.   (1886)   535. 

*  For  example,  the  letter  of  the  same  year  in  which  he  urges 
Andrelinus  to  join  him  in  England  and  tells  him  of  the  pretty  Eng- 
lish girls  and  of  the  pleasant  English  custom  of  kissing  on  all  occa- 
sions;  Letters  of  Erasmus,  ed.  P.  S.  Allen,  i.  238  (Oxford,  1906). 
A  sentence  in  this  letter  has  been  solemnly  offered  as  one  of  the 
sources  of  the  legend  of  Dr.  Faust,  the  famous  magician  and  char- 
latan of  the  i6th  century:  "  Quamquam  si  Britanniae  dotes  satis 
pernosses,  Fauste,  nae  tu  alatis  pedibus  hue  accurreres ;  et  si  podagra 
tua  non  sineret,  Daedalum  te  fieri  optares."  To  Herman  Grimm 
this  was  the  earliest  trace  of  the  wide-spread  belief  in  Faust's  ability 
to  fly  through  the  air  {Preuss.  Jahrb.,  xlvii.  456).  See  also  Allen's 
edition,  i.  3,  221,  234,  235,  236,  297,  311. 


INTRODUCTION  13 

one  who  deserved  to  live  forever,  "  immortalitate  dignus." 
It  was  only  in  the  following  year  that  he  ventured  to  write 
a  very  unfavorable  report  of  his  old  friend's  character  and 
attainments. 

In  an  edition  of  the  Adagia  published  about  1518  Andre- 
linus  is  mentioned  as  "  poeta  non  solum  laureatus  verum 
etiam  regius  atque  etiam,  si  diis  placet,  regineus  "  (68,  cent. 
2,  chiliad.  2).  Some  scholars  have  seen  in  this  a  mere 
jest  on  the  part  of  Erasmus,  and  not  an  actual  title.  But 
the  poet  is  actually  called  "  poeta  laureatus  regiusque  ac 
regineus  "  in  an  undated  edition  of  his  '  aegloga  moralissima  ' 
and  in  an  undated  edition  of  his  Hecatodistichon.^  And 
he  apparently  had  some  right  to  the  full  title.  In  dedi- 
cating to  him  an  edition  of  some  of  the  comedies  of  Plautus, 
Simon  Carpentarius  mentions  the  "  lecturae  tum  regiae  tum 
regineae  quas  non  sine  optima  mercede  perficis  ".^^  The 
queen  in  question  was  doubtless  Queen  Anne.  Even  in  the 
eighteenth  century  his  unusual  title  had  not  been  forgotten. 
Baillet  introduces  him  as  "  Poete  couronne  Poete  du  Roi  (et 
de  la  Reine,  si  Ton  veut  rire  avec  Erasme)".^^  And  de  la 
Monnoye  has  his  comment,  in  the  Mefiagiana,  iii.  183  (Paris 
ed.,  1715)  : 

Poeta  Regius,  en  bon  Frangois,  signifie  le   fou  de   Roi.     Le  poete 

Regnier  le  Satirique  a  dit,  sat.   14.  v.  30: 

'  Les  foux  sont  aux  echets  les  plus  proches  des  Rois.' 

A  ce  conte  Faustus  Andrelinus,  qui  prenoit  tout  ensemble  la  qualite 

de  Poeta  Regius  et  de  Regineus,  etoit  le  fou  du  Roi  et  de  la  Reine. 

His  popularity  and  his  influence  as  a  teacher  are  often 
mentioned;  ^2  "  ^iu  regnavit  Lutetiae  ",  as  Erasmus  said.^' 

9  Both  included  in  Mile.  Pellechet's  list  of  French  Incunabula ;  i, 
156  and  158. 

10  Mazzuchelli,  op.  cit.,  i.  715.  Cp.  '  Corydon's '  statement,  Ed. 
xii.  190,  where  after  speaking  of  the  King's  bounty,  "  pulchra  fetas 
sub  imagine  vaccas ",  he  adds,  "  atque  alias  Augusta  boves  dedit 
uxor  ". 

11  Jugemens  des  Savans,  Paris  ed..  1722,  iv.  329. 

12  "Ab  extremis  Franciae  et  Germaniae  oris  auditores  confluxerunt, 
ut  reconditarum  facultatum  praecepta  audirent,  et  in  suas  regiones 
certatim  deferrent " ;  Marchesi,  Vitae  Virorum  Illustrium  Forolivi- 
ensium,  Forli,  1 726  (quoted  by  R.  Renier.  op.  cit.,  p.  187).  Some 
of  his  pupils  in  Paris  were  Claudius  Budinus  Carnotensis,  Matthias 


14  INTRODUCTION 

In  the  first  edition  of  his  Livia  (Paris,  Oct.  1,  1490)  there 
is  a  complimentary  letter  from  "  Frater  lohannes  Cordiger 
Alemanus  sacrae  theologiae  professor ",  addressed  to  the 
University  of  Paris : 

Nostris  quoque  temporibus  merito  gloriari  potest  vestra  Univer- 
sitas  Parisiensis,  quod  Faustum  Andrelinum  Foroliviensem  nacta  est. 
Is  enim,  cum  omnium  disciplinarum  studiosissimus  sit,  solus  fuit  (ut 
aliorum  pace  dixerim)  qui  Galliam  ex  ieiuna  saturam,  ex  inculta 
tersam,  ex  sicca  viridem,  ex  barbara  Latinam  fecit ;  quandoquidem 
non  solum  oratoriam  et  poeticam  facuhatem,  sed  etiam  sphaericam 
ipsam  tanta  omnium  admiratione  professus  est,  ut  quid  dicant  alii 
profecto  habeant  nihil,  et  artem  ac  leporem  carminis  hoc  in  Regno 
antea  prorsus  incogniti  ita  patefecit,  ut  omnes  solum  Faustum  in 
quovis  carminis  genere  imitari  studeant,  et  integras  illius  sententias 
ac  versus  saepenumero  pro  suis  accipiant.  Nee  id  profecto  iniuria 
factum  est,  cum  Faustus  talis  sit  poeta,  ut  '  ab  eo  ceu  fonte  perenni 
vatum  Pieriis '  (ut  de  Homero  scribit  Ovidius)  '  ora  rigentur 
aquis 


'  14 


One  of  his  pupils,  Claudius  Budinus  Carnotensis,  could 
say  of  him : 

Ille  est  qui  Latium  Musis  spoliavit  amoenis, 
Ut  coleret  Gallas  clarus  Apollo  domos ; 

Ille  est  qui  primus  cis  Alpes  carmina  vexit, 
Quo  duce  iam  Francos  nulla  Camena  latet. 

^  :):  ^  ^c  :|;  :)c 

*  Laurea  serta  gerens  Musisque  excultus  amoenis 
Gymnasium  Faustus  Parisiense  polit.'  ^^ 

In  the  dedication  of  an  edition  of  Persius  (Lyons,  Jan.  27, 
1499)  lodocus  Badius  Ascensius  has,  "  Faustum  praecipuum 
Galliarum  specimen  ac  litteraturae  praesidium,  regium  dico 
ilium  musicum  ac  vatem  clarissimum,  Parrhisios  tot  annos 
erudientem."  '^^     Beatus  Rhenanus,  looking  back  on  his  own 

Ringmann,  Sebastian  Murrho  the  Younger,  Othmar  Nachtigal, 
Beatus  Arnoaldus,  and  Beatus  Rhenanus.  See  G.  C.  Knod,  Aus  der 
Bibliothek  des  Beatus  Rhenanus,  pp.  37-43  (Schlettstadt,  i88g). 

13  Letter  of  July  26,  1518;  Opera  omnia,  iii.  403  (Leyden,  1703). 

i-^  Quoted  by  Mazzuchelli,  op.  cit.,  i.  715.    Cp.  Ovid,  Am.,  iii.  9,  25. 

15  From  his  poem  'Faustina',  in  Poematia  aliquot  insignia  illus- 
irium  Poetarum  recentiorum,  Basileae,  per  Robertum  Winter,  1544' 
The  last  distich  here  quoted  is  used  as  a  motto  in  three  Paris  editions 
of  the  Buccolica  Fausti,  I496(?),  1501,  1506. 

1^  Ph.  Renouard,  Bibliographie  de  Jesse  Badius  Ascensius,  iii.  147 


INTRODUCTION  IS 

student  days  at  Paris  (1503-1507),  reports  that  Faustus  was 
not  an  ideal  teacher:  "  defunctorie  profitebatur,  iocis  qui- 
busdam  magis  festivis  quam  doctis  plausum  rudium  audi- 
torum  captans."  ^^  And  Erasmus  implies  that  his  lectures 
sometimes  made  the  judicious  grieve:  "  Lutetiae  licuit  Fausto 
profiteri  quoslibet  poetas  usque  ad  naenias  Priapeas,  idque 
more  (ne  quid  aliud  dicam)  Faustino."  Indeed,  when 
Erasmus  thinks  of  his  personal  and  moral  character  and  his 
rather  mediocre  learning,  he  marvels  that  the  University  of 
Paris  could  put  up  with  him  so  long : 

Parisiensis  Academiae  candorem  ac  civilitatem  iam  olim  sum  admi- 
ratus,  quae  tot  annos  Faustum  tulerit,  nee  tulerit  solum,  verum  etiam 
aluerit  evexeritque.  Cum  Faustum  dico,  multa  tibi  succurrunt  quae 
nolim  Uteris  committere.  Qua  petulantia  solitus  est  ille  in  Theolo- 
gorum  ordinem  debacchari !  Quam  non  casta  erat  illius  professio ! 
Neque  cuiquam  obscurum  erat  qualis  esset  vita.  Tantum  malorum 
Galli  doctrinae  hominis  condonabant,  quae  tamen  ultra  mediocritatem 
non  admodum  erat  progressa.^^ 

His  principal  published  works  were,  Livici  sen  Amores, 
in  four  books  (Paris,  1490)  ;  Elegiarum  libri  III  (1494)  ; 
Bucolica  (c.  1496)  ;  De  moralihus  et  intellectualibns  virtuti- 
bus  (c.  1496)  ;  Hecatodistichon  (before  1500)  ;  Epistolae 
proverbiales  et  morales  (nine  epistles  in  prose,  1507,  or 
earlier) .  He  wrote  a  number  of  occasional  poems,  to  court 
the  favor  or  acknowledge  the  bounty  of  his  adopted  country : 
on  the  victories  of  Charles  VIII  at  Naples  and  at  Fomovo 
(1496), 1^  on  the  death  of  Charles  VIII  (1498),  on  the 
capture  of  Lodovico  Sforza,  *  II  Moro '  (1500),  on  the 
second  victory  of  the  French  at  Naples  (1502),  on  the 
taking  of  Genoa  (1507),  on  the  conquest  of  Venice  (1509), 
on  the  career  of  Georges  d'Amboise,   Cardinal  Archbishop 

(Paris,  1908).  Ascensius'  own  edition  of  Ottavio  Cleofilo's  De  coetii 
poetarum  (Paris,  Oct.  7,  1503)  was  dedicated  to  Faustus,  "  decus 
camoenarum  ". 

■^^  Epistle  to  Charles  V  (June  I,  1540). 

1®  Letter  to  Ludovicus  Vives  (15 19)  ;  Opera  omnia,  iii.  535  (Ley- 
den,  1703).     See,  also,  iii.  689. 

1^  Cp.  Petrus  Crinitus,  'Ad  Faustum,  de  Carolo  Rege  Francorum, 
cum  ad  Urbem  tenderet  cum  exercitu ',  '  Quid  occupatum  litteris 
urges  tuis  |  frustraque  toties  flagitas,  |  ut  impotentis  Galliae  fastum 
gravem  |  regemque  dicam  Carolum?'  Two  other  poems  of  Crinitus 
are  addressed  '  ad  Faustum  '. 


16  INTRODUCTION 

of  Rouen,  on  the  marriage  of  Claude,  daughter  of  Louis  XII,. 
with  Francis,  Duke  of  Valois,  etc.,  etc.  In  1499  he  pub- 
lished an  edition  of  Ottavio  Cleofilo  da  Fano's  De  Coetu 
Poet  arum. '^^ 

The  Eclogues  \i.  e.  the  first  eleven)  were  printed  at  Paris 
about  1496.^^  They  seem  to  have  been  written  at  various 
times  between  1488  and  1496;  the  first  refers  to  the  poet's 
departure  for  France  (toward  the  end  of  1488),  the  tenth, 
to  the  birth  of  a  son  to  Charles  VIII  (Sept.  1496).  Some 
of  them  were  ready  for  publication  in  1494 :  **  buccolicum 
carmen  quotidiano  prope  convicio  flagitatum  emittam,  cum 
primum  a  Guilelmo  Gualtero  certior  factus  fuero  cuinam 
lucubrationes  illae  iure  dedicandae  sint "  (Ded.  of  the 
Elegies,  to  Thomas  Ward).  The  twelfth  is  of  later  date.^^ 
It  is  addressed  to  Louis  XII,  and  professes  to  have  been 
written  when  '  Corydon  '  (i'.  e.  Faustus)  w^as  50  years  old. 

In  the  De  Latinae  Linguae  Reparatione  of  M.  Antonius 
Sabellicus  there  is  a  brief  comment  on  Andrelinus  and  his 
earlier  poems.  He  is  mentioned  immediately  after  Baptista 
Mantuanus:  "  multum  ingenii  et  in  M.  Octavio  Phanensi, 
multum  in  Forliviensi  Fausto ;  verum  uterque  amorum  can- 
tator,  et  ob  id  minus  quam  ille  de  quo  loquor  celebrandi."  ^^ 
In  a  Venice  edition  of  the  Amores,  1501,  Bartolomeo  Mega- 
luzzi  called  the  author  "  principem  poetarum  nostri  tem- 
poris."  ^*  And  in  the  dedication  of  an  edition  of  Plautus, 
Simon  Carpentarius  called  him  **  eorum  ex  numero  qui 
vivunt  eruditissimus  poeta."  ^^     The  printer  of   two   Paris 

20  In  the  dedication  of  his  Elegies  to  Thomas  Ward  (1494)  he 
mentions  an  '  opus  laboriosissimum  De  Vera  ReHgione  inscriptum  ' 
and  several  *  unfinished '  works,  most  of  which  seem  to  have  been 
left  unpublished :  "  Satiras  decem,  Christianum  Adventum,  Epigram- 
mata  ducenta,  Sphaericum  Dialogum,  Morales  centum  Epistolas,  et 
Latinae  Linguae  Observationes." 

21  An  edition  with  a  commentary  was  published  at  Lyons  in  1539  : 
Bucolica  Fausti  .  .  .  perdiligenter  emendata,  cum  commento  .  .  . 
Josentii  Josae. 

22  It  is  not  included  in  the  Paris  editions  of  1501  and  1506.  It  was 
printed  at  Strassburg  in  15 12.  Mile.  Pellechet,  i.  154,  includes  an 
undated  edition  of  it  in  the  list  of  French  Incunabula,  and  L.  Thu- 
asne,  op.  cit.,  i.  131,  says  it  appeared  in  1498. 

23  Venice  ed.,  c.   1495,  fol.  g.  vii. 

24  Quoted  by  R.  Renier,  op.  cit.,  192. 

25  Mazzuchelli,  op.  cit.,  i.  715. 


INTRO  D  UCTION  \  ^ 

editions  of  the  Eclogues,  1501  and  1506  (loannes  Antonius 
Venetus)  was  ready  to  rank  them  beside  those  of  Virgil  and 
Calpumius:  "  Habes,  studiose  lector,  Fausti  poetae  Regii 
Buccolica,  quae  adeo  exculto  venustoque  carmine  composita 
sunt,  ut  neque  Virgilii  neque  Calphurnii  aeglogis  mea  quidem 
sententia  cedant."  In  1507  loannes  Murmellius  could  say: 
"  Faustum  saecla  futura  canent  ",  Eleg.  Mor.,  iii.  1,  54.^^ 
loannes  Sapidus  thought  it  worth  while  to  stand  out  for  the 
superiority  of  Virgil : 

Sed  tua  loripedi  committe  poemata  divo ; 

Musa  tuos  ridet  Virgiliana  modos. 
Cuique  suum  pulchrum ;  te  caeca  philautia  tangit 

Plus  nimio ;  sine  te  laus  aliena  probet.^^ 

J.  C.  Scaliger  and  Lilius  Gyraldus  both  speak  of  our  poet's 
*  facilitas  ' :  Poetice,  vi, 

Fausti  facilitas  viventis  in  scribendo  plausu  excepta  est.  Scholas 
tamen  sapit  ilia  iuniorum ;  a  qua  nihil  aliud  quam  hoc  ipsum  ex- 
pectes ; 

and  De  Poet.  Nostr.  Temp., 

Faustum  Foroliviensem  eius  commendat  facilitas,  sed  plerumque 
vulgaris  et  protrita.  Perplura  hie  scripta  reliquit,  quae  a  Transal- 
pinis,  apud  quos  multos  annos  vixit,  magis  quam  ab  Italis  in  manibus 
habentur. 

G.  J.  Voss  quotes  with  approval  a  remark  which  he  attri- 
butes to  Erasmus : 

de  cuius  poematis  scite  aiebat  Erasmus  unicam  in  iis  syllabam 
desiderari.     Ea  erat  vovq  sive  mens."^^ 

Baillet's  estimate  is  not  very  high : 

^  II  ne  se  soucioit  pas  beaucoup  de  mettre  des  sens  dans  ses  compo- 
sitions pourvu  qu'  il  y  mit  des  mots  bien  choisis  et  de  riches  expres- 
sions, comme  si  les  choses  etoient  faites  pour  les  mots,  au  lieu  d'assu- 
jettir  les  mots  aux  choses.-^ 

26  Miinster  ed.,  by  A.  Bomer,  1893,  p.  76. 

-"^  Quoted  by  L.  Geiger,  op.  cit.,  p.  46. 

28  Instit.  Poet.,  i.  I,  3. 

"^  Jugemens  des  Savans,  Paris  ed.  1722,  iv.  329. 


18  INTRODUCTION  ,-    -     -- 

And  de  la  Monnoye  could  say:  "  Faustus  Andrelinus,  Poete 
moderne  trivial"  {Menagiana,  ii.  398). 

Quotations  from  Andrelinus  are  not  very  numerous,  and 
the  Eclogues  seem  to  be  hardly  quoted  at  all.  Pierre  Grin- 
gore  quotes  the  line: 

Nil  iuvat  amisso  claudere  septa  grege 

{Oeuvres,  Paris  ed.,  1858,  i.  32).  The  Scoparius  of  loannes 
Murmellius  (1517)  has  the  distich : 

Stentorea  obtundunt  clamantes  voce  sophistae, 
Dum  levibus  nugis  tempora  vana  terunt.^^ 

There  are  a  dozen  quotations  (most  of  them  from  the  Livia) 
in  the  learned  commentary  which  Benedictus  Curtius  com- 
posed on  the  Arrets  d' Amour  of  Martial  d'Auvergne.^^  And 
there  is  one  in  Grimmelshausen's  SimpUcissimus  (1669) 
i.  17: 

Welches  auch  Faustus  Poeta  in  diesem  Disticho  exprimiret  hat : 

Si  te  rusticitas  vilem  genuisset  agrestis, 
Nobilitas  animi  non  foret  ista  tibi.^^ 

Branthome  quotes  a  striking  phrase,  in  his  Life  of  Charles 
VIII: 

L'ltaHe  ne  le  plaignit  pas :  aussy  le  poete  Faustus  disoit  que  ses 
victoires  et  faicts  belliqueux  estoient  autant  de  (stigmates  ou  pour 
mieux  parler  de  vrayes)  marques  et  enseignes,  qu'il  appelle  vera  stig- 
mata proprement  en  latin,  sur  le  front  des  Italiens,  qui  jamais  n'  en 
tomberoient. 

And  in  the  Paris  edition  of  the  Menagiana,  1715,  vol.  ii,  p. 
-398,  de  la  Monnoye  remarks: 

Ceux  qui  citent  de  memoire  sont  sujets  a  s'equivoquer.  Saumaise 
qui  sur  Solin,  pag.  5  de  la  2.  edit.,  a  cite  comme  d'Horace  cet  hexa- 
metre, 

Nulla  dies  abeat,  quin  linea  ducta  supersit, 

auroit  ete  bien  etonne  si  on  lui  eut  fait  voir  que  c'est  un  vers  de 
I'Hecatodistichon  de  Faustus  Andrelinus  Poete  moderne  trivial. 

30  Miinster  ed.,  by  A.  Bomer,  1895,  p.  82. 

31  Paris  ed.,  1566,  pp.  36,  53,  82,  91,  261,  473,  625,  721,  723,  835. 
'2  Quoted  by  L.  Geiger,  op.  cit.,  p.  46. 


INTRODUCTION  19 

There  is  a  quotation  in  one  of  the  Lamentationes  novae  Ob- 
scurorum  Reiichlinistarum  (1518),  No.  12:  "  Infecundi 
quippe  ingenii  est  (Faustus  inquit)  praemonstrantem  (quan- 
quam  illi  debeatur  plurimum)  non  excedere ".  And  E. 
Booking  says  in  his  edition  of  these  Lamentationes  (Leipzig, 
1864,  p.  369)  that  Ortwinus  Gratius  drew  very  freely  upon 
Andrelinus'  Epistolae  proverhiales  et  morales.  Compare, 
also,  the  expression  in  Lament.  34,  '  quid  te  proprio  caedis 
ligone?'  with  Andrelinus,  Eel.  vii.  47-48. 

As  for  his  sources  and  models — he  of  course  owes  a  great 
deal  to  Virgil  and  Ovid,  and  in  his  '  moral '  passages  he 
sometimes  draws  upon  Horace,  Persius  and  Juvenal.  But 
the  most  interesting  fact  is  his  free  use  of  Calpurnius  and 
Nemesianus — at  a  time  when  these  two  poets  were  not  very 
widely  read.  Indeed,  one  of  his  enemies  accused  him  of 
attempting  to  pass  off  the  Eclogues  of  Calpurnius  at  Paris 
as  his  own : 

Mox  Calphurnii  eglogas,  quas  certe  turn  paucissimi  viderant,  sicuti 
tuam  elucubrationem  privatim  plurimis  exhibuisti,  eas  (qua  es  impu- 
dentia)  tuo  nomine  editurus,  ni  Cornelius  Vitellius  huic  tuo  temerario 
ausui  obstitisset.23 

His  influence  upon  the  later  pastoral  is  not  very  great. 
Perhaps  the  most  important  item  is  the  Eclogues  of  loannes 
ArnoUetus  Nivernensis,  which  are  included  in  this  volume, 
as  a  sort  of  appendix. 

lOANNES  ARNOLLETUS  NIVERNENSIS 

On  March  18,  1524,  lodocus  Badius  Ascensius  published  at 
Paris  an  Opus  de  orthographia  by  loannes  ArnoUetus  Niver- 
nensis, "  liberalium  artium  legumque  professor  ac  protogym- 
nasta  academiae  Nivernicae  ".  The  volume  included  a  col- 
lection of  Latin  poems  by  the  same  author,  Bucolica,  Ludicra, 
etc.  ArnoUetus  had  sent  his  work  to  the  great  publisher 
with  a  complimentary  letter,  and  Ascensius  returned  a  very 

33  Invectiva  in  Fatistum  Balbi  calumniaforem  (quoted  by  G.  C. 
Knod,  op.  cit.,  96).  See  Appendix  C.  It  has  been  suggested  that 
Andrelinus  knew  and  imitated  the  Eclogues  of  Baptista  Mantuanus 
(E.  Carrara,  La  Poesia  Pastorale,  Milan,  1909,  p.  270).  If  so,  he 
may  have  known  them  in  manuscript;  they  were  not  printed  until 
1498. 


20  INTRODUCTION 

friendly  reply :  "  totas  istas  laudes,  quas  minime  agnosco, 
stilo  deletili  ex  hoc  albo'  expunxissem,  nisi  pluris  abs  te 
amari  quam  a  quovis  quantumvis  laudato  viro'  laudari 
facerem."  ^'^ 

The  title  of  the  book  seems  to  say  that  in  1524  Arnollet 
was  principal  of  a  school  at  Nevers.^^  And  it  may  perhaps 
be  inferred  from  his  poems  that  he  was  a  native  of  Nevers, 
that  he  lived  for  a  time  in  the  "  agri  Fiscalienses  ",  and  that 
about  1520,  or  a  little  earlier,  he  returned  to  his  native 
town.^® 

The  Bucolica  were  printed  again  in  Robert  Winter's 
Poematia  aliquot  insignia  illustriwn  Poetai'um  recentiorum, 
Basel,  1544,  and  in  the  famous  Bucolic oruvi  autores  xxxviii 
.  .  .  farrago  eclogarum  clvi  published  by  Oporinus,  Basel, 
1546.  They  are  a  rather  close  imitation  of  some  of  the 
eclogues  of  Faustus  Andrelinus.  They  show  an  intimate 
acquaintance  with  the  eclogues  of  Calpurnius  and  Nemes- 
ianus.  And  at  least  one  passage,  i,  41-42,  is  borrowed 
from  "  good  old  Mantuan  ". 

34  Ph.  Renouard,  op.  cit.,  ii.  50. 

3^  In  Victor  Gueneau's  Dictionnaire  biographique  du  Nivernais 
(Nevers,  1899),  p.  4,  he  is  called  "  le  premier  regent  du  college  de 
Nevers",  But  neither  E.  Duminy,  Le  College  de  Nevers  (1908), 
nor  C.  A.  Parmentier,  Archives  de  Nevers  (1842),  mentions  him 
among  the  principals  of  that  institution.  They  say  that  in  1521  a 
new  school  was  opened  at  Nevers,  that  in  1526  this  school  was  trans- 
ferred to  a  new  building  and  took  the  name  of  '  college  ',  and  that 
the  first  principal  of  the  new  college  was  Pierre  Delafoi. 

"6  "  Jean  Arnoullet  .  .  .  parait  vraisemblablement  appartenir  a  la 
famille  des  imprimeurs  lyonnais,  originaire  de  Bourges,  mais  aucun 
document,  connu  a  ce  jour,  ne  permet  d'en  preciser  la  parente  " ;  J. 
Baudrier,  Bibliographie  lyonnaise,  x.  3  (Lyon,  1913). 


PUBLII  FAUSTI  ANDRELINI 
BUCOLICA 


ECLOGA  L 

Faitstulus  Ausonios  indignans  linquit  agellos, 
Et  Galla  invitum  trudit  ad  arva  gregefn. 

Lygdus.  Faustulus. 

Lygdus. 

Faustule,  tarn  celeri  properans  discedere  gressu, 
Invitas  quo  trudis  oves,  cum  pinguia  carpant 
Gramina,  cuni  valeant  patula  vitare  sub  ulmo 
lam  iam  venturum  torrenti  sole  calorem? 
Undique  nam  resonat  raucis  nemus  omne  cicadis. 

Faustulus. 

Pascua  iamdudum  campo  meliora  f eraci 
Luxuriare  f  erunt,  cultos  qua  flexilis  agros 
Sequana  circumdat  fluctuque  irrorat  amoeno. 
Illuc  has  pecudes  longinqua  per  avia  duco. 

Lygdus. 

Sic  patrios  fines  antiquaque,  Faustule,  rura  10 

Linquis,  ut  extern!  fias  novus  incola  campi? 
Ah  coeptam  dimitte  viam ;  te  flebilis  arbor, 
Te  vidui  f  ontes,  te  flumina  maesta  dolebunt. 

Faustulus. 

Heu,  possessa  diu  natalis  iugera  ruris 
Extremus  veteri  dolor  est  liquisse  colono. 
Sed  gravis  impellit  tardantem  iniuria  gressum, 
Nee  longum  deterret  iter,  nee  f  ervidus  ardor. 

Lygdus. 

Hac  mecum  aesculea  paulum  requiesce  sub  umbra, 
Et  refer  indignam  quae  causa  incenderit  iram. 
Cur  nolis  patrio  requiem  decerpere  campo,  20 

Donee  sol  nimios  declinans  temperet  aestus. 

23 


24  '      PV:BLil  FAVSTI  ANDRELlNl 

Faustulus. 

Cum  foret,  heu,  genitor  multi  ditissimus  agri, 
Dixit,  '  lo  felix  magnum  pete,  Faustule,  Pana, 
Haud  patrias  rediture  domos,  nisi  carmina  pago 
Invidiosa  tuo  docta  modulere  cicuta '. 
Dixit,  et  innumero  plenam  dedit  aere  crumenam. 
Hie  docuit  calamos  labris  inflare  sonoros 
Nee  earmen  triviale  deus,  quod  Tityrus  ipse 
Si  semel  audisset,  tenuem  fregisset  avenam 
Qua  sua  fagineis  sub  frondibus  otia  lusit.  30 

lubila  eum  canerem  nostris  incognita  silvis, 
Ipse  ego  rurali  sum  factus  Apolline  vates, 
Serpentesque  meis  hederas  laurumque  virentem 
Crinibus  imposuit ;  pagus  non  inscius  exstat. 
Muneris  accepti  dulce  est  meminisse  levamen. 
Interea  promissa  pater  vadimonia  solvens 
Rem  totam  exhausit,  saevo  cogente  tyranno, 
Et  mea  libertas  eecidit,  dominoque  eoactus 
Ingrato  servire  fui;  nam  tradita,  Lygde, 
Nulla  fuere  meo  compendia  digna  labore.  40 

lam  quater  incisa  est  flaventi  messis  in  agro 
Ex  quo  tale  iugum  subii ;  dum  sustinet  aetas. 
Sunt  alibi  miseris  quaerenda  viatica  canis. 

Lygdus. 

Pro  eertis  incerta  petis;  sors  durior  esset, 
Si  fieret  dominus  peregrina  ingratior  ora. 

Faustulus. 

Lygde,  mihi  rediens  quaerenti  dixit  Amyntas 
Illic  esse  deum  miti  pietate  f  oventem 
Quos  f  era  praeeipitat  f  ato  Fortuna  sinistro. 
Huie  animus  soUers,  huie  est  pastoria  virtus 
Grata,  nee  argutis  iuneta  est  quae  fistula  eannis  50 

Displieet;  augusta  si  maiestate  fruamur, 
Hae  faeilem  gracili  fleetemus  arundine  divum. 

Lygdus. 

Faustule,  si  qua  tui  tangit  te  gratia  Lygdi, 
Die  age,  die  dulei  dispersum  nectare  carmen. 


nvcottcA  25 

ignibus  hibernis,  aestiva  gratius  umbra 
lUud  erit  nobis,  et  odora  suavius  herba. 

Faustulus. 

'  Summe  deus,  nostrae  data  sunt  cui  iura  salutis, 
Indiga  paupertas  rebusque  inimica  secundis 
Hue  lassum  me  ferre  pedem  Fortuna  eoegit. 
Da,  preeor,  optata  da  tanti  numinis  aura  60 

Posse  f rui ;  tutis  geminae  sub  vallibus  alae 
Infelix  tutare  pecus,  quod  viribus  haustum 
Omnibus  esse  vides.     Vacuas  si  missa  per  auras 
Verba  volant,  usto  seu  tellus  subdita  Cancro, 
Seu  me  spectabit  Thule  suprema  vagantem, 
Donee  mansuram  liceat  mihi  ponere  sedem. 
Ah  iustas  admitte  preces  finemque  supremum 
His  impone  malis.     Semper  sollemnia  vota 
Persolvam,  nee  pauca  tuas  ovis  imbuet  aras ; 
Et  mea  iam  trito  dependens  fistula  collo  70 

Semper  honoratos  uni  tibi  concinet  hymnos  '. 

Lygdus. 

Quantum  et  quale  refers  carmen,  divine  poeta. 
Ipsa  etiam  audito  mitescent  marmora  cantu, 
Nam  strepis  arguta  nihil  armentale  cicuta. 

Faustulus. 

Si  loquor  haec  humiles  superantia  verba  myricas, 
Materies  erexit  opus  subiecta  remissum. 
Si  nescis,  nihil  est  triviali  more  sonandimi 
Ante  sacrum  numen ;  virgulta  exilia  poscunt 
Stridentes  stipulas  et  pastoralia  verba. 
Sic  me  Parrhasio  docuit  Pan  primus  in  antro.  80 

Lygdus. 

O  f  elix  numen,  dulci  quod  tanta  canore 
Fistula  mulcebit  cycnos  imitata  sonoros. 
Frigida  iam  summis  descendens  montibus  aura 
Spirat  et  accinctum  Latiis  te  subtrahit  agris. 
Felicem  iam  carpe  viam  sedesque  beatas, 
Fataque  perpetuam  praestent  meliora  quietem. 


56  Pub  LI  I  FAUSTi  andrelini 


ECLOGA  II. 

Ecce  tuos  fallax  fugiendos  Curia  mores 
Expertus  vero  lanulus  ore  refert. 

LoLLius.     Ornus.     Ianulus. 

Lollius. 

Ianulus  ecce  redit  domina  modo  laetus  ab  urbe ; 
Obvius  ipse  ferar  monstrataque  gaudia  poscam. 
Tu  vigil  observa  pascentes,  Orne,  capellas, 
Ne  forsan  miles  nostri  populator  agelli 
Tristia  damna  f  erat ;  nihil  est  a  milite  tutum 
Prodiga  cui  desit  consumpti  copia  nummi. 

Ornus. 

Si  f  oret  hie  Argus,  centeno  lumine  custos, 
Invia  non  melius  repentes  saxa  capellas 
Servaret,  Lolli ;  vigilem  decet  esse  subulcum. 
Vade  igitur  tutus,  ac  pleno  gaudia  sacco  10 

Intellecta  refer;  propior  sed  lanulus  instat. 

Lollius. 

Venisti  tandem ;  num  vilia,  lanule,  rura 
Sordescunt,  postquam  regalia  tecta  subisti? 

lanulus. 

O  felix  Lolli  villa  contente  paterna, 
Securas  quicumque  casas  et  ruris  amoeni 
Vernantes  contemnit  agros,  ut  magna  sequatur 
Atria,  nodosas  pro  libertate  catenas 
Triticeoque  petit  meliorem  pane  f arinam. 
Publica  fama  volat  multas  quod  Regia  curas 
Sollicitata  parit,  nee  fama  est  verior  ulla.  20 

Cum  deprensa  putas,  artis  tunc  lubrica  palmis 
Vota  fluunt,  tamquam  liquidas  anguilla  per  undas 
Labitur  aufugiens,  cum  retia  cassa  fefellit. 
Nee  desunt  promissa  tamen.     Si  nota  revisas 


bV  COLIC  A  27 

Limina,  te  retrahens  intrantem  ianitor  arcet, 

Et  magnum  causatur  opus ;  tibi  clausa  moranti 

Ostia  quam  pateant  millenus  praeterit  annus. 

Et  demum  obliquus  transverse  lumine  Caesar 

Respicit  admissum,  tacitoque  immurmurat  ore. 

Auribus  hunc  pronis  vultuque  exaudit  aperto  30 

Qui  sua  caudato  vestigia  syrmate  verrit, 

Atque  ilium  scalas  primum  comitatur  ad  imas. 

Postmodo  vadit  inops  simulata  fronte  vocatus ; 

Vertice  nudato  labrisque  trementibus  orat 

Et  flexo  inculcat  titubantia  poplite  verba. 

Huic  deus  arridens  magnis  cum  montibus  ampla 

Aequora  promittit ;  sed  inania  verba  f  eruntur, 

Nota  sit  ut  tacito  manans  ex  ore  repulsa. 

Munera  si  qua  dedit,  queritur  domus  omnis  et  acri 

Rumpitur  invidia  praesensque  avertere  numen  40 

Nititur  et  rabido  taetrum  vomit  ore  venenum. 

Prospera  cui  penitus  flatu  Fortuna  benigno 

Aspirat  rara  est  niveis  cornicula  pennis. 

Ac  veluti  cupidus  fallacem  piscis  ad  hamum, 

Hue  properat  glomerata  cohors  similemque  referre 

Cogitat  eventum,  donee  consumpta  iuventa 

Se  videt  irrisam  nee  habet  quo  tristia  vitae 

Tempora  sustineat,  iustoque  affecta  dolore 

Incidit  ante  pilos  extrema  in  funera  canos. 

Ipsa  etiam  stabulo  mendica  senecta  relicto  50 

Et  nuda  in  palea  moritur,  nee  sieca  petitis 

Ora  rigantur  aquis ;  hie,  hie  manet  exitus  ilium 

Qui  rectum  sectetur  iter  nee  deviet  umquam. 

Si  cui  tecta  nitent  fulvo  radiata  metallo 

Atque  alto  vicina  polo,  seu  palpo  dolosus, 

Versutus  seu  leno  fuit,  seu  proditor  ater, 

Sedulus  aut  magnam  stillans  delator  in  aurem, 

Vel  solas  ostentat  opes  quas  praebuit  uxor 

Omnivolo  stuprata  duci  vel  tempore  parvo 

Quas  eumulat  rodens  imas  usura  medullas.  60 

Lollius. 

Cur  igitur  tam  laetus  ades?     cur  dulcia  tecum 
Carmina  f undebas  ?  numquid  mutata  f  ritillo 
Alea  succedit  melioraque  puneta  ministrat? 


53  PUB  LI  I  FAUST  I  ANDkEUNt 

lanulus. 

lam  triplex  transivit  hiems,  dum  pendulus  ipse 
Spe  f  ruor  incerta,  dum  vento  pascor  inani ; 
Nunc  votis  lucere  meis  nubesque  fugare 
Incipit  obscuras  caelo  sol  clarus  aperto. 
Namque  ipsum  paucis  divum  donavimus  haedis 
Gallica  qui  firmis  moderatur  legibus  arva. 
Hie  me  sordemem  mensa  dignatus  opima  est  70 

Et  propria  servire  manu,  conditaque  centum 
Fercla  modis  posuit  loculosque  replevit  inanes. 
Dixit  et,  '  O  pastor  ne  crastina  lanule  cura 
Te  premat  afflictum ;  primo  cum  vere  volucrem 
Argutam  accipies;  magalia  rustica  linque 
Et  pete  neglectis  augusta  palatia  silvis, 
Namque  tuum  aspiciet  melior  Fortuna  laborem '. 
Haec  et  plura  reor  numen  maiora  daturum, 
Nam  rata  verba  f  acit^  tetrica  sed  ponderat  omnes 
Lance  viros,  Lolli,  scandendaque  sidera  dicit  80 

Passibus  alternis,  et  tempora  munere  pensat. 

Lollius. 

Molis  inaccessae  si  summa  cacumina  prendas, 
Fac  clavum  infigas  validum,  ne  versa  revolvat 
Sublimem  Fortuna  rotam,  prensamque  voluto  (soluto?) 
Crine  deam  teneas ;  sudata  peculia  debent 
Cauta  mente  regi.     Fumantia  culmina  cerno; 
Visam  ego  dimissas  saxosa  in  rupe  capellas. 

ECLOGA  III. 

Immiti  raptus  defietur  morte  Menalcas 
Sparsaque  mentito  fama  sinistra  sono. 

Mopsus.     Lycidas. 

Mopsus. 

Heus,  heus,  O  Lycida,  tacito  quid  solus  in  antro 
Dulcia  contemnis  f esti  consortia  pagi, 
Consona  dum  laetos  exercet  fistula  cantus? 


BUCOLICA  29 

Lycidas. 

Improba  ne  rerum  quae  sit  fortuna  mearum, 
Mopse,  petas ;  veterum  seriem  meminisse  malorum 
Nostra  recrudescit  maiori  plaga  dolore. 

Mopsus. 

An  tua  flagranti  traiecit  viscera  telo 
Ille  deus  curis  qui  dulcia  miscet  amaris 
Gaudia,  qui  certo  semper  domat  omnia  cornu? 

Lycidas. 

Heu,  nimis  urgenti  gravioris  pondere  molis  10 

Opprimor,  et  damnum  nullo  reparabile  casu 
Conqueror,  et  crebris  trita  est  spelunca  querelis. 

Mopsus. 

Eia  age,  prome  graves  imo  de  pectore  curas, 
Dum  mea  pascuntur  laetos  armenta  per  agros, 
Dum  saltat  comprensa  cohors,  dum  libera  mens  est. 

Lycidas. 

O  te  felicem,  saturas  cui  pinguia  reddant 
Prata  boves,  liceat  f  esta  cui  semper  in  umbra 
Mollia  securos  traxisse  per  otia  soles. 

Mopsus. 

Non  minus  afliicto  magnos  sub  corde  dolores 
Ipse  premo,  rmnpuntque  meum  suspiria  pectus,  20 

Sed  tenui  tristes  solamur  arundine  casus. 
Versibus  alternis  tamen  astra  infesta  queramur 
Aversosque  deos  et  lamentabile  fatum, 
Nam  gravis  anxietas  vario  sermone  levatur. 

Lycidas. 

Postquam  igitur  tantus  nostros  audire  dolores 
Ardor  inest,  sociique  iuvant  commercia  luctus, 
Haec  preme  muscosi  nativa  sedilia  saxi. 


30  PUBLII  FA  USTI  ANDRELINI 

Mopsus. 

Non  ita  fontanum  sitientia  prata  liquorem 
Affectant,  nimio  scissa  est  cum  terra  calore, 
Quam  placet  haec  sedes  communibus  apta  querelis.  30 

Lycidas. 

Venerat  hue  magnus  Germanis  pastor  ab  agris 
Quos  rapidus  gelida  Rhenus  circumfluit  unda ; 
Sive  pirum  insereret,  solidos  seu  verteret  agros, 
wSeu  teneras  vites,  parvas  seu  poneret  ulmos, 
Non  fuit  in  toto  maior  sollertia  campo. 
Summa  quidem  laus  est,  sed  adhuc  maiora  supersunt 
Heu  lacrimis  memoranda  meis.     Hie  carmine  dulci 
Attonitas  traxit  tigres  silvasque  comantes. 
Non  ita  pulsantem  rupes  Parnasia  Phoebum, 
Orphea  non  Rhodope  sensit,  non  Pana  Lycaeus.  40 

Hie  mihi  caelestes  motus  causasque  latentes 
Morigerasque  dedit,  crassumque  ex  corde  veternum 
Expulit  agresti,  sed  non  sine  munere  certo. 
Litore  quam  myrtus  gaudet,  quam  vitibus  ulmi, 
Mutua  tam  nostrum  commercia  f  oedus  habebat. 

Mopsus. 

O  qualem  eximio  laudem  sub  corpore  iactas  ; 
Quam  vellem  tantus  gracilis  moderator  avenae 
Mulceret  nostras  optatis  cantibus  aures. 

Lycidas. 

Ille  senex  utinam  vocalia  solveret  ora; 
Non  mea  demissos  cervix  inculta  capillos,  50 

Exsangues  nee  barba  genas  prolixa  teneret, 
Nee  gemerem  solo  tam  tristia  fata  sub  antro. 

Mopsus. 

Quis  Notus  infelix,  subita  quae  gran  do  procella 
Importuna  ruit  ?  quae  sors  tam  dira  secuta  est  ? 

Lycidas. 

Sopitis  heu  muta  sonis  nunc  fistula  torpet, 
Deflet  et  artificem  crudeli  funere  raptum 


BUCOLICA  31 

Unica  quod  rapuit  patrio  solatia  ruri. 

Non  laurus  Phoebo,  non  illic  baca  Minervae, 

Non  Cereri  messis  gignit,  non  vitis  laccho, 

Nudaque  ieiunis  dumescunt  arva  colonis.  60 

Unde  manet  tali  signatus  carmine  caespes : 

Orbati  extinctiim  pastores  flete  Menalcam, 

Cantibiis  argutis  vie t us  cui  cessit  aedon, 

Mopsus. 

Heu  fuerat  tantus  maiori  pastor  arista 
Dignior.     Invicta  resecat  Mors  improba  fake 
Omne  genus,  veluti  faenum  per  prata  resectum 
Tonsa  iacet,  nudos  aut  messis  caesa  per  agros. 
Si  f  oret  hie  superas  ullis  revocandus  ad  auras 
Fletibus,  aspiceres  oculis  manantia  nostris 
Flumina ;  sed  quoniam  non  est  revocabilis  illis, 
Desine  plura  queri,  nostros  simul  accipe  casus. 


70 


Lycidas. 
Die  prius  ex  alto  quam  sol  declinet  Olympo. 

Mopsus. 

Ipse  ego  vivebam  Gallis  securus  in  agris, 
Tempus  agens  placidum ;  campi  nam  sola  colendi 
Cura  erat,  austerum  cantu  solante  laborem, 
Atque  meas  servare  boves,  et  solibus  isdem 
Bis  mulctram  expressis  spumantem  implere  papillis. 
Nostra  Palatino  donata  coagula  Phoebo 
Grata  quidem  fuerant,  vultuque  accepta  sereno, 
Nee  spretum  est  tereti  meditatum  carmen  avena. 
Nescio  quis  pastor  tumido  fuit  advena  fastu, 
Obscura  de  gente  satus,  quem  paupere  cultu 
Excepit  coniunx  scorto  generata  salaci. 
Hie,  quia  carmen  inops  stipula  stridebat  inani, 
Invidus  et  nostra  macrescens  laude  furensque 
Credula  seduxit  pastorum  corda  malorum, 
Ut  mea  sanguineo  laniarent  corpora  ferro. 
Heu  nullo  aspiceres  tarn  spissa  foramina  cribro 
Vulnera  quot  misero  crudelia  corde  tulissem, 
Ni  placida  incensos  sedassem  voce  tumultus,  90 


80 


32  PUBLII  FAUSTI  ANDRELINI 

Lycidas. 

Pro  scelus  inf andum !  diversa  in  frusta  secandus, 
Gutture  seu  fixo  per  compita  cuncta  trahendus, 
Perfidus  ille  f oret.     Res  est  dis  acta  secundis, 
Quod  non  ipsa  tuo  rubefacta  est  terra  cruore. 

Mopsus. 

Ecce  alius  rabido,  sed  adhuc  incognitus,  ore 
In  caput  hoc  latrat  commentaque  turpia  fingit. 
Nam  me  nuda  refert  manibus  post  terga  ligatis 
Parisiis  arsisse  rogis,  quod  sancta  deorum 
Numina  sprevissem ;  f  alsoque  inf  amia  teste 
Auxiliata  viget  mentitaque  crimina  vulgat.  100 

Inde  fuit  populatus  ager,  raptimique  sacellum 
Quo  tenuis  quondam  seniorum  vita  parentum 
Sustentata  fuit ;  gravidas,  heu,  vendere  vaccas 
Cogor,  ut  Ausonios  mittam  Meliboeon  in  agros 
Aere  gravem  multo,  ne  ficta  iniuria  labe 
Ignorata  fluat,  nee  iniquo  iudice  damner, 
Et  templum  amissum  reparem,  maestosque  parentes 
Afflictamque  domum  soler,     Dum  talia  narro, 
Vox  et  lingua  cadit  nimio  suppressa  dolore. 

Lycidas. 

Non  mala  durabunt  tanti  contagia  morbi,  110 

Sed  penitus  convulsa  ruent,  ceu  montibus  altis 
Nix  aliquando  ruit  tepido  resoluta  calore. 
Si  modo  sollicitos  oculis  Deus  aspicit  acquis, 
Forsitan  auctorem  falsi  rumoris  iniquum 
Ignea  poena  manet.     Nullius  conscia  culpae 
Pectora  solentur;  speculo  conspectius  ipso 
Verum,  Mopse,  patet ;  communia  verba  f atentur 
Nulla  latere  diu  vanae  mendacia  linguae. 

Mopsus. 

Scis  bone,  scis  Lycida,  cum  festa  Palilia  fumant, 
Ad  sacra  quot  dederim  bifores  altaria  cantus,  120 

Scis  opus  assurgens  verae  quod  pandit  opertum 
Religionis  iter ;  coeptum  si  quando  laborem 


BUCOLICA  33 

Exsequar,  invitus  rumpetur  Livor,  et  atros 

In  sua  convertet  dentes  et  viscera  morsus, 

Ut  canis  in  sese  dentes  rabiosus  acutos 

Acriter  obvertit,  postquam  saevire  negatum  est 

Corpus  in  externum,  vanasque  latravit  in  auras. 

Sed  reliquum  properans  sermonem  intercipit  Hesper, 

Et  saturas  ad  plena  boves  praesepia  cogit 

Ducere.     Quod  superest,  cum  crastina  fulserit  hora,  130 

Accipies ;  iam,  iam  caeco  surgamus  ab  antro. 


ECLOGA  IV. 

Cantatur  victor  certanti  Carolus  ore, 
At  que  nova  Gallus  coniuge  gaudet  ager. 

Cedrus.     Laurus.     Pinus. 

Cedrus. 

Laure,  quid  absentem  timiida  me  voce  lacessis  ? 
En  adsum  intrepidus,  nee  bella  indicta  recuso 
Garrulitate  tua.     Torvo  quid  lumine  Cedrum 
Respicis  instantem?  fumo  non  terreor  illo 
Quern  lagana  emittunt  paleis  ferventia  tostis. 

Laurus. 

Nubila  si  fulgens  in  tempora  vertitur  aer, 
Nil  mirum  est,  viso  cum  capra  haec  marcida  faeno 
Vitanda  irritet  religatum  cornua  taumm. 

Cedrus. 

Andes  rasa  pecus  crepitu  balare  trementi? 
Seu  levibus  calamis  libeat,  seu  voce  sonora,  10 

Sive  agili  saltu  aut  f  orti  certare  palaestra 
Aut  iaculo  celeri,  iam  iam  mora  segnis  abesto. 

Laurus. 

O  quanta  infelix  opprobria  victus  habebis. 
Omnia  si  f  uerint  praesenti  emissa  duello 
Hoc  inclusa  sinu  cerebroque  reposta  profundQ, 


34  PUBLII  FAUSTI  ANDRELINI 

Cedrus. 

Scilicet  occulti  cerebroso  in  vertice  grylli, 
Innumerusque  sinu  cimex  manabit  olenti, 
Spurcius  aut  animal,  passu  cui  plurimus  arto 
Seu  pes  digna  dedit,  longus  seu  nomina  pedor. 

Laurus. 

Non  est  abiecti  nisi  vox  audita  cuculi.  20 

Quid  brevis  iste  pulex,  quid  vilis  homuncio  possit, 
Parvula  quern  solo  formica  voraret  hiatu? 

Cedrus. 

Ipse  cani  similis  scabioso  semper  apertis 
Dentibus  oblatras,  morsu  laniasse  rapaci 
Nescius  et  quemvis  pronus  tremuisse  minantem 
Et  timidam  cepisse  fugam  tritasque  latebras. 
Efficiam  toto  fluxas  de  corpore  guttas 
Defessa  excutias  dextra  laevaque  madenti. 

Laurus. 

Tu  me  sudantem  efficies,  qui  frigore  nudus 
Assiduo  confectus  eas  digitosque  coactos  30 

Calfacias  pleno  solis  cum  flatibus  ore? 
Mene  putas  vilem,  digitos  quod  ruptus  hiantes 
Calceus  ostendat,  scissa  est  quod  vestis  utroque 
Ex  umero  pendens,  et  crassa  cannabe  suta? 
Extensane  homines  palma  metiris  ineptos? 
Gratior  hie  habitus,  quam  me  vicinia  furem 
Defraudata  vocet.     Furto  sunt  nota  patenti 
Pallia  quae  gestas ;  piceatis  omnia  palmis 
'facta  rapis ;  quid,  si  suspendia  digna  parentur  \ 

Cedrus. 

Hoc,  nisi  conticeas,  illisum  hastile  cerebrum  ^      40 

Sanguineoque  solo  fundet  caput  undique  fractum. 

Laurus. 

Crebros  puncte  nimis  calces  extendis  aselle. 
Nunc  tua  nudarem  detracta  viscera  pelle, 


■? 


BUCOLICA  35 

Quam  f  erres  proprio,  victus  ceu  Marsya,  dorso ; 
Sed  bonus  ecce  venit  media  inter  iurgia  Pinus. 

Finns. 

Arrectum  cur,  Laure,  pedum?  cur,  Cedre  minator, 
Saxa  parata  tenes?  num  vos  male  sana  furentes 
Armatas  conferre  manus  dementia  cogit? 
lamque  truces  iras,  iamque  aspera  mittite  bella, 
Et  vicibus  certate  piis ;  me  iudice  certa  50 

Pignora  ponantur,  quae  pura  et  Candida  virtus, 
Non  odium  letale,  gerat,  nee  pugna  cruenta. 

Cedrus. 

Sis  ingrata  licet  crocitanti  gutture  cornix, 
Et  dispar  certamen  eat,  tamen  ista  subibo 
Proelia  vel  raucis  numquam  dignanda  cicadis. 

Laurus. 

Garrula  limoso  quid  gurgite  rana  coaxas? 
Pignora  quid  cessas  tantam  excludentia  litem 
Ponere?  certantes  solus  probet  exitus  ambos. 

Cedrus. 

Terribilem  depono  bovem  palearia  longa, 
Cervicem  immensam,  latus  ingens,  cornua  panda,  60 

Hirsutas  aures  atque  ubera  plena  ferentem. 
Calcatam  pes  signat  humum  spatiosus,  et  ipsam 
Cauda  notam  verrit  gressus  demissa  per  imos. 

Laurus. 

Insignem  maculis  taurum  candentibus  addo. 
Indomitam  nulli  cervicem  subdit  aratro, 
Cornibus  et  rigidis  pedibusque  ferocibus  arcet 
Vincla  iniecta  procul,  cunctique  instare  tremiscunt, 
Et  pleni  horrendis  reboant  mugitibus  agri. 
Sed  cupidas  compesce  manus,  ne  mutua  iam  iam 
Vulnera  conspiciat  litemque  infestet  amaram  70 

Arbiter  electus;  vox  est  cantare  parata, 


36  PUBLII  FAUSTI  ANDRELINI 

Pinus. 

Incipe ;  communem  mediO'  me  in  caespite  ponam, 
lurgia  ne  surgant  factis  inopina  sinistris. 

Cedrus. 

Musae  f  elices,  Musae,  quae  pectora  semper 
Nostra  refovistis,  Cedro  dictate  canenti. 
A  stipula  semota  levi  monumenta  precamur, 
Non  tenui  canna,  vestro  sed  digna  f  avore ; 
Res  non  parva  venit,  magnoque  est  ore  sonanda. 
Divinum  Augusti  partum  et  maiora  referte 
Incrementa  dei  triplex  cui  Gallia  servit  80 

Regnaque  avita  simul,  ferro  devicta  potenti. 

Rex  fuit,  attonito  solis  qui  nutibus  orbi 
Laetitiam  incussit  subitam  trepidumque  timorem. 
Legitimi  subiens  socialia  vincula  lecti 
Ipse  Deum  supplex  humili  sic  voce  rogavit : 
'  O  pater  omnipotens,  caelimi  qui  mobile  et  astra 
Ignea,  qui  liquidum  pontum  terramque  rotundam 
Aeraque  immensum  formas,  tellure  recenti 
Primaevum  qui  fingis  Adam  costaque  virili, 
Heu,  heu  vipereis  deceptam  fraudibus  Evam,  90 

Si  te  principio  veneror,  si  fine  carentem, 
Atque  unum  trinumque  simul,  da  gignere  natum 
Magnanimis  similem  proavis  nee  laude  paterna 
Degenerem,  sed  adhuc  maiora  et  plura  gerentem '. 
Vix  ea  finierat,  gravida  cum  filius  alvo 
Materna  conceptus  erat.     Fetuque  soluto 
Silvestres  coiere  deae;  pars  lilia  portat, 
Pallentes  aliae  violas  rubeosque  hyacinthos, 
Pars  cingit  roseis  infantia  tempora  sertis. 
Et  tenera  exsultans  dulci  cum  melle  labella  100 

Irroravit  apis;  pariter  longissima  nentes 
Stamina  volverunt  concordi  mente  Sorores. 
Postquam  prima  aetas  rigidis  instructa  magistris 
Exiit,  et  campo  fuerat  concessa  potestas 
Liberiore  frui,  procerum  hastile  movere 
Atque  artum  in  gyrum  luctantia  flectere  coUa 
Fortis  equi  didicit,  fulvos  agitare  leones 
Spumantesque  apros,  praedamque  referre  potitanir 


BUCOLIC  A  37 

Perdidit  ut  longa  confectum  aetate  parentem, 

Unanimi  gratus  populo  moderamina  sumpsit  110 

Immatura  puer,  iustaque  refrenat  habena; 

Eminet  et  sensus  iuvenili  in  corde  senilis. 

Haec  cecinit  Cedrus ;  memores  narrate  Camenae 
Congrua  quae  fuerint  Lauri  responsa  sequentis. 

Lauriis. 

Nunc  nunc,  Phoebe  potens,  modulanda  in  carmina  vires 
Funde  tuas,  ne  turpe  ac  victum  dedecus  astern. 
Hunc  etiam  cantabo  deum  qui  Marte  secundo 
Infestas  acies  sternit,  gentesque  superbas 
Sub  iuga  demittit  f  aciles  reddentia  mores. 
Ecce  Minor  celeri  superata  Britannia  bello  120 

Paret,  et  insignis  superest  nova  causa  triumphi. 
Hunc  si  magnanimum  tractantem  proelia  Caesar 
Strenua  vidisset,  Romano  Gallia  numquam 
Imperio  subiecta  foret.     Pax  aurea  nuper 
Et  secura  quies  tranquillaque  tempora  florent. 
Deposito  squalore  nitet  nuptaque  recenti 
lubilat  omnis  ager  vocemque  ad  sidera  iactat, 
Atque  alium  ex  alio  natiun  per  laeta  precatur 
Tempora  perpetuo  productaque  fila  metallo. 
Dum  domus  haec  stabit  solio  subnixa  verendo,  130 

Afficiet  varia  totum  formidine  mundiun 
Extollens  sublime  caput  famamque  perennem. 

Pinus. 

Arbiter  indignus  tanti  certaminis  adsum. 
Hoc  maior  censura  notet;  nimis  alta  petuntur, 
ludicio  non  apta  meo.     lam  lite  peracta 
Et  pacem  aeternam  laetasque  adiungite  dextras. 


38  PUBLII  FAUSTI  ANDRELINI 


ECLOGA  V 

Pinguis  ager  canitur  presso  sulcatus  aratro, 
Uber  et  aprico  vinea  culta  iugo. 

Amyntas.     Corydon. 

Forte  senex  Corydon  simul  et  crinitus  Amyiitas 
Sederunt  viridi  fluvialis  margine  ripae. 
Illi  solus  ager,  sola  est  huic  vinea  curae. 
Quisque  suas  extoUit  opes,  sub  iudice  nullo 
Haud  discors  certamen  habent.     Prior  inquit  Amyntas. 

A  my  fit  as. 

O  nimium  f  elix  possessum  quisquis  agellum 
Desidis  exercet  pulso  torpore  veterni. 
Non  mala  paupertas,  non  ora  famelica  cogunt 
Improba  concussa  pelli  ieiunia  quercu. 

Obsequitur  bene  cultus  ager  maioraque  reddit  10 

Faenora  quam  capiat,  messique  capacia  desunt 
Horrea ;  tarn  larga  est  undanti  Copia  cornu. 
Annua  sic  nostro  respondet  glaeba  labori. 
Cum  nimis  ignavos  intra  sua  tecta  colonos 
Aspera  claudit  hiems,  agrestia  cudimus  arma 
Sollertique  manu  soles  superamus  inertes. 
Vere  novo  pinguem  depresso  vomere  terram 
Curvus  aro,  f  ortesque  gemunt  sub  pondere  tauri, 
Atque  iterum  obliquo  proscissum  est  aequor  aratro, 
Et  crassas  rigido  glaebas  disrimipo  ligone.  20 

Haec  eadem  autumno  tellus  versatur  aperto 
E  gremioque  habilis  deprensum  dextera  semen 
Proicit,  et  pariter  sulcis  abscondit  aratis 
Ardua  quos  cingunt  altae  munimina  fossae. 
Et  Cereri  sua  sacra  f  ero,  ne  grandis  acervus 
Desit  et  optati  spes  irrita  decidat  anni. 
At  cum  luxurians  tenera  seges  advenit  herba, 
Pascimus,  ut  rarus  gravidae  sit  culmus  aristae 
Et  melius  rectum  vacuas  se  extollat  in  auras. 
Nee  minus  infelix  lolium  lappasque  nocentes  30 

Et  crebro  sterilem  rastro  insectamur  avenam. 


BUCOLICA  39 

Aestibus  in  mediis  ne  flaccida  decidat  herba, 

Exustum  induco  sinuosum  flumen  in  agrum ; 

Et  bibulis  limum  sulcis  diduco  palustrem. 

Si  qua  nocet  frondosa  satis  crescentibus  umbra, 

Curva  f  alee  premo ;  volucres  expello  rapaces 

Ingenti  sonitu  fictae  vel  imagine  f  ormae. 

Quid,  cum  matura  flavescit  campus  arista? 

Si  nostra  herbosis  obducta  est  area  clivis, 

Vertimus,  et  molli  solidata  foramina  creta  40 

Aequamus  tereti  saxo  plantaque  sequenti. 

Post  seco  triticeam  segetem,  sparsosque  maniplos 

Ictibus  immensis  ferio;  percussa  refertis 

Grana  fluunt  spicis,  paleae  cumulantur  inanes ; 

Et  discussa  levem  iacio  frumenta  per  auram, 

Et  mundata  loco.     Nullis  granaria  rimis 

Rodentem  admittunt  murem,  cribroque  f  requenti 

Excutio  infestas  spisso  cum  pulvere  blattas. 

Urimus  et  secta  stipulas  gravitate  carentes. 

Nee  semper  friunenta  sero  ;  vel  pingue  legumen  50 

Accipit,  aut  totum  durescit  campus  in  annum, 

Et  sparse  exhaustas  reparat  laetamine  vires. 

Cor  yd  011. 

Graniferum  non  damno  solum  camposque  feraces 
Qui  f  uerint  cupido  iussi  servire  colono  ; 
Non  tamen  inferior  nee  dispar  vinea;  fruetu 
Uberiore  manet ;  doeet  experientia  saeeli 
Longa  meij  multis  exercitus  usus  ab  annis 
Doetior  est  primae  molli  lanugine  barbae. 
Vinea  sed  pigro  nil  prof ectura  colono ; 

Exigit  ingentem  euram  durosque  labores.  60 

Seu  deformis  hiems,  seu  torrida  fugerit  aestas, 
Ipse  sero  parili  distantes  ordine  vites 
CoUibus  aprieis  croceam  qua  coniicit  uvam 
Exoriens  Phoebus ;  sed  glaebas  ante  supinas 
Conterit  aspirans  Aquilo  versique  bidentes. 
lungimus  et  rasas  contra  mala  flamina  cannas, 
Illanmi  inf  ectus  ne  qua  robigine  cortex 
Crescentem  abrodat  vitem.     Dum  braechia  palmes 
Prima  tener  fundit,  manibus  deeerpo  repandis, 
Sed  Yalidum  ferro  tabulatum  scinditur  unco,  70 


40  PUBLII  FA  USTI  ANDRELINI 

Ut  melius  penetrans  gravidam  sol  decoquat  uvam. 

Atque  infesta  vetant  textae  pecuaria  saepes. 

Ne  calor  intensus,  nimium  ne  frigus  adurat, 

Saepius  est  ducta  vitis  circumdata  terra. 

Et  sulco  defixa  levi  propago  remittit 

Aemula  maternis  melioraque  germina  ramis. 

Fervida  cum  summis  vindemia  collibus  instat, 

Carpimus  ex  plenis  maturas  vitibus  uvas, 

Fortibus  et  calathos  umeris  portamus  onustos. 

Diunque  lacu  positas  celeri  pede  rumpimus  uvas,  80 

Sordida  tinguntur  salienti  corpora  musto. 

Desuper  expresses  torquentia  saxa  racemos 

Ponimus,  astrictis  munitaque  dolia  circlis 

Implentur,  raucumque  cient  nova  musta  susurrum. 

Inde  coronatum  patri  cratera  Lyaeo 

Libamus  cuncti  magno  clamore  vocantes. 

Ut  vitem  sera  spoliatam  fronde  putavi 

Atque  fimo  sparsi  crebro  sola  fracta  bidente, 

Sub  tectum  sarmenta  f  ero,  flammaeque  salubres 

Lucentesque  micant,  madidus  cum  defluit  umor.  90 

Hi  duo  pastores  placida  sic  voce  canebant 
Tityrus  Ascraea  lusit  quae  primus  avena. 
Quisque  suam  exhausto  villam  sermone  petivit. 


ECLOGA  VI. 

Francus  maudita  dammmn  polit  arte  7iitentem, 
Queni  ferat  ad  dommam  sorte  favente  suam. 

Gallus.     Francus. 

Gallus. 

O  quam  vana  teris  poliendo  tempora  danmia, 
Deliciose  puer,  nam  pectine  semper  eburno 
Mansuetos  verris  clunes  et  lactea  colla, 
Suspensisque  fricas  manibus,  gremioque  tepenti 
Huius  membra  foves  placido  madefacta  sopore. 
Instruis  ut  miti  porrecta  cibaria  dente 
Carpat,  et  ad  nutus  celeri  p^de  currat  eriles 


BUCOLIC  A  41 

Admotasque  manus  lainbat ;  cervice  nitenti 

Aurea  dat  crepitus  dependens  bulla  sonoros 

Caelatamque  gerens  moUi  sub  imagine  nympham.  10 

Munditiis  innata  viget  ;•  per  vulnera  mille 

Oppeteret  potius,  maculis  quam  sordeat  atris. 

Frivolus  hie  labor  est ;  viridi  dum  gramine  gutta 

Matutina  nitet,  fecunda  in  pascua,  France, 

Due  avidas  potius  pecudes.comitesque  Molossos. 

Fructiferis  operanda  modis  studiosa  iuventa  est 

Sedulitate  mera,  senio  ne,  France,  trementi 

Heu  sis  vicini  vanus  spectator  acervi. 

Francus. 

Utile  consilium  profers,  nee  sancta  reeuso 
Maturi  documenta  senis,  sed,  Galle,  probandum  est  20 

Ingenii  iuvenilis  opus  quod  mente  sagaci 
Omnia  praevideat  baculo  ventura  senili. 

Gallus. 

Si  viget  in  tenera  velox  prudentia  mente, 
Cur  verbis  adversa  f acis  ?  docilique  iuventa 
Cur  tua  venturos  aetas  non  respicit  annos? 
An  dabit  iste  tuus  tarn  larga  obsonia  damma, 
Ne  gregis  errandi  te  cura  remordeat  ulla? 

Francus. 

Si  labor  esset  iners,  sterili  si  litus  aratimi 
Vomere,  si  vigilis  consumpta  impensa  lucernae, 
Esset  ovis  pascenda  mihi;  maiora  recessu  30 

Utiliore  feram  prima  quam  commoda  fronte. 
Nee  spes  fracta  cadet,  ni  mens  praesaga  bonorum 
Sit  falsa  decepta  fide  votisque  sinistris. 

Gallus. 

Hand  motu  credenda  levi  est,  nisi  causa  liquescat 
Nota  prius ;  dubia  dependet  sorte  futurum. 
Votis  saepe  suis  et  tempore  fallitur  ipso 
Credula  mens  hominum ;  sed  si  f ortuna  secundet 
Optatis  ventura  tuis,  gaudere  necesse  est. 


42  PUBLII  FA  USTI  AND'rELINI  1 

Francus. 

Edita  nynipha  lacu  cycnos  pascente  canoros 
Hie  ubi  femineum  sortita  est  Mantua  nomen  40 

Arverno  stat  iuncta  duci,  quo  bella  movente 
Arma  infesta  tremunt,  domitoque  ex  hoste  triumphat, 
Qualis  Thessalico  Caesar  memoratur  in  agro 
Hostiles  superasse  manus,  vel  qualis  Achilles 
Hectore  ter  rapto  caesum  fuit  ultus  amicum. 
Non  ita  nix  pura  est  canis  quae  montibus  albet, 
Haud  planta  calcata  gravi,  quam  pulchra  nitentis 
Membra  deae  radiant ;  clarumque  decentia  factum 
Nomina  conveniunt  sacrato  imposta  lavacro. 
Cornigeros  alii  cervos  capreasque  fugaces  50 

Auritosque  ferunt  lepores  ursosque  feroces, 
Ast  ego  dona  f  ero  roseae  quae  congrua  nymphae 
Mansuetaeque  reor;  damma  non  tersius  ipso 
Mitius  aut  animal,  nee  forma  venustior  exstat. 

Gallus. 

Forsitan  haec  eadem  curas  ridebit  inanes, 
France,  tuas,  moto  nee  cardine  iirma  patebit 
lanua  pulsanti,  negleetaque  dona  iacebunt. 

Francus. 

Scilicet  hoe  tali  natum  est  ex  arbor e  germen 
Quae  lassum  dulei  venientem  amplectitur  umbra, 
Nee  mundi  pars  ulla  iacet  qua  mitior  arbor  '  60 

Fructificet ;  nostro  iam  nota  est  ilia  palato, 
Dum  vesana  fames  bilem  stimularet  acutam. 

Gallus. 

Omnia  ieiuno  sapiunt  vel  pessima  ventri. 
Saepe  bibi  crassam  caenosi  fluminis  undam 
Aestibus  in  mediis ;  sitienti  molle  Falernum 
Ilia  mihi  visa  est,  grato  vel  suavia  gustu 
Massica,  civili  pressus  vel  elade  Lyaeus. 

Francus. 

Duleior  haec  nympha  est  ilia  quam  daedala  cera 
Melhfieavit  apis;  tali  pro  nectare  linquam 


BUCOLICA  43 

Caelestem  ambrosiam  sacrum  quae  spirat  odorem.  70 

Interea  coctum  ferventi  sinciput  olla 
Atque  unctos  lardo  caules  comedamus  opimo. 
Ecce  vocat  tardos  mensa  nos,  Galle,  parata 
Docta  saporiferas  Phyllis  condire  popinas. 


ECLOGA  VII. 

Splendida  sunt  inagno  laudanda  palatia  luxu, 
Parva  sed  exilis  tecta  colenda  casae. 

Brunus.     Harmon. 

lam  medimn  Titan  scandebat  torridus  orbem 
Et  lassos  stimulabat  equos,  cum  flebilis  Harmon 
Intravit  gelidi  sinuatiun  fornicis  antrimi. 
Quem  procul  ex  alto  prospectans  vertice  Brunus 
Speluncam  celeri  cursu  devenit  eandem, 
Atque  ait,  '  O  superis  descendens  cantibus  Harmon, 
Quem  (quos?)  crebra  fecere  novem  vertigine  caeli, 
Argutam  nunc  tange  chelyn  quam  doctus  Apollo 
Donat,  et  ipse  suas  monstrat  non  invidus  artes. 
Sed  f  acilis  resonetur  amor ;  nam  basia  centum 
Attica  nunc  tribuit  redolenti  mella  labello 
Panthea,  me  nitidis  medium  complexa  lacertis. 
Tange,  nee  optati  differ  modulamina  plectri. 


10 


Harmon. 


Heu,  mea  nunc  solito  mens  est  aliena  canore, 
Et  nova  causa  subest  iustaeque  inopina  querelae. 
En  pecus  inf  elix  vix  mucida  vellera  portat 
Aegraque  membra  trahit  macieque  affecta  suprema; 
Invenit  et  nuUo  pascendum  gramen  in  agro. 
Conveniens  curis  modulandvmi  est  carmen  amaris. 


Brunus. 


Certe  riunor  erat  Gallis  vulgatus  in  agris 
Quod  tandem  emeritus  donati  cultor  agelli 
Numine  Caesareo  fueras,  viridique  sub  umbra 
Dulcia  permolli  resonabas  carmina  voce. 


20 


44  PUBLII  FAUSTI  ANDRELINI 

Harmon. 

Heu,  quam  sunt  ipso  (isto?)  distantia  murmure  facta. 
Non  leve  sic  folium  sunimaeque  moventur  aristae 
Mobile  quam  verbum  est  quod  subdola  Curia  iactat, 
Curia  sollicitis  non  absona  nomina  curis 
lure  gerens,  blandis  arridens  Curia  verbis. 
Credula  corda  fovet  ventosaque  facta  ministrat. 
Conveniens  curis  modulandum  est  carmen  amaris.  30 

O  ego  vixissem  patrio  contentus  agello 
Nee  factus  proprio  maior  pede  passus  inesset, 
Et  steriles  Musae,  desertaque  plectra  fuissent, 
Nam  melior  cura  est  simas  pavisse  capellas 
Quam  terere  incertam  per  inania  tempora  vitam 
Ridendisque  manu  muscis  mansisse  ref  erta. 
Conveniens  curis  modulandum  est  carmen  amaris. 

Quam  mens  laeva  fuit,  quam  vanum  pectus  et  excors, 
Curia  cum  subiit  pedibus  fugienda  citatis, 
Ut  fugit  inf ernus  sacratam  spiritus  undam.  40 

A  cane  deluso  documenta  sequenda  dabantur, 
Ne  peterem  certis  vanam  pro  carnibus  umbram, 
Quamvis  mains  erat  visa  sub  imagine  frustum. 
Sed  plena  extremis  fossa  est  et  sensibus  arvum. 
Conveniens  curis  modulandum  est  carmen  amaris. 

Heu  numquam  rigidus  fidisque  monentibus  asper 
Exemplo  sis,  Brune,  meo,  ne  vulnere  turpi 
Ipse  cadas  proprii  percussus  saepe  ligonis. 
Quam  facile  imprudens  putemn  delapsus  in  imum 
Vix  est  dif^cili  multoque  labore  retractus  50 

A  sapiente  manu.     Laudato  ingentia  tecta, 
Exiguas  habitato  casas;  nidoque  relicto 
Ne  sis  laudatatn  praeceps  volitator  ad  urbem. 
Muscosos  iterum  fontes  silvasque  comantes 
Et  lympham  optabis  per  levia  saxa  fluentem. 
Vertitur  in  longos  grata  est  quae  Curia  luctus, 
Inscia  ceu  volucris  iactam  cum  viderit  escam 
Advolat,  et  laeto  depascitur  ore;  dolosis 
Mox  laqueis  deprensa  gemit,  sortemque  priorem 
Optat,  et  assiduis  maeret  sua  fata  querelis.  60 

Conveniens  curis  modulandum  est  carmen  amaris. 

O  proprie  f  elix  sorti  quicumque  quiescat 
Nee  nimias  affectet  opes  miseraeque  fugator 


BUCOLICA  45 

Ambitionis  eat,  popularis  spretor  et  aurae, 
Ponat  inornatas  simplex  cui  vilica  mensas 
Cum  revocat  serus  sub  nigra  crepuscula  Vesper, 
Et  dulcis  coniunx,  et  circum  pignora  cara 
Assideant  passumque  levent  sermone  laborem. 
Conveniens  curis  modulandum  est  carmen  amaris. 

Credideram  nummis  seniores,  Brune,  parentes  70 

Sustentare  meis,  sed  mercenaria  cogor 
Vincla  pati  varias  mundique  errare  per  oras, 
Ut  spes  frustratas  multo  sudore  reponam, 
Si  modo  cura  potest  vigiles  operata  labores 
Amissam  reparare  diem.     Quam  fabula  turpis 
Heu  fierem  rediens  Latios  pannosus  in  agros. 
Namque  putat  simplex  nulloque  expertus  ab  usu 
Alliget  ut  pinguis  Gallas  lucanica  vites. 
Conveniens  curis  modulandum  est  carmen  amaris. 

Brunus. 

Cautior  ipse  meas  per  inhospita  tesqua  capellas  80 

Semper  agam,  certos  cantuque  amplectar  amores. 
Sunt  fugienda  cito  monstrata  pericula  cursu. 


ECLOGA  VIII. 

Infelix  Cory  don  sort  em  deplorat  amaram ; 
Si  nescisj  maestum  non  nisi  maesfa  decent. 

QUIRINUS.       CORYDON. 

Qiiirinus. 

Esse  quid  hoc  dicam  querulo  quod  semper  in  ore 
Flebile  carmen  habes  nee  rebus  laeta  profanis 
Inseris,  o  Corydon?     Dulces  modo  cantat  amores 
Tityrus,  amissum  pulsus  modo  deflet  agellum. 
Diversum  delectat  opus;  fastidit  eisdeiji 
Semper  onusta  cibis  et  eodem  mensa  sapore. 
Pulchrior  est  varias  tellus  quae  parturit  herbas, 
Ipsaque  non  uno  confecta  ex  flore  corona. 


46  PUBLII  FAUSTI  ANDRELINI 

Corydon. 

Sulcandum  est  aequor  ceu  conscia  tempora  suadent ; 
Si  fera  perstat  hiems,  non  est  de  litore  tuto  10 

Dissolvenda  ratis,  Zephyro  sed  danda  secundo. 
Ut  strictum  evasit  furibundi  militis  ensem 
Praecipiti  saltu  vicinam  iactus  in  undam, 
Tit5TUS  uda  gemit  siccantem  vellera  caprmri. 
Postmodo  frondosa  lentum  meditatur  in  umbra 
Carmen,  et  erecta  est  bis  senis  ara  diebus 
Quae  iuveni  ablatum  reddenti  fumat  agellum. 
J^os  quoque  securi  iuveniles  lusimus  ignes, 
Nee  quisquam  tam  laetus  erat  per  compita  festa; 
Sublimem  aereis  feriebam  saltibus  auram.  20 

Primas  vere  rosas,  Cerealem  aestate  corollam 
Cumque  autumnali  brumalia  munera  fructu 
Noster  habebat  amor,  furtivaque  gaudia  siunpsi. 
Tunc  bene,  tunc  capto  fervens  in  pectore  sanguis, 
Mollities  tunc  apta  fuit;  nunc  vita  severe 
Tempore  mutata  est,  et  maior  cura  subivit. 
Intempestiva  decerptum  ex  arbore  sorbum 
Tempora  maturant  et  acerbos  longa  racemos. 
Non  tamen  exhaustus  vigor  est  nee  languida  segnis 
Corpora  torpor  habet ;  quamvis  iam  tempus  utrumque         30 
Canescat,  nondum  digitis  numerata  recurrunt 
Septima  lustra  meis ;  sed  dulcia  gaudia  pellit 
Sollicitudo  gravis  vultusque  obnubilat  albos. 
Nulla  adeo  spinosa  riget  quae  tempore  longo 
Anxietas  non  mitis  eat ;  sed  nostra  dolores 
Auget  inexhaustos,  nee  durum  avertere  fatum 
Tam  tristis  fortuna  potest.     Praesentia  semper 
Transactis  peiora  manent,  nee  certa  futuri 
Signa  boni  video ;  tanta  est  caligo  malorum. 
Nulla  quidem  est  arbor  docta  quae  falee  notata  40 

Non  servet  nostros  ineiso  cortice  versus ; 
Lassus  et  umbrosa  recubans  sub  f  ronde  viator 
Carmine  perleeto  vires  instaurat  ademptas, 
Et  bona  discedens  ayetori  fata  preeatur. 
Sed  sine  fruge  labor,  sed  barbarus  arida  verba 
Heu  male  singultans  multo  ditabitur  aere 
Et  niveis  incedet  equis  ostroque  superbus 


BUCOLIC  A  47 

Contemnet  morsu  quein  rustica  cingit  adunco 
Fibula,  et  attrito  vincta  est  cui  sura  cothurno. 
Dulcis  et  Amphion  et  magnus  habebitur  Orpheus.  50 

Quirinus. 

Barbarus  ingenuas  vis  muneret  inscius  artes? 
Vis  humilem  indigno  vestitum  murice  asellum? 
Ausonios  repetas  fines  qua  Martia  septem 
Addita  Roma  iugis  reliquas  supereminet  urbes 
Alta  velut  lentum  pinus  Cybeleia  vimen. 
Illic  praesentes  divos  et  prospera  forsan 
Sidera  cognosces,  ut  Tityrus  ipse  solebat. 

Cory  don. 

Nescis,  heu  nescis  quam  sit  mutata,  Quirine, 
Illorum  natura  deum ;  modulabile  carmen 
Degustant,  fateor,  sed  nummi  solus  habendi  60 

Fervet  amor ;  radio  solari  est  gratius  aurum. 

Quirinus. 

Hue  modo,  quid  facias,  Corydon,  modo  distrahor  illuc, 
Ceu  dubius  quo  vertat  iter  si  quando  viator 
Incidit  in  bivium ;  sed  tandem  Gallica  tellus 
Forsitan  in  sola  tua  damna  resarciet  hora. 


ECLOGA  IX. 

Silvestres  generosus  agros  content  nit  lolas, 
Agrestique  statu  grandius  optat  opus. 

Numquam  sorte  sua  pastor  contentus  lolas 
Agresti  maiora  statu  volvebat,  et  illi 
Rusticitas  invisa  fuit;  contraria  fata 
Res  nimis  arta  dabat.     Tandem  sub  vallibus  imis 
Hos  secum  accenso  rupit  de  pectore  questus : 

*  O  sors  inf  elix,  o  dura  et  tristis  egestas, 
An  cedes  mutata  loco?  numquamne  ligones 
Deponam  rigidos?  sic  valle  inglorius  ista 


48  PUB  LI  I  FAUST  I  ANDRELINI 

Vivam  ego?  sic  custos  immobilis  usque  videbo 

Avia  pascentes  inter  dumeta  capellas?  10 

Ah  potius  pecus  omne  cadat,  silvasque  recisas 

Exustumque  nemus  spectem  quam  gnava  iuventa 

Tarn  vilem  sortita  locum  contenta  quiescat. 

Cum  lux  albescet  gallo  praedicta  canenti, 

Maiores  tentabo  vias,  panesque  recentes 

Rubraque  poma  feram;  nee  pressis  turgidus  uvis 

Cantharus  abfuerit,  nee  magno  caseus  orbe. 

Ut  deerunt  duplici  portata  viatica  pera, 

Silvestres  comedam  bacas  praeduraque  corna; 

Puro  fonte  bibam,  donee  meliora  dabuntur  20 

Pascua.     Sed  quidnam  miseri  penuria  victus 

Magnanimo  fortique  viro  metuenda  videtur? 

Nondum  tinctus  erat  prima  lanugine  vultus, 

Cum  Felsina  meas  Patavinaque  rura  Camenas 

Ocnaeique  lacus  Tiberinaque  senserat  unda. 

Nee  satis  hoc  fuerat ;  gelidas  transcendimus  Alpes 

Longum  iter  ingressi,  campus  qua  Belgicus  et  qua 

Celticus  apparet,  nee  non,  vesane   Garumna, 

Pestifero  calidi  qua  flamine  tolleris  Austri, 

Et  Pyrenaei  saxosa  cacumina  mentis  30 

Sunt  pedibus  calcata  meis;  nee  defuit  umquam 

Fertilis  audito  partus  modulamine  victus. 

Et  nisi  liventi  Discordia  tincta  veneno 

Inceptas  fregisset  opes,  non  viveret  alter 

Ditior  in  Gallis  nee  fortunatior  agris. 

Hoste  tamen  domito  solor;  quid  victa  iuvaret 

Pectora  tam  grandis  congesti  summa  peculi? 

Strenua  paupertas  rebus  praelata  subactis 

In  pretio  maiore  venit  nee  laude  minori. 

Infima  sunt,  fateor,  generis  natalia  nostri,  40 

Sed  nullum  inveni  generoso  corde  priorem. 

Namque  alius  pastor  vel  sola  mapalia  curat 

Aut  asinum  lana  venali  ducit  onustum 

Non  tacita  exclamans  emptricem  voce  per  urbem ; 

Sarcula,  marra,  ligo,  rastrum,  traha,  vomer,  aratrmn, 

Aut  ovis  assiduo  seu  bos  versatur  in  ore. 

Haec  animis  aliena  meis  quis  crederet  umquam, 

Inclita  quod  tenui  regnarent  stemmata  panno? 


BUCOLIC  A  49  • 

Hinc  freta  lata  petam  vel  gurgite  mergar  in  alto 

Vel  capiam  ingenti  spatiosum  pondere  piscem ;  50 

Hie  nisi  pungentes  spinas  caenumque  palustre 

Prendere  nil  possum.     Sed  mobilis  ipse  putabor, 

Quod  pelle  indigner  propria.     Male  providus  essem, 

Si  plebem  incertam  sequerer ;  mutabile  vulgus 

Fortunam  extoUit  facilem  duramque  reprendit. 

Hoc  saltern  laudabit  iter  cui  mente  profunda 

Excellens  natura  subest;  stat  pectoris  alti 

Quaerere  fortunam  quacumque  in  parte  latentem. 

Virtus  rara  iuvat,  fateor,  sed  maximus  ille, 

lUe  deus  nostras  solitus  laudare  Camenas,  60 

Numina  dextra  dabit  reliquosque  in  vota  ligabit 

Nostra  deos.     Ipsis  res  est  non  parva  misellis, 

Si  faveat  sanctus  caelo  vel  solus  in  alto. 


ECLOGA  X. 

Regia  magniloquum  faciunt  stipendia  vatem 
Qui  poterat  7iullos  pauper  inire  sonos. 

CORYDON.       lOLAS. 

Corydon. 

Tantane  visendi  tenuit  mora  regis,  Tola, 
Ut  tua  cessarit  taciturnis  fistula  cannis 
Parisio  defleta  solo?     nam  garrulus  Idas 
Omnia  disperdens  raucum  per  compita  carmen 
Ingenti  simulata  bovi  ceu  rana  tumebat. 
Ignoto  solitus  latuisse  foramine  sorex 
Non  viso  media  infenso  lascivit  in  aula. 
Tota  sed  absentem  clamabant  rura  poetam, 
Deliciis  privata  suis ;  nisi  tempore  sero 
Amissam  infelix  caudam  non  noscit  asellus,  10 

Scilicet  aestivis  quando  stimulatus  ab  oestris 
Ille  furit  nee  habet  denso  quo  possit  ab  hoste 
Offensam  texisse  cutem,  sed  corpore  toto 
Non  evitati  patitur  fera  vulnera  morsus. 


50  PUBLII  FA  USTI  ANDRELINI 

lolas. 

Si  strepat  ingrata  raucescens  voce  cicada, 
Nil  mirum  est;  vitium  geniali  sorte  tributum 
Insequitur ;  vis  est  Naturae  invicta  potentis. 
Sed  nequit  insanus  rudentis  clamor  aselli 
Arcanos  penetrare  polos.     Facit  aemulus  hostis 
Obsita  ne  possit  longa  robigine  virtus  20 

Aetemo  marcere  situ;  miseranda  loquaci 
Invidia  fortuna  caret,  livorque  probatur 
Commiserante  vicem  melior  pietate  sinistram. 
Sed  cum  falsa  semel  trivialem  suasio  Musam 
Imbuit,  haec  vano  petulans  in  corde  senescit 
Non  ullis  vellenda  modis,  alienaque  damnat 
Carmina  concinno  quamquam  modulata  canore ; 
Verba  rudes  inter  balbutit  inepta  catervas. 
Scilicet  incedens  puerili  inflatus  honore 
Corvus  et  argutum  crocitans  si  tentet  olorem,  30 

Aufugit  explosus  totisque  irrisus  ab  agris, 
Lucifuga  obscuro  latitat  ceu  noctua  luco. 
Nee  quisquam  infestat  doctam  nisi  stultus  avenam, 
Omnis  et  aucta  viget  crassis  inscitia  fibris. 
Si  mulces  gratis  raras  concentibus  aures, 
Garrula  contemnas  ventosae  murmura  plebis. 

Cory  don. 

Ista  Theocritio  gravior  sententia  versu 
Nescio  quid  nostras  mains  diffudit  in  aures 
Quam  tua  praeteritis  aetas  praeluserit  annis. 

lolas. 

Heu,  heu  pauperies  victum  pannosa  minutum  40 

Sollicito  acquirens  animo  non  ructat  hiatu 
Grande  Sophocleo  carmen ;  vix  publica  vena, 
Vix  stridens  sterili  culmus  succurrit  in  agro. 
Ipsa  etenim  nimio  mens  intercepta  dolore 
Et  vegeti  clauso  sensus  fudisse  meatu 
Robora  nulla  potest,  viresque  hebetata  potentes 
Strangulat  ilia  suas,  reserant  quas  gaudia  tandem 
Auxiliis  concepta  novis,  grandesque  profunda 


BUCOLIC  A  5 1 

Materias  tellure  cavant.     Sublatus  ab  ipso 

Tityrus  Augusto  Mavortia  coeperat  arma  50 

Horribili  resonare  tuba,  pressusque  maligna 

Paupertate  miser  nullaque  afflatus  ab  aura 

Vix  minimum  rudibus  culicem  deflevit  avenis. 

Sic  ego,  sic  tandem  secessum  nactus  amoenum 

Et  pulsa  optatam  iam  paupertate  quietem 

Nescio  quid  magnum  tacitis  excudo  sub  antris 

Fabrilis  nequeat  tota  quod  malleus  arte  ' 

Cudere ;  nam  triplex,  quo  non  praestantius  ullum 

Eminet,  ingenio  fabricandum  est  numen  et  arte. 

Atque  ipsos  fulvo  conflatos  aere  colossos        '  60 

Marmoreo  in  templo  ponam,  cunctisque  Kalendis 

Ad  sacrum  tauros  mactabo  altare  nitentes. 

Nobilis  est  campos  animi  vulgare  per  omnes 

Otia  quis  dederit  vitae  tranquilla  beatae. 

Cory  don. 

Ante  alios  felix  pastores,  profer,  lola, 
Gaudia,  nam  praestant  maius  narrata  levamen. 

lolas. 

Stat  deus,  o  Corydon,  Rhemensi  summus  in  orbe 
Regalem  sacro  frontem  qui  tingit  olivo 
Sedibus  a  superis  misso,  cui  iure  regenda 
Gallica  Caesareo  commissa  est  numine  tellus.  70 

Exstat  et  alter  adhuc  quovis  celebrandus  honore, 
Regia  communem  fecit  quem  cura  patronum 
Imperio  consulta  suo.     Non  posset  utrumque 
Dicere  lingua  deum  milleno  gutture  nixa; 
Deficit  humanum  tanto  sub  pondere  robur. 
Scilicet  est  inopem  miseratus  uterque  senectam 
Et  nostrum  augustas  nomen  portavit  ad  aures. 
luppiter  ille  novus  fama  compulsus  eadem 
Me  voluit  medio  cantantem  audire  theatro. 
Ut  primum  intravi,  Tyrio  vestita  colore  80 

Corpora  spectavi  membris  compacta  torosis 
Pendentesque  suo  torques  gestantia  collo ; 
Et  nitida  fultus  gemma  circumdabat  orbis 
Formoso  digitos  Baccho  vel  Apolline  dignos. 


52  PUB  LI  I  FAUSTI  ANDRELINI 

*  O  quantum  haec  *,  dixi,  *  villo  indumenta  caprino 

Et  distant  duro  suris  perone  revinctis  '. 

luppiter  ecce  venit  magno  stipatus  honore. 

Ipse  olim  vultus  inter  nutritus  agrestes 

Admiror  primo  aspectu,  mox  poplite  flexo 

Ante  ipsum  quaesita  lovem  modulamina  fundo,  90 

Scilicet  ut  bello  claram  expugnavit  aperto 

Parthenopen  patrios  victorque  redivit  in  agros, 

Quamvis  Hesperio  vetitus  foret  orbe  regressus. 

Nescio  qua  nostri  captus  dulcedine  cantus 

Ille  fuit;  fulvi  saccum  donavit  et  aeris 

Vix  istis  delatum  umeris,  cunctosque  per  annos 

Pensio  larga  datur  qualem  non  lentus  habebat 

Tityrus  umbrosis  resonans  sua  gaudia  silvis. 

Quid  referam  celeri  scriptas  brevitate  tabellas 

Signatasque  simul?     nostris  quid  ovantia  Musis  100 

Atria?  vel  medios  virtus  it  grata  per  hostes. 

Post  caecas  semper  lux  est  speranda  tenebras. 

Cory  don. 

O  quanta  in  tacito  concepi  gaudia  corde, 
Ex  vultu  manifesta  meo ;  non  fictus,  lola, 
Semper  amor  durat  fortuna  notus  utraque. 
Ne  tumida  sis  mente,  precor,  sortemque  secundam 
Aequa  mente  f eras ;  totum  est  invisa  per  orbem 
Quae  ruit  ex  alto  deiecta  Superbia  caelo. 

lolas. 

Immo  ego  nescio  quem  figulo  genitore  creatum 
Hyblaeis  imitabor  agris;  subvectus  in  altum  110 

Ille  apicem  cenans  patriae  non  immemor  artis 
Aurea  fictilibus  miscebat  pocula  vasis. 
Providus  hie  docuit  sortem  reverenter  habendam 
Exili  cuicumque  viro  cui  dona  repente 
Ditia  proveniant.     Bavio  vel  iudice  dicar 
Laudandum  servasse  modum ;  submissior  ibo 
Quo  maior  blando  Fortuna  arriserit  ore. 
Nam  si  quis  nimium  caelo  confisus  aperto 
Gestiat,  adversa  non  nubila  tempora  ferre 
Tempestate  potest ;  tanta  imprudentia  regnat.  1 20 


BUCOLIC  A  53 

Dicere  plura  libet,  magno  sed  nata  Tonanti 
Progenies  alia  iam  iam  modulanda  cicuta 
Materiam  praebet  laetis  concentibus  aptam. 
Est  aliquid  dextris  descendens  omen  ab  astris. 

Corydon. 

Irrita  ni  vanam  fallant  praesagia  mentem, 
Accedet  maior  meritorum  summa  tuorum, 
Et  demiim  gradiens  donata  in  templa  sacerdos 
Mystica  sacra  feres ;  totus  concurret  ad  unum 
Pagus  adorantem,  neque  enim  te  gratior  alter. 

lolas. 

Iam  contenta  manent  certo  patrimonia  fine  130 

Munifico  concessa  deo;  nova  taedia  gignit 
Heu  nimium  linguae  vox  importuna  procacis. 
Muta  licet  fuerint,  servi  benefacta  probati 
Maxima  quaeque  petunt;  bene  agenti  prospera  cuique 
Omnia  succedunt  nullis  sperata  diebus. 


ECLOGA  XL 

Quid  fugis  o  Gallas  paedico  Balbe  favillas?      ^ 
Gallic  a  quod  nequeat,  fiamma  Britanna  dabit. 

Lycidas.     Mopsus. 

Lycidas. 

Vix  fugat  exoriens  gelidas  Aurora  tenebras, 
Tu  tamen  irrigua  meditans  spatiaris  in  herba, 
Mopse,  pruinoso  nee  lubrica  terra  liquor e 
Sparsa  nee  impediunt  canenti  gramina  rore. 

Mopsus. 

Nunc  tua  quam  fuerint  veri  praesaga  f uturi 
Verba  revolvebam,  Lycida,  quam  praescius  augur 
Phoebeo  quodcumque  canas  veracius  ore. 
En  detecta  patet  nostrarum  iniuria  rerum 


54  PUBLII  FAUSTI  ANDRELINI 

Fatidico  praedicta  tibi ;  mendacia  tandem 

Caeca  relucescunt.     lusti  manifesta  dedere  10 

Signa  dei  cunctos  soliti  punire  nocentes 

Imaque  scrutantes  taciti  penetralia  cordis. 

Lycidas. 

Quis  purum  indigna  candorem  labe  notavit, 
Mopse,  tuum?     volitans  quae  murmure  fama  sinistro 
Heu  te  Parisiis  combustum  dixit  in  agris, 
Et  sanctam  sprevisse  fidem  Christumque  potentem? 

Mopsus. 

Balbica  forte  tuam  levitas  pervenit  ad  aurem, 
Lanigeras  dum  pascis  oves  haedosque  petulcos ; 
Nulla  etenim  silva  est,  nullum  nemus,  avia  nulla, 
Nulla  levem  quae  non  exclamant  marmora  Balbum.  20 

Postquam  furtivi  celatos  carminis  usus 
Prodidit  haec  cornix  alieno  picta  colore, 
Et  falsa  assumpsit  Balbae  cognomina  gentis 
Quem  vendens  minimo  vilissima  scruta  triente 
Accelina  domus  stabulo  generavit  olenti, 
Turpior  hie  vivens  et  crimine  foedior  omni 
Parisios  infecit  agros  ceu  pessima  messes 
Herba  resurgentes.     Ipso  mirabile  dictu 
Heu  scelus  admisit :  noctem  cum  lusa  per  altam 
Alea  cessarat,  varium  spoliabat  ovile  30 

Et  tacito  praedam  furto  comedebat  adeptam. 
Altus  inexpleto  gurges  dabat  omnia  ventri 
Luxuriosa  suo :  plebeiae  vilia  mensae 
Pocula  spernebat,  spumanti  prodiga  Baccho 
Cinnama  commiscens  summaque  voragine  potans 
Ebria  nee  certo  ponens  vestigia  gressu, 
Sola  resumebat  pingui  saginata  popina. 
Immemor  ah  nimium  priscique  oblite  veterni 
Balbe  tui,  quondam  pedibus  cum  rura  petisti 
Gallica  nudatis  laceroque  obductus  amictu  40 

Euganeam  fugiens  Troiani  Antenoris  urbem, 
Exstructis  ne  iusta  rogis  incendia  ferres. 
Ut  fuerat  satiata  fames  et  plena  tumebant 
Corpora,  pro  superi,  moUes  f  odiebat  ephebos 


BUCOLICA  55 

Vulnere  postico ;  tenti  simul  inguina  drauci 

Podice  laxato  fellantique  ore  subibat. 

Prodigiosa  iacens  Veneris  post  furta  nefandae 

lam  nitidae  mediam  lucis  stertebat  ad  horam 

Cruda  vomens  multo  commixtaque  frusta  Lyaeo. 

Maius  et  ille  nef as  multoque  urgentius  addit :  50 

Scilicet  in  sacro  nullum  libamine  Christum, 

Et  casu  volvente  refert  nulloque  moveri 

Aeternos  rectore  polos,  ipsasque  suprema 

Casuras  post  fata  animas ;  quin  ore  prof ano 

Heu  nimis  ignaro  coepit  suadere  popello 

Ducendam  quovis  genialem  tempore  vitam. 

Hie  sanctas  Veneres  devotaque  Sabbata  ridens 

Polluit  et  srmipta  ieiunia  mystica  carne, 

Et  nullum  intrabat  fassurus  crimina  templum 

Innumeris  admissa  modis,  verique  iacebat  60 

Religio  neglecta  Dei  cultusque  superni. 

Sic  levitas  innata  ruit,  sic  pectore  caeco 

Mens  insana  furit  stultique  inscitia  cordis 

In  damnum  laqueata  suum  casusque  futuros. 

Interea  accenso  missus  censore  satelles 

Hoc  monstriun  prensurus  erat  populoque  vidente 

Igniti  plenis  olei  cocturus  aenis, 

Sed  volat  admonitus  celeri  properantior  Euro 

Fertilis  Oceanus  qua  rura  Britannica  ditat. 

O  foedam  turpemque  fugam,  nam  nocte  silenti  70 

Obscurum  inf  elix  servili  inductus  amictu 

Praecipitavit  iter ;  nummos  cum  veste  latentes 

Interiore  iacit,  stricto  quasi  noxia  ferro 

Viscera  transfodiens.     Quid  agat  mens  conscia  facti 

Non  videt  uUa  mail;  tanta  est  caligo  malorum. 

Mendicum  adiuvit  decocta  pecunia  Balbum. 

Insontis  tamen  ante  mei  mentita  professus 

Crimina  curvato  veniam  tulit  ore  petitam. 

Ut  semper  divina  pii  vestigia  Christi 

Sanctaque  facta  sequar,  debet  quaeciunque  remitti  80 

Ultori  vindicta  Deo ;  quod  Galla  nequivit, 

Flamma  Britanna  dabit ;  maiori  f aenore  dicunt 

Offensi  dilata  Dei  tormenta  venire. 


56  PUBLII  FAUSTI  ANDRELINI 

Lycidas. 

Cur  non  ista  solo  sentina  voratur  hiante? 
Cur  pluvius  non  ignis  adest  qui  tanta  cremaret 
Infandi  portenta  mali?     ceu  Gomora  quondam 
Et  Sodoma  exarsit  caelestibus  obruta  flammis. 

Mopsus. 

O  quam  perversa  est  Balbi  natura  profani, 
Quae  melius  reticenda  fuit  quam  pauca  referre 
Sordentis  delicta  virij  brevitate  probantur  90 

Crimina  quae  volitant  cunctos  dispersa  per  agros. 
Nauseet  ista  licet  scabies,  tamen  ulcus  apertum 
Et  sanies  monstrata  iuvat  quoscumque  disertos 
Et  mala  conficiunt  cautos  aliena  notantes. 
Si  videat  certo  coniunctas  f  oedere  mentes 
Concordesque  animos,  Discordia  seminat  arma 
Unanimi  annexos  astro  fractura  gemellos. 
Candidus  en  pastor,  qui  Gallica  personat  arva 
Carmine  concinno,  primis  dilexit  ab  annis 
Divinum  ambrosio  sortitum  nectare  nomen,  100 

Et  parilis  crescebat  amor,  cum  perfidus  iste 
Fraudibus  occultis  vinctos  dissolvit  amantes. 
Heu  quam  lingua  nocet  diro  suffusa  veneno 
Et  Stygiis  imbuta  malis ;  non  ossea  lingua  est. 
Omnia  cum  tritis  sed  dissipat  ossa  medullis. 
Ast  adamanteo  religata  est  gratia  nodo 
Et  solida  duplicata  fide,  cum  proditus  auctor 
Et  committentis  nota  est  fallacia  linguae. 
Hie  gnavos  quoscumque  odit  rabidoque  probatos 
Dente  viros  lacerat  morsuque  cruentat  acerbo  ;  110 

Testis  adest  Corydon  teneros  qui  corrigit  annos 
Arte  Palaemonia,  testis  Meliboeus,  et  Idas, 
Pectine  vocali  stupefacta  arbusta  trahentes. 
Quos  modo  praesentes  fictis  laudavit  amicos 
Vultibus  et  dulci  palpo  cum  melle  perunxit, 
Ipse  venenati  cauda  serpentis  acuta 
Pungit  et  absentes  aloe  denigrat  amaro. 
Illius,  o  Lycida,  factis  caritura  relatis 
Verba  fluunt  veluti  rimosa  lympha  lagena 
Deperitura  fluit;  semper  torquetur  opima  120 


BUCOLIC  A  57 

Vicini  tellure  sui  redituque  beato. 

Semper  honesta  fugit;  pathicis  stipata  cinaedis 

Huic  tantum  caupona  placet,  talique  diurni 

Nocturnique  simul  scelerisque  inventor  iniqui. 

Ni  fallor,  radix  tantorum  incepta  malorum 

Ventura  non  morte  cadet ;  ceu  quercus  adulta 

Diffundet  vacuas  ramalia  longa  per  auras. 

Ista  sit  o  potius  valida  seu  caesa  bipenni, 

Seu  rapidis  exusta  rogis,  quam  fronde  nocente 

Letiferum  germen  radix  infecta  remittat.  130 

Numquam  speratis  commissa  piacula  poenis 

Perditus  iste  luet,  genitus  qui  crimen  ad  ipsum 

Ardet  in  omne  scelus  laudemque  ex  crimine  quaerit. 

Improba  non  umquam  capitis  delicta  nefandi 

Impunita  vigent ;  sequitur  sua  poena  nocentes, 

Seu  velox,  seu  tarda,  viros.     Sed  numine  dextro 

Sedula  proveniunt  sincerae  praemia  vitae. 

leiunas  pascamus  oves  Christoque  merenti 

Solvamus  tenui  modulatas  carmine  grates. 


ECLOGA  XII. 

Adversam  super  at  tolerans  industria  sort  em. 
Semper  et  ex  humili  surgit  in  alta  loco, 

MOPSUS.       CORYDON. 

Mopsus. 

Unde  ista,  o  Corydon,  laetos  armenta  per  agros 
Herbida  lascivo  carpentia  pabula  morsu? 

Corydon. 

Lubrica  continuo  tellus  non  imbre  madescit, 
Mopse,  nee  excelsos  semper  ferientia  montes 
Fulmina  cernuntur ;  nitidum  post  tempora  caelum 
Atra  serenatur  tenebrisque  renidet  abactis. 

Mopsus. 
Quorsum  tam  longo  repetita  exordia  versu? 


58  PUBLII  FAUSTI  ANDRELINI 

Cory  don. 

Scilicet  est  salsis  cui  plena  cucurbita  granis 
Frigentem  ad  Boream  durat  Zephjrrumque  tepentem 
Vere  novo  exspectat,  sorti  nee  cedit  iniquae.  10 

Mopsus. 

Ast  ego  verba  sequens  pagos  detrita  per  omnes 
Frigora  turn  primum  gelido  nascentia  vento 
Deteriora  puto  Borea  quam  hiberna  gelante. 
Pello  igitur  crebro  spirantia  flamina  potu 
Magnos  ante  focos;  nee  abest  formosa  Neaera 
Quae  dulci  argutos  cantu  devincit  olores. 

Cory  don. 

Qui  primae  adverso  fortunae  decidit  ictu 
Nee  sperat  meliora  sequi  non  tempore  quoquam 
Lanigeras  proprio  pecudes  includet  ovili, 
Sed  custos  alienus  erit  vitamque  per  omnem  20 

Emendicato  deget  sua  tempora  pane. 

Mopsus. 

Ergo  si  mixta  venturum  grandine  nimbum 
Coniciam,  mediis  maneam  securus  in  agris 
Et  pluviae  contemptor  aquae,  nee  tecta  subibo, 
Nubila  dum  fuerint  caelo  resoluta  sereno? 

Cory  don. 

Haud  subito  interdum  fodiendos  impete  cervos 
Sollicitus  venator  habet;  nunc  valle  sub  ima, 
Nunc  saxosa  inter  montanae  devia  silvae 
Vestigat  multa  latitantem  indagine  praedam. 
Interea  magno  nigrum  cum  murmure  caelum  30 

Intonat,  et  rapido  fulmen  ruit  igne  trisulcum. 
At  non  tecta  petit  timido  vicina  pavore 
Coeptum  opus  immensum  linquens  venator  ob  imbrem, 
Ingentique  canes  clamore  instigat  odoros. 
Ecce  alta  occurrit  ramosus  cornua  cervus. 
Hie  armos,  hie  colla  rapit,  hie  crura  Molossus; 


BUCOLICA  59 

Advolat  et  praeceps  cursu  venator  anhelo 

Atque  intra  lacerum  figit  venabula  cervum 

Robusta  ferrata  manu,  victorque  triumphans 

■Quaesitam  multo  praedam  sudare  reportat.  40 

Tota  domus  plausum  ciet  exhilarata  f requentem 

Ardentesque  f ocos  silvam  superingerit  altam ; 

Attonita  exsiliunt  lambentes  sidera  flammae ; 

Corpora  laetantur  vestes  exuta  madentes 

■Quae  recreant  frictis  fomenta  calentia  membris. 

Mox  cervum  excoriat  centumque  in  frusta  resectum 

Abluit,  et  partim  verubus  transfixa  salignis 

Viscera  detorret,  partim  spumantibus  ollis 

Elixat,  dapibusque  alii  diversa  futuris 

Condimenta  parant  segnem  irritantia  gustum.  50 

At  non  ora  gerunt  terpens  venata  palatum 

Nee  poscunt  vario  confecta  sapore  moreta. 

Accita  ad  lautam  properans  vicinia  cenam, 

Pars  Vetera  impletis,  pars  vina  recentia  vasis, 

Fumosum  fissa  portat  pars  sinciput  aure. 

Pro  re  quisque  sua  convivam  laetus  amicum 

Rurali  de  more  ref ert ;  onerantur  opimis 

Structae  epulis  mensae,  atque  avido  discumbitur  ore. 

Praeteritas  multo  curas  Meliboeus  laccho 

Diluit.     '  Hos  montes,  haec,'  inquit^  '  concava  vallis  60 

Ima  relustravi,  hoc  cerviun  sub  coUe  vagantem 

Confodi,  canibus  totos  laniantibus  artus.' 

Scilicet  emerito  non  parva  est  cuique  voluptas 

Ardua  perpessos  post  facta  referre  labores. 

Ut  satura  explerunt  turgentem  ad  guttura  ventrem, 

Saltantes  ducunt  choreas  festivaque  dicunt 

Carmina  tam  pinguem  multum  extoUentia  cenam, 

Dumque  remissa  silet  languenti  fistula  folle, 

Desistit  resoluta  cohors,  cyathosque  capaces 

Sumit  et  immersam  pleno  se  ingurgitat  haustu.  70 

Cornuaque  infigunt  muro  cervina  tenaci 

Ante  coronatos  tali  cum  carmine  postes : 

Haec  rediens  caeso  Meliboeus  cornua  cervo 

Aeternum  posuit  tolerandi  insigne  laboris. 

Inde  casas  repetunt  humiles  vilique  grabato 

Imponunt  nimio  titubantia  membra  Lyaeo. 


60  PUBLII  FAUSTI  ANDRELINI 

Mopsus. 

Quid  si  frustrata  consumptum  luce  laborem 
Cerneret?  ingenti  nonne  hie  maerore  sepultus 
Impia  neglectis  faceret  convicia  divis? 

Cory  don. 

Immo  constanti  solans  sua  pectore  fata  80 

Diceret :  '  O  pueri,  quam  lux  hodierna  negavit 
Crastina  concedet  duplici  cum  faenore  praedam. 
Nulla  umquam  veniunt  durae  infortunia  sortis 
Desperanda ;  uno  si  spem  delusit  inanem 
Ementita  Ceres,  alio  felicior  anno 
Grandia  composito  frumenta  reponit  acervo. 
Quare  agite  et  largo  mecum  decocta  vetusto 
Pisa  edite,  et  vosmet  potiorem  semper  ad  esum 
Invicto  servate  animo;  tolerata  sinistro 
Aerumna  in  casu  fortissima  pectora  monstrat  90 

Mascula  f  emineo  succumbere  nescia  ritu.' 

Mopsus. 

Pingue  meum  exacuit  sumen,  non  larda  palatum 
Rancida;  tunc  inter  convictor  edulia  fortis 
Vilia  consisto,  quotiens  lautissima  desunt. 
Quod  cogit  vesana  fames  compulsa  voluntas 
Acriter  exsequitur ;  sed  mens  aliena  repugnat 
Ac  si  aloen  renuens  glutirem  aegrotus  amaram. 

Cory  don. 

Immensa  ingluvies  denudat,  et  alea  pernox, 
Et  meretrix  lasciva ;  istas  torpentia  pestes 
Otia  parturiunt  moUi  gaudentia  luxu.  100 

At  contra  duros  inter  versata  ligones 
Et  callosa  manus  fossa  tellure  recludit 
Thesaurum  ignotum;  tensos  quo  dirigat  arcus 
Adnotat  infixum  sellers  industria  signum. 

Mopsus. 

Ista  decent  longa  decoctam  aetate  senectam 
Consilia,  exhaustum  cui  sit  iam  sanguine  corpus 


BUCOLIC  A  61 

Ardenti,  et  sola  vicini  cura  sepulcri. 

At  sua  f  erventes  iuvenili  membra  calore 

Haud  curant  serus  clauso  quid  Vesper  Olympo 

Aut  quid  purpureo  sol  crastinus  advehat  ortu,  110 

Dilectamque  imo  suspirant  Phyllida  corde. 

Cory  don. 

Quam  petit  incipiens  Venerem  lanugo  salacera 
Cum  barba  crescente  secet;  iuvenilia  delet 
Crimina  cum  studiis  mutata  prioribus  aetas. 
Ipse  (nee  inficior)  primo  cum  sanguis  in  aevo 
Concitus  arderet,  caecos  furibundus  in  ignes 
Irrueram  atque  imas  torrebat  flamma  medullas, 
Me  miserum,  nulla  flamma  extinguibilis  arte. 
Non  secus  urebar  flavo  quam  messis  in  agro 
Accensa,  indomitis  cum  perfurit  auctus  ab  Euris  120 

Aestus  et  aerias  sublimis  f  ertur  in  auras. 
Tanta  nee  a  pluvio  possunt  incendia  fluctu 
Extingui;  totum  in  lacrimas  se  solvit  amaras 
Agricola  et  frustra  damnum  irreparabile  deflet. 
Ut  melior  stultam  vertit  sententia  mentem, 
'  Infelix  Corydon,  quanta  est  dementia,'  dixi, 
'  Sic  vanos  transire  dies,  nee  f  ortibus  annis 
Missa  reposcentem  rastra  exercere  iuventam. 
Esto  pharetratam  superet  Galatea  Dianam 
lUecebris  formosa  suis,  nonne  ora  venusta  130 

Ut  rosa  pulchra  senent,  croceo  quae  mane  rubescit, 
Vespere  sed  vegetum  redeunte  amittit  odorem? 
Edita  cur  f  ertur  salso  Cytherea  prof  undo? 
Quod  sit  amans  semper  sudore  inspersus  amaro. 
Cur  pharetratus  Amor  ?  tristes  quod  missa  dolores 
Spicula  configant.     Duplici  cur  lumine  cassus? 
Non  oculis  videat  quod  facta  decentia  claris. 
Cur  tectum  nuUo  corpus  velamine  monstrat  ? 
Stultitia  insani  manifesta  patescit  amantis. 
Cur  puer  incedit  pictis  circumdatus  alis?  140 

•Quod  nequeat  levior  vernaque  incertior  aura 
Ullo  stare  loco,  et  verba  imperfecta  relinquat, 
Et  careat  firmo  regnanti  in  pectore  sensu. 
Quin  repete  innumeram  fudit  quam  prodiga  dotem 
Praelarga  Natura  manu ;  iactura  pudenda  est, 


62  PUBLII  FA  USTJ  ANDRELINI 

Gratia  cum  dextris  infusa  recumbit  ab  astris. 

Certi  fige  aliquid,  quo  se  ventura  senectus 

Conferat  exsanguem;  longos  ne  differ  in  annos. 

Tardantes  iam  pelle  moras,  nam  mitia  poma 

Caenosa  ignavi  non  grunnit  inertia  porci.  150* 

Aestiva  in  fossis  condens  frumenta  cavernis 

Non  incauta  hiemis  magno  formica  futurae 

Exemplo  sit,  stulte,  tuo,  ne  turpis  egestas 

Inveniat  tremula  mendicam  aetate  senectam. 

Tristius,  ut  fertur,  nihil  est  quam  nuda  senectus. 

En  patrias  Thyrsim  res  oblimare  nepotem 

Insanus  compellit  amor ;  sed  tempore  parvo 

Evulsa  ut  gallus  pluma  nudatus  abibit 

Perque  omnes  explosus  agros.     Sapientia  summa  est 

Exemplo  instantes  alieno  evadere  casus.'  160' 

His  dictis  mens  est  iusto  suffusa  rubore, 
Spinosasque  meo  curas  de  corde  revelli, 
Aspera  triticeo  ceu  silva  evellitur  agro, 
Ne  teneram  interimat  segetem  et  fallacibus  herbis 
Luxurient  rigidae  per  culta  nitentia  lappae. 
Mox  tanto  ruris  flagravi  ardore  colendi, 
Ut  nimio  immorerer  studio  ;  non  f  rigus  adurens, 
Torrida  non  aestas  vetuit,  non  horrida  grando 
Plurimus  aut  imber  calido  demissus  ab  Austro. 
Sedula  sollicito  reparavit  cura  labore  170 

Quod  stolidus  consumpsit  amor.     Multa  undique  pubes 
Ad  mea  ceu  densae  volitavit  tecta  columbae; 
Et  pretium  non  vile  dedit,  quo  scilicet  aptam 
Disceret  in  tenues  tellurem  abscindere  glaebas. 
Primus  ego  agricolas  docui  quos  Franca  tenebant 
Arva  rudes ;  at  nunc  possunt  cum  laude  magistra 
Certare  ac  docta  peregrines  arte  colonos 
Vincere ;  monstrati  tanta  est  sollertia  cultus. 
Nescio  qui  nostram  pastores  rodere  famam 
Mordaci  coepere  sono ;  tumore  maligno  180 

Invidia  exsultat  liventi  aspersa  veneno. 
Ut  leo  terribilis  rabida  stimulatus  ab  ira 
In  iuvenile  caput  temeraria  tela  retorsi. 
Altius  infigit  lassus  vestigia  taurus 
Grandia  cui  pendent  hirto  palearia  mento. 
Inclita  Caesareas  victoria  venit  ad  aures 


BUCOLICA  63^ 

Quasque  vides  pulchra  fetas  sub  imagine  vaccas 

Laeta  fronte  dedit,  neque  enim  praesentior  alter 

Cum  videt  illustri  pastorem  laude  micantem. 

Atque  alias  Augusta  boves  dedit  uxor,  in  ista  190 

Quas  nunc  Thyrsis  aget  resonanti  pascua  cornu. 

Ingenium  nee  torpet  iners,  quod  Copia  tanta 

Fundat  inauditos  cornu  praedivite  census ; 

Sed  maius  procudit  opus  mens  nescia  turpi 

Ignavire  situ  et  vita  segnire  palustri, 

Venturam  excubitor  lucem  vix  nuntiat  ales ; 

Excitor  et  tepidis  rapio  mea  corpora  stratis 

Assuetum  ad  studium  stertenti  gratius  ore. 

Praegnantes  cum  laeta  sinus  Fortuna  relaxat, 

Ne  posito  sudore  vaces.     Cui  provida  mens  est  200 

Haud  dormit  rebus  ceu  glis  hibemus  adeptis. 

Parta  fluunt,  praeceps  cursu  velut  unda  citato, 

Ni  cura  invigilet  totum  irrequieta  per  annum. 

Mopsus. 

Cum  tua  cycneis  albescant  tempora  plimiis, 
Tanta  fatigatae  perfers  incommoda  vitae? 

Cory  don. 

Difficilis  rigidos  res  est  tolerare  labores, 
Mopse,  homini  plumis  nutrito  in  mollibus ;  at  qui 
lam  rerum  longo  durarum  incalluit  usu 
Huic  notum  grata  est  pondus  subiisse  voluptas. 
Si  mutata  foret,  multos  non  vita  Decembres  210 

Cerneret ;  usque  adeo  est  solitum  vertisse  tenorem. 
Emisso  umores  sudore  expellit  iniquos, 
Incocta  et  stomacho  labor  improbus  omnia  crudo 
Digerit  in  numerum,  partesque  resolvit  in  omnes, 
EiScit  et  valido  vivax  in  corpore  robur. 
Hinc  nova  (nee  fallor)   seniores  musta  bibentes 
Rustica  prela  vident  plures  quam  urbana  per  annos. 
Ipse  ego — sed  quamquam  vitae  bis  quina  peregi 
Lustra  meae,  forti  gero  corpora  plena  vigore 
Et  raris  tentata  malis ;  tam  cruda  senectus  220 

Praeteritae  ostendit  non  segnia  facta  iuventae. 
Siun  forsan  nimius  proprii  laudator  honoris, 


64  PUBLII  FAUSTI  ANDRELINI 

Ut  cuncti  suevere  senes  qui  temporis  acti 

Facta  sua  extollunt  verbisque  loquacibus  ornant; 

Sed  magis  ipse  ferum  pungo  stimulator  inertem, 

Tangat  ut  excurso  sudatam  pulvere  metam. 

Haud  spernenda  rudi  praestat  documenta  iuventae 

Ducta  vel  ad  mediam  verbosa  licentia  noctem 

Annoso  concessa  seni ;  non  garrit  inepte 

Quern  longa  erudiit  multi  experientia  facti.  230 

Mopsus. 

Sic  incessanti  defessum  membra  labore 
Non  requies  alterna  levat,  sic  omnibus  horis 
Sedula  ceu  medios  vivet  salamandra  per  ignes. 

Cory  don. 

Annua  si  semper  sulcatae  semina  terrae 
Credideris,  fiet  crebros  ut  femina  partus 
Enixa,  et  vires  effeta  gemiscet  ademptas. 
Demulcet  dulci  sudorem  nocte  diurnum 
Scilicet  exacti  ciun  corda  oblita  laboris 
Altus  somnus  habet ;  cunctarum  provida  rerum 
Alternas  Natura  vices  non  invida  donat  240 

Queis  sine  terrenis  nihil  est  durabile  rebus. 
Quae  reficit  maior  f  esta  quam  luce  voluptas 
Seu  nuda  in  forti  membra  exercere  palaestra 
Nee  sociis  cessisse  tuis,  vibratave  pila 
Sublimem  ingenti  torquere  per  aera  nixu, 
Seu  vastum  solo  saxum  excussisse  lacerto 
Et  fixam  transisse  notam,  seu  saltibus  altis 
Sive  pedum  ardenti  volucrum  contendere  cursu? 
Aut  hos  aut  similes  debet  robusta  inventus 
Exercere  iocos  animumque  referre  virilem.  250 

Magnanimum  et  vilem  testantia  pectora  sexum 
Ex  studiis  sunt  nota  suis ;  mens  pronior  ultro 
Flammante  instinctas  natura  exardet  ad  artes. 

Mopsus. 

lam  cano  imberbis  monitor!  cedit  ephebus 
Quem  velut  ipsa  dies  sorbum  maturat  acerbum. 


BUCOLICA  65 

In  tua  sed  (referas)  potuit  quis  commoda  tantos 
Conciliare  deos  :  certe  est  hie  tempus  in  omne 
Publica  cantari  dignus  per  compita  pastor. 

Cory  don. 

Ardua,  Mopse,  fuit  Francae  qui  pondera  molis 
Sustinet,  excelsum  notus  super  aethera  Daphnis.  260 

Mopsus. 

O  te  felicem,  totus  cui  rideat  aether, 
Et  tellus  unita  simul.  cui  sidere  ab  alto 
Candida  lux  fulsit  primo  natalis  in  ortu. 

Cory  don. 

Tunc  ero,  terrestri  si  quisquam  est  orbe,  beatus, 
Assequar  invicto  cum  sponsum  a  Caesare  saltum 
Quo  mea  pascantur  proprios  armenta  per  agros. 
Est  etenim  ductas  aliena  in  pascua  vaccas 
Difficilis  servare  labor,  ne  mutua  fiant 
lurgia.      Di  superi,  quanta  est  dixisse  voluptas, 
'Haec  ovis,  hie  haedus,  caper  hie,  haec  pabula  et  hie  bos.     2  70 
Haee  easa,  Mopse,  mea  est ;  nee  faena  aliunde  petita. 
Depastas  revoeant  cum  sera  crepuseula  vaccas.' 

Mopsus. 

Cum  biberis  sitiens  optatam  hydropieus  undam, 
^laiorine  petes  alios  de  gurgite  fluetus? 

Cory  don . 

Infelix  cui  sit  votum  insatiabile  pastor. 
Quando  iam  tuti  tantum  eongessit  acervi 
Quantum  hie,  externae  vivat  non  indigus  arcae  : 
Haud  plures  affectet  opes,  extinctus  habendi 
Cesset  amor :  certo  f  renanda  est  fine  libido. 

Mopsus. 
Quid  si  sponte  daret  longe  maiora  petitis?  280 


66  PUB  LI  I  FAUSTI  ANDRELINI 

Cory  don. 

Tangeret  excordes  a  quanta  insania  sensus, 
Si  neglecta  f  orent ;  maiorum  ingrata  deorum 
Munera  sunt  numquam  rapidas  mittenda  per  auras. 
Sed  satis  est  uromissa  dari,  nee  mente  labasco 
Ambigua;  semper  solido  stat  firmius  aere 
Regalis  quod  spondet  apex,  et  principis  alti 
^lanat  ab  immotis  verbum  irrevocabile  labris. 

Mopsus. 

Rarior  est  corvo  Caesar  tuus  iste  nitenti, 
Cum  nullo,  Corydon,  aut  raro  in  principe  regnet 
Cana  et  pura  fides  saeclo  servata  recenti.  290 

Corydon. 

Quantum  humiles  superat  pinus  praecelsa  myricas, 
Tantum  alios  claris  reges  supereminet  actis. 
Dum  fuerint  lato  squamosi  gurgite  pisces, 
Dentati  et  celsis  frendentes  montibus  apri, 
Ipse  meo  semper  cara  cum  coniuge  Caesar 
Pectore  fixus  erit ;  nee  magni  oblivia  Daphnis 
Ulla  umquam  venient ;  citius  conversa  recurrent 
Flmiiina,  lanigero  pecus  omne  carebit  amictu 
Atque  coaxatrix  b"mosa  rana  palude, 
Optimus  ex  isto  Daphnis  quam  corde  recedat.  300 

Mopsus. 

Adsint  ista  tuis,  Corydon,  tria  numina  votis 
Semper,  et  optatis  Spirent  successibus.     Amen. 


NOTES 

ECLOGUE  I. 

'  Faustulus  '  is  leaving  Italy  to  seek  his  fortune  in  France.  lie 
announces  his  departure  to  his  friend  '  Lygdus ',  and  repeats  the 
address  which  he  is  to  make  to  some  new  patron.  The  poem  appar- 
ently alludes  to  Andrelinus'  own  departure  for  France  (toward  the 
close  of  1488).  The  name  'Faustulus'  is  used  in  Mantuan's  ninth 
eclogue.  It  is  found  again  in  two  of  the  eclogues  of  Jacobus  Slu- 
perius  (Antwerp,  1575). 

3-4.  Calpurn.  v.  2,  '  torrentem  patula  vitabant  ilice  solem  '. 
5.  Virg.  Eel.  ii.   12,  '  raucis  .  .  .  resonant   arbusta  cicadis '. 

10.  Virg.  Eel.  i.  67,  '  patrios  .  .  .  fines  '. 

11.  Ovid,  Pont.  i.   I,  i,  '  novus  incola  terrae '. 

12.  Ovid,  M.  ii.  598,  'nee  coeptum  dimittit  iter'. 
15.  Virg.  Eel.  ix.  4,  '  veteres  migrate  coloni '. 

18.  Nemes.  iv.  46,  '  hac  age  pampinea  mecum  requiesce  sub  umbra'. 

21.  Calpurn.  i.   i,  '  Nondum  Solis  equos  declinis  mitigat  aestas '. 

22.  Virg.  A €71.  i.  343,  '  ditissimus  agri '. 

24-25.  Calpurn.  iv.  13,  '  nostro  tantum  memorabile  page";  Virg. 
Eel.  X.  51,  '  carmina  .  .  .  modulabor  avena '. 

27.  Nemes.  i.  4,  '  nam  te  calamos  inflare  labello      Pan  docuit ". 

28-30.  Nemes.  iv.  3,  'nee  triviale  sonans ' ;  Virg,  Eel.  i.  1-2. 
'  Tityre.  ,  ,  .  sub  tegmine  fagi  .  .  .  musam  meditaris  avena ". 
Tityrus  means  Virgil,  as  in  Virgil's  first  Eclogue.  So,  too,  in  Cal- 
purn. iv,  62;  Nemes.  ii.  84;  Boccaccio,  Eel.  i.  82-85,  x.  66;  Mantuan, 
Eel.  ii.  9,  iii.  174,  v.  86,  ix.  220.  In  Spenser's  imitation  of  Mantuan. 
{S.  C.  X,  55)  Virgil  is  called  "the  Romish  Titj-rus '.  Juvenal  has 
'carmen  triviale',  vii.  55. 

31.  Cp.  Calpurn.  i,  30,  'nee  montana  .  .  .  iubila '. 

32.  Nemes.  i.  65,  '  ruralis  Apollo  '. 

^■i.  Andrelinus  was  crowned  poet  at  Rome  about  1483. 

38-42.  From  1484  to  1488  Andrelinus  was  in  the  service  of  Lodo- 
\  ico  (jonzaga,  Bishop  of  Mantua. 

41.  Virg.  G.  iv,  126,  '  flaventia  culta '. 

43,  Persius,  v.  65,  '  miserisque  viatica  canis  '. 

50.  Cp,  Virg,  Eel.  iii.  25,  '  fistula  cera  1  iuncta '. 

^^.  Nemes.  i.  21,  '  quare  age,  si  qua  tibi  Meliboei  gratia  vivit,  \ 
dicat  honoratos  praedulcis  tibia  manes  '. 

61.  Catull.  69,  6,  '  valle  sub  alarum';  Vulg.  Ps.  16.  18,  'sub  umbra 
alarum  tuarum  protege  me  '. 

63-64.  Virg.  Eel.  iii.  73,  '  partem  aliquam,  venti,  divum  referatis 
ad  aures  ' ;  Aeii.  xi.  794,  '  audiit  et  voti  Phoebus  succedere  partem   ; 

67 


68  PUBLIUS  FAUSTUS  ANDRELINUS 

mente  dedit,  partem  volucres  dispersit  in  auras';  Ovid,  Tr.  i.  2,  15, 
'  terribilisque  Notus  iactat  mea  verba,  precesque  |  ad  quos  mittuntur 
non  sinit  ire  deos  '. 

68.  Virg.  Eel.  v.  74,  '  sollemnia  vota  '. 

69.  Virg.  Eel.  i.  7-8,  '  illius  aram  ]  saepe  tener  nostris  ab  ovilibus 
imbuet  agnus  '. 

72.  Virg.  Eel.  v.  45,  '  tale  tuum  carmen  nobis,  divine  poeta  '. 

v'3.  Calpurn.  iii.  41,  '  forsitan  audito  poterit  mitescere  cantu  '. 

'74.  Calpurn.  i.  29,  'nihil  armentale  resultat ' ;  vii.  12,  '  arguta  .  .  . 
cicuta '. 

75.  Virg.  Eel.  iv.  2,  *  non  omnes  arbusta  iuvant  humilesque 
myricae  '. 

77.  Calpurn.  i.  28,  '  non  haec  triviali  more  viator,  \  sed  deus  ipse 
canit ' ;  iv.  10,  '  sed  magnae  numina  Romae  |  non  ita  cantari  debent 
ut  ovile  Menalcae  '. 

79.  Virg.  Eel.  iii.  27,  '  stridenti  .  .  stipula  ' ;  Nemes.  iv,  15,  '  pas- 
toralia  .  .  .  carmina '. 


ECLOGUE  II. 

'  laniilus  '  discourses  on  the  ways  of  the  'Curia' — on  the  hard- 
ships of  the  poor  but  honest  client.  After  three  years  of  uncertainty 
and  anxiety  he  has  found  favor  with  the  ruler  of  the  Gallic  fields, 
and  hopes  for  still  brighter  days  in  the  future.  With  the  name 
'  lanulus  '  compare  Mantuan's  '  lannus  ',  Eel.  iv. 

I,  Nemes.  i.  83  and  ii.  84,  '  dominam  .  .  .  urbem  ' ;  Calpurn.  iv. 
161,   'dominam  .  .  .  urbem';   Ovid.  R.  A.   291,   '  domina  .  .  .  urbe '. 

4-6.  Cp.  Bapt.  Mant.  Eel.  iii.  23-24,  '  latro  insidias  intentat  ovi  i  i 
atque  lupus  milesque  lupo  furacior  omni  ' ;  H.  Eob.  Hessus,  Id.  vi. 
31,  '  et  lupus  et  miles  praedator  ovilia  lustrans  |  debacchatur,  agens 
eifuso  sanguine  praedam  '. 

7.  Persius,  v.  6,  '  centeno  gutture  ' ;  Virg.  Aen.  x.  207,  '  centenaque 
arbore  '. 

9.  Cp.  Bapt.  Mant.  Eel.  i.  5,  '  melior  vigilantia  somno  '. 

12-13.  Cp.  Hercules  Strozza,  Ad  Itilium  Caesarinum  Cardinalem. 
*  An  tibi  post  magnae  repetita  palatia  Romae  |  sordet  Atestinae  nobile 
gentis  opus?';  Ovid,  Tr.  i.  10,  30,  '  Cyzicon,  Haemoniae  nobile  gentis 
opus'.       IS.   Hor.  Ep.  i.  10,  6,  '  ruris  amoeni '. 

18.  Cp.  the  English  proverb,  '  that  would  have  better  bread  than 
is  made  of  wheat',  Heywood,  ii.  7  (1562).  Petrocchi  gives  an  Italian 
version,  '  cercare  miglior  pane  che  di  grano  '. 

19-20.  Cp.  Eel,  vii.  20-22,  '  certe  rumor  erat  .  .  .  quod  .  .  .  fueras  '. 

24-29.  Juvenal,  iii.  183,  '  omnia  Romae  |  cum  pretio.  quid  das,  ut 
Cossum  aliquando  salutes?  |  ut  te  respiciat  clauso  Veiento  labello?  | 
ille  metit  barbam,  crinem  hie  deponit  amati ;  |  .  .  .  praestare  tributa 
clientes  |  cogimur  et  cultis  augere  peculia  servis  ' ;  Hor.  Ep.  i.  14,  37, 
'  obliquo  oculo  '. 

26-27.  Cp.  the  Italian  expressions,  '  parer  mill'  anni ',  '  gli  pareva 
mill'  anni  che  venisse  '. 


NOTES  69 

30.  Cp.  Tac.  Hist.  i.   i,  '  pronis  auribus  accipiuntur  '. 

31,  Cp.  Virg.  G.  iii.  59,  *  et  gradiens  ima  verrit  vestigia  cauda  '. 
34-35.  Calpurn.  v.  4,  *  talia  verba  refert  tremulis  titubantia  labris  ' ; 

Stat.   Theb.  vi.  590,  *  poplite  .  .  .  flexo  '. 

36-37.  Sallust.  Cat.  23,  3,  '  maria  montesque  polliceri  ' ;  Pers.  iii.  65, 
'  magnos  promittere  montes  '.  Cp.  Andrelinus'  distich  on  the  Curia  : 
'  Larga  quidem  magnos  promittit  Curia  montes,  \  Irrita  sed  rapMis 
verba  feruntur  aquis  '. 

40.  Virg.  Eel.  vii.  26,  '  invidia  rumpantur  ' ;  i.  42,  '  praesentes  .  . 
(livos  ' ;   Hor,  Ep.  ii.  i,  134,  '  praesentia  numina '. 

41.  Cp.  Virg.  Aen.  x.  349,  '  crassum  vomit  ore  cruorem '. 
42-43.  Juv.  vii.  202,  '  felix  ille  tamen  corvo  quoque  rarior  albo  '. 
44.  Hor.  Ep.  i.  7,  74,  '  occultum  visus  decurrere  piscis  ad  hamum  *. 
49.  Cp.  Pers.  iv.  5,  '  ante  pilos  venit '. 

54.  Cp.  Ovid,  Pont.  iii.  4,  103,  '  scuta  sed  et  galeae  gemmis  radi- 
entur  et  auro  '. 

57.  Juv.  iii.  123,  '  facilem  stillavit  in  aurem  [  exiguum  de  naturae 
jiatriaeque  veneno  '. 

59.  Catull.  68,  140,  '  omnivoli  plurima  furta  lovis  '. 

60.  Cp.  Lucan,  i.  181,  '  usura  vorax '. 

64-72.  If  this  means  that  Andrelinus  has  been  three  years  in 
France,  the  '  ruler  of  the  Gallic  fields '  is  perhaps  the  Chancellor, 
Ciuillaume  de  Rochefort,  to  whom  the  four  books  of  Amoves  were 
dedicated  (Paris,  1490).  '  Quem  quidem  extinctum  nisi  veris  lacri- 
mis,  et  eis  quidem  assiduis,  lugerem,  omnium  profecto  quos  terra 
sustinet  ingratissimus  essem ;  tanta  in  me  et  liberalitate  et  patrocinio 
usus  est,  quippe  qui  unicum  emporium  esset  ad  quod  tuto  litterati 
omnes  viri  confugerent '   (Ded.  of  the  Elegies,  Paris,   1494). 

65.  Cp.  the  Italian  expression  '  pascersi  di  vento  ' ;  Vulg.  Prov.  x. 
4,  '  qui  nititur  mendaciis,  hie  pascit  ventos  '. 

67.  Virg.  Aen.  i.  155,  '  caelo  .  .  .  aperto  '. 

73"77-  Cp.  Calpurn.  iv.  160-5,  '  Tum  mihi  talis  eris  qualis  qui 
dulce  sonantem  |  Tityron  e  silvis  dominam  deduxit  in  urbem  |  osten- 
ditque  dels  et  "  spreto  "  dixit  "  ovili,  j  Tityre,  rura  prius,  sed  post 
cantabimus  arma "'.  j  A.  Respiciat  nostros  utinam  fortuna  labores  , 
pulchrior  ',  etc. 

84-85.  Probably  Fortune  is  here  conceived  (as  sometimes  in  an- 
tiquity) as  possessing  one  of  the  attributes  of  Katros,  the  Greek  per- 
sonification of  opportunity,  or  the  favorable  moment.  Cp.  Cato,  Disi. 
ii.  26,  '  fronte  capillata  post  est  Occasio  calva ' ;  Auson.  Epigr.  33  ; 
Anthol.  Pal.  xvi.  275.     '  Tener  la  fortuna  pel  ciufTetto '. 

85.  Cp.  the  Italian  expression  '  quattrini  sudati '. 

86.  Virg.  Eel.  i.  82,  '  et  iam  summa  procul  villarum  culmina 
fumant '. 

ECLOGUE  III. 

'  Lycidas  '  bewails  the  death  of  a  German  shepherd  '  Menalcas  '. 
'  Mopsus  '  complains  of  the  jealous  attacks  of  two  of  his  rivals. 

4-6.  Cp.  Spenser,  S.  C.  ix.   12,  '  Hobbinol.  I  pray  thee  gall  not  my 


70  FUBLIUS  FAUSrUS  ANDRELINUS 

old    griefe :     Sike   question    ripeth   vp    cause   of   newe    woe,    For   one 
opened  mote  vnfolde  many  moe  '. 

8.  Cp.  Catull.  64,  95,  '  sancte  puer,  curis  hominum  qui  gaudia 
misces '. 

10,  Cp.  Virg.  G.  ii.  351,  '  ingentis  pondere  testae  [  urgerent '. 

11.  Ovid,  M.  i.  379,  'damnum  reparabile '. 

13-15-  Cp.  Nemes.  i.  6,  *  incipe,  dum  salices  haedi,  dum  graminu 
vaccae  |  detondent '. 

18.  Cp.  Ovid,  M.  i.  100,  '  mollia  securae  peragebant  otia  gentes  '. 

22-23.  Virg.  Ed.  vii.  18,  '  alternis  .  .  .  versibus  ' ;  //;.  v.  23,  '  atque 
deos  atque  astra  vocat  crudelia  '. 

24.  Cp.  Virg.  Aen.  viii.  309,  *  varioque  viam  sermone  levabat  " ; 
Ovid,  M.  iv.  39,  '  utile  opus  manuum  vario  sermone  levemus  '. 

25.  Virg.  Aen.  ii.   10,  'si  tantus  amor  casus  cognoscere  nostros '. 

26.  Cp.  Ovid,  Tr.  v.  10,  35,  '  sociae  commercia  linguae  ' ;  lb.  iv.  3, 
Z7y  'est  quaedam  flere  voluptas ;  |  expletur  lacrimis  egeriturque 
dolor  ' ;  lb.  v.  i,  63,  '  strangulat  inclusus  dolor  ' ;  Petrarch,  Eel.  xi.  3, 
'  est  gemitus  magni  solamen  grande  doloris  .  .  .  enecat  artatus  men- 
tem  dolor ;  optima  maesti  |  pectoris  est  medicina  palam  lugere ' ; 
Spenser,  S.  C.  ix.  17,  '  Eche  thing  imparted  is  more  eath  to  beare  '. 

27.  Virg.  Aen.  i.  167,  '  vivoque  sedilia  saxo ' ;  Calpurn.  vi.  70, 
'  dabit  ecce  sedilia  tophus  '. 

38.  Val.  Fl.  Arg.  i.  429,  '  silvasque  comantes '. 

39-40.  Virg.  Ed.  vi.  29-30,  'nee  tantum  Phoebo  gaudet  Parnasia 
rupes,  I  nee  tantum  Rhodope  miratur  et  Ismarus  Orphea'. 

41.  Virg.  Aen.  iii.  32,  '  causas  .  .  .  latentes '. 

44.  Virg.  G.  ii.  112,  '  litora  myrtetis  laetissima '. 

46.  For  the  use  of  sub,  cp.  Ed.  vi.  10,  vii.  43,  xii.  187. 

51.  Cic.  T.  D.  iii.  12,  26,  '  exsangues  genas '  (in  a  poetical  (juota- 
tion)  ;  Virg.  Ed.  viii.  34,  '  promissaque  (prolixa  det.)  barba ' ; 
Hieron.  Ep.  125,  6,  'prolixa  barba';  Sidon.  Ep.  iv.  24,  3,  'barba 
prolixa '. 

56.  Virg.  Ed.  v.  20,  '  extinctum  .  .  .  crudeli  funere  '. 

57.  Cp.  Virg.  Ed.  ix.  17-18,  '  heu,  tua  nobis  |  paene  simul  tecum 
solatia  rapta,  Menalca '. 

61.  For  the  use  of  nianet,  cp,  Ed.  v.  56,  vii.  36. 

64.  Cp.  Servius  on  Virg.  Ed.  i.  69,  '  quasi  rusticus  per  aristas 
numeral  annos  ' ;  Claudian,  Quart.  Cons.  Hon.  372,  '  decimas  emensus 
aristas  '. 

71.  Virg.  Ed.  ix.  66,  '  desine  plura,  puer  '. 

75.  Hor.  Sat.  ii.  2,  12,  '  austerum  studio  fallente  laborem  ' ;  Virg. 
G.  i.  293,  '  longum  cantu  solata  laborem  '. 

77.  Virg.  Ed.  iii.  30,  'bis  venit  ad  mulctram  ' ;  G.  iii.  177,  '  imple- 
bunt  mulctralia  vaccae ' ;  ib.  309,  *  quam  magis  exhausto  spumaverit 
ubere  mulctra,  |  laeta  magis  pressis  manabunt  llumina  mammis  '. 

78.  Calpurn.  iv.   159,  'Palatini  .  .  .  Phoebi '. 

81.  advena:  probably  an  allusion  to  one  of  Andrelinus'  Italian 
rivals  at  Paris.     Cp.  Ovid,  A.  A.  i.  715,  '  tumidos  .  ,  .  fastus '. 

84.  Virg.  Ed.  iii.  27,  '  stridenti  miserum  stipula  disperdere  car- 
men '. 

85.  Cp.  Hor.  Ep.  i.  2,  57,  '  invidus  alterius  macrescit  rebus  opimis '. 


NOTES  71 

88.  Cp.  Plaut.  Most.  55,  '  o  carnuficium  cribrum  ',  and  the  modern 
expressions  '  crivellare  a  coltellate  ',  '  riddle  with  shot ",  etc. 

92.  Cp.  Lucan,  Phars.  vi.  637,  '  electum  tandem  traiecto  gutture 
corpus  1  ducit,  et  inserto  laqueis  feralibus  unco  i  per  scopulos 
miserum  trahitur ' ;  Juv.  i.   156,  'qui  fixo  gutture  fumant '. 

95  ff.  An  allusion  to  Balbi's  attack  on  Andrelinus.  See  Eel.  xi. 
15-17,  and  Appendix  A.     Cp.  Virg.  Aen.  vi.  80,  '  o s  rabidum '. 

97.  Ovid,  M.  iii.  575,  '  manus  post  terga  ligatae '.  ,     ^,      • 

104.  Meliboeon:  his  name  is  given  in  one  of  Andrelmus'  Elegies 
(iii.  8)   as  '  F 'unorus  Bulgarus '.  ^ 

105.  Virg.  Ed.  i.  36,  '  gravis  aere  domum  mihi  dextra  redibat  . 
108'.  In  one  of  Andrelinus'   Elegies,  ii.   10    (written  before^  1492), 

he  mentions  a  sister  '  immatura  et  acerba  morte  praeventa '.  And 
some  of  his  later  verses  were  written  to  commend  a  brother,  Andreas, 
to  the  favor  of  Pope  Julius  II ;  see  G.  C.  Knod,  op.  cit.,  106-7. 

no.  Virg.  Ed.  i.  51,  'mala  .  .  .  contagia';  Lucr.  vi.  1236,  '  avidi 
contagia  morbi ' ;  Sil.  Ital.  xi.  13,  '  foedi  contagia  morbi '. 

116.  solentur:  used  as  a  passive,  or  middle;  cp.  solar,  ix.  36.  Cp. 
the  expression  '  chiaro  com'  uno  specchio  '. 

119.  Cp.  Persius.  i.  72,  '  f  umosa  Palilia  f  aeno '. 

120.  Virg.  Aen.  ix.  618,  '  biforem  dat  tibia  cantum '. 

121.  In  the  dedication  of  his  Elegies  to  Thomas  Ward  (Paris. 
1494)  Andrelinus  speaks  of  an  unpublished  work  '  laboriosissimum 
illud  opus  De  Vera  Religione  inscriptum '.  .  j      , 

123-124.  Virg.  Ed.  vii.  26,  '  invidia  rumpantur  ut  ilia  Codro  ; 
Ovid,  Rem.  Am.  389,  '  rumpere,  Livor  edax ' ;  Hor.  Sat.  ii.  i,  76. 
'invita  fatebitur  usque  i  Invidia';  Calpurn.  i.  48,  'in  sua  vesanos 
torquebit  viscera  morsus  '. 

127.  Virg.  Aen.  v.  257,  '  saevitque  canum  latratus  in  auras'. 

128-130.  Virg.  Ed.  vi.  85,  '  cogere  donee  oves  stabulis  .  .  .  iussit 
,  .  .  Vesper  '. 

130.  Ovid,  Her.  iii.  57,  'cum  crastina  fulserit  hora '. 

ECLOGUE  IV. 

A  singing  match  between  two  unfriendly  shepherds,  on  the  model 
of  Virgil's  third  Eclogue,  or  Calpumius'  sixth.  They  sing  of  the 
birth  of  Charles  VIII,  and  of  his  glorious  reign.  The  approximate 
date  of  the  poem  is  suggested  by  the  reference  to  the  King's  recent 
marriage  (Dec.  6,  1491)- 

3-4.  Virg.  Aen.  iii.  677,  '  astantes  nequiquam  lumine  torvo '. 

5.  Ravisius  Textor,  Officina,  '  Laganum  cibus  est  ex  farina  et  aqua, 
distentus  in  modum  membranulae  '.  Orlando  Pescetti,  Proverbi  itali- 
ani  e  latini  (Venetia,  1618,  p.  ii)  has,  '  Xon  ho  paura  di  fumo  di 
raffioli  (=ravioli?)  '. 

6.  Ovid,  Tr.  i.  9,  6,  '  tempora  .  .  .  nubila '. 

7-8.  Cp.  Hor.  Sat.  i.  4,  34,  '  f aenum  habet  in  cornu  ;  longe  fuge  . 

11.  Cp.  Bapt.  Mant.  Ed.  v.  3,  '  certare  palaestra'. 

12.  Ovid,  M.  iii,  563,  '  mora  segnis  abesto  '. 
22.  Hor.  Sat.  i.  i,  33.  '  parvula  .  .  .  formica'. 


72  PUBLIUS  FAUSTUS  ANDRELINUS 

27,  Cp.  Ovid,  M.  V.  633,  '  caeruleaeque  cadunt  toto  de  corporc 
guttae  '. 

31.  cum:   cp.,  perhaps,  line  100,  '  dulci  cum  melle '. 

32-34.  Cp.  Juv.  iii.  148-151,  'si  foeda  et  scissa  lacerna,  |  si  toga 
sordidula  est  et  rupta  calceus  alter  |  pelle  patet,  vel  si  consuto  vulnere 
crassum  |  atque  recens  linum  ostendit  non  una  cicatrix  '. 

35.  '  Gli  uomini  non  si  misurano  a  spanne  '. 

38.  Cp.  Martial,  viii.  59,  4,  '  non  fuit  Autolyci  tarn  piceata  manus  '. 

46.  Cp.  the  umpire's  command,  Bapt.  Mant.  Eel.  x.  45,  '  pone 
pedum,  Myrmix,  et  tu  quoque,  Batrache  ;  non  est  ]  orandum  armatis 
manibus,  sed  mentibus  acquis  '. 

55.  Virg.  Eel.  ii.  12,  '  raucis  .  .  .  cicadis '. 

58.  Ovid,  //.  ii.  85,  '  exitus  acta  probat '. 

59.  Virg,  Eel.  iii.  29-31,  '  hanc  vitulam  .  .  .  depono '. 

59-67.  Cp.  Virg.  G.  iii.  51-59,  'Optima  torvae  |  forma  bovis,  cui 
turpe  caput,  cui  plurima  cervix,  |  et  crurum  tenus  a  mento  palearia 
pendent ;  |  tum  longo  nuUus  lateri  modus ;  omnia  magna,  |  pes  etiam ; 
et  camuris  hirtae  sub  cornibus  aures.  |  Nee  mihi  displiceat  maculis 
insignis  et  albo,  |  aut  iuga  detractans  interdumque  aspera  cornu  |  et 
faciem  tauro  propior,  quaeque  ardua  tota,  |  et  gradiens  ima  verrit 
vestigia  cauda  '. 

72-73.  Cp.  Bapt.  Mant.  Eel.  x.  93-95  :  '  Candide,  utrumque  pedum 
procul  hinc  (rogo)  protinus  aufer ;  |  inter  eos  hodie  video  bellum 
acre  futurum.  |   Clam  cape  et  auferto  ;   subter  sarm.enta  reconde  '. 

78.  Virg.  Eel.  iii.  54,  '  res  est  non  parva '. 

79.  Virg.  Eel.  iv.  49,  '  magnum  lovis  incrementum  '. 

84.  Cp.  Ausonius,  Epigr.  67,  I,  '  legitimi  genialia  foedera  coetus  ' ; 
Stat.  Th.  iii.  300,  '  Sidonii  genialia  foedera  Cadmi '. 

91.  Auson.  Ephem.  49,  '  principio  extremoque  carens  '. 

98.  Virg.  Eel.  ii.  45-47,  '  lilia  .  .  .  pallentes  violas  ' ;  iii.  63,  '  suave 
rubens  hyacinthus  '. 

102.  Virg.  Eel.  iv.  47,  '  Concordes  .  .  .  Parcae  '. 

106-7.  Cp.  Ovid,  Her.  iv.  79,  '  sive  ferocis  equi  luctantia  coUa  re- 
curvas  '. 

107-8.  Virg.  Aen.  iv.  158,  '  spumantemque  .  .  .  aprum  aut  fulvum 
.  .  .  leonem  '.  • 

109.  Virg.  Aen.  iv.  599,  '  confectum  aetate  parentem '.  Louis  XI 
died  Aug.  30,  1483,  when  his  son  Charles  was  only  13  years  old. 

113.  Virg.  Eel.  viii.  63,  '  Haec  Damon;  vos,  quae  responderit 
Alphesiboeus  |  dicite,  Pierides ' ;  Nemes.  ii.  53,  '  Haec  Idas  calamis. 
Tu  quae  responderit  Alcon  |  versu,  Phoebe,  refer  '. 

118.  Virg.  Aen.  viii.  561,  '  primam  aciem  .  .  .  stravi '. 

120.  A  reference  to  the  reunion  of  Brittany  and  France,  which  was 
marked  by  the  marriage  of  Anne  of  Brittany  to  Charles  VIII. 

124-126.  Calpurn.  i.  42,  '  aurea  secura  cum  pace  renascitur  aetas 
et  redit  ad  terras  tandem  squalore  situque  |  alma  Thetis  posito  '. 

127.  Virg.  Eel.  v.  62,  'voces  ad  sidera  iactant '. 

129.  Calpurn.  iv.  140,  '  et  date  perpetuo  caelestia  fila  metallo '. 

132.  Virg.  Aen.  ix.  79,  '  fama  perennis  ' ;  Eel.  i.  24,  'caput  extulit '. 

133-5.  Cp.  Virg.  Eel.  iii.  108,  'non  nostrum  inter  vos  tantas  com- 
l)onere  lites  '. 

136.  Cp.  Calpurn.  ii.  99,  '  este  i)ares,  et  ob  hoc  Concordes  vivite  '. 


NOTES  75 


ECLOGUE  V. 

This  poem  is  modeled  on  the  fifth  Eclogue  of  Calpurnius,  "a  kind 
of  Georgic  in  a  bucolic  form  ".  '  Amyntas  '  sings  of  the  life  of  the 
farmer  ;  '  Corydon  '  describes  the  care  of  the  vine — "  Tityrus  Ascraea 
lusit  quae  primus  avena  ". 

I.  Cp,  Calpurn.  v.  i,  '  Forte  Micon  senior  Canthusque ' ;  Nemes. 
iv.  4,  'crinitus   lollas  ' ;  Virg.  Aen.  i.   740,  '  crinitus  lopas '. 

5.  Cp.  Calpurn.  ii.  27,  '  prior  incipit  Idas  '. 

7-  Cp.  Virg.  G.  i.  124,  '  nee  torpere  gravi  passus  sua  regna  veterno  '. 

9.  yirg.  G.  i.  159,  '  concussaque  famem  in  silvis  solabere  quercu  ' ; 
Aen.  iii.  356,  '  improba  ventris  .  .  .  rabies'. 

lo-ii.  Cp.  Cicero,  C.  M.  xv.  51,  'terra  quae  numquam  recusat  im- 
perium  nee  umquam  sine  usura  reddit  quod  accepit,  sed  alias  minore, 
plerumque  maiore  cum  faenore  ' ;  Ovid,  Pont.  i.  5,  26,  '  et  sata  cum 
multo  faenore  reddit  ager  '. 

II.  Virg.  G.  i.  49,  '  illius  immensae  ruperunt  horrea  messes'. 

13.  Virg.  G.  i.  47,  '  ilia  seges  demum  votis  respondet  avari  '  agri- 
colae  '. 

14-15-  Virg.  G.  i.  259-261,  '  frigidus  agricolam  si  quando  continet 
imber,  |  multa  .  .  .  maturare  datur ' ;  lb.  i.  160,  'quae  sint  duris 
agrestibus  arma '. 

17-18.  Virg.  G.  i.  43-46,  '  vere  novo  .  .  .  depresso  incipiat  iam  tum 
mihi  taurus  aratro  |  ingemere ' ;  lb.  ii.  203,  '  presso  pinguis  sub 
vomere  terra  '. 

19.  Virg.  G.  i.  97-98,  'et  qui,  proscisso  quae  suscitat  aequore  terga,  j 
rursus  in  obliquum  verso  perrumpit  aratro  '. 

20.  Virg.  G.  i.  94,  '  rastris  glaebas  qui  frangit  inertes  '. 
25.  Virg.  G.  i.  339,  '  sacra  refer  Cereri  '. 

27-28.  Virg.  G.  i.  111-112,  'quid  qui,  ne  gravidis  procumbat  culmus 
aristis,  |  luxuriem  segetum  tenera  depascit  in  herba?' 

29.  Virg.  Aen.  .xii.  592,  '  vacuas  ...  ad  auras';  G.  ii.  287,  'in 
vacuum  poterunt  extendere  rami '. 

30.  Virg.  G.  i.   154,  '  infelix  lolium '. 

31.  Virg.  G.  i.  155,  '  assiduis  herbam  insectabere  rastris';  ib.  154, 
'  steriles  ,  .  .  avenae  '. 

33-  Virg.  G.  i.  107,  '  cum  exustus  ager  .  .  .  undam  elicit '. 

34.  Virg.  G.  i.  113,  '  quique  paludis  I  collectum  umorem  bibula 
deducit  harena  '. 

35-37-  Virg.  G.  i.  156,  '  et  sonitu  terrebis  aves,  et  ruris  opaci  j  falce 
premes  umbras  '. 

38.  Virg.  G.  i.  316,  'flavis  .  .  .  arvis '. 

39-41.  Virg.  G.  i.  178-80,  'area  cum  primis  ingenti  aequanda  cylin- 
dro  I  et  vertenda  manu  et  creta  solidanda  tenaci,  |  ne  subeant  herbae  '. 

42.  Virg.  G.  i.  219,  '  triticeam  in  messem  ' ;  ib.  i.  399,  '  solutos  .  .  . 
maniplos  '. 

45.  Varro,  R.  R.  i.  52,  i,  '  discutit  e  spica  grana '. 

49-  Virg.  G.  i.  85,  '  levem  stipulam  crepitantibus  urere  flammis  '. 

50-52.  Virg.  G.  i.  70-80,  '  alternis  idem  tonsas  cessare  novales,  |  et 
segnem  patiere  situ  durescere  campum  ;  .  .  .  ne  saturare  fimo  pingui 
jnideat  sola  ',  etc. 


74  PUB  LIU  S  FAUSTUS  ANDRELINUS 

56,   For  the  use  of  manet,  cp.  Eel.  vii.  36. 

60.  Virg,  G.  iv.  144,  '  labore  .  ,  .  duro  '. 

61.  Juv.  iv.  58,  '  deformis  hiems  '  (so  Sen.  Apocol,  2;  Sil.  Ital.  iii. 
489)  ;  Virg.  Eel.  vii.  47,  '  aestas  torrida'. 

61-62.  Virg,  G.  ii.  319-22,  'optima  vinetis  satio,  cum  vere  rubenti  | 
•Candida  venit  avis  longis  invisa  colubris,  |  prima  vel  autumni  sub 
frigora '. 

63.  Virg.  G.  ii.  298,  '  neve  tibi  ad  solem  vergant  vineta  cadentem  ' ; 
ii.  112,  '  apertos  |   Bacchus  amat  colles '. 

64-65.  Virg.  G.  ii.  261-4,  '  ante  supinatas  Aquiloni  ostendere  glae- 
bas,  I  quam  laetum  infodias  vitis  genus  .  .  .  et  labefacta  movens 
robustus  iugera  fossor '. 

66.  Virg.  G.  ii.  358,  '  leves  calamos  et  rasae  hastilia  virgae  '. 

68-70.  Virg.  G.  ii.  362-66,  '  ac  dum  prima  novis  adolescit  frondibus 
aetas,  .  .  .  uncis  |  carpendae  manibus  frondes,  .  .  .  turn  bracchia 
tonde  I  (ante  reformidant  ferrum)';  ib.  361,  '  summascjue  sequi  tabu- 
lata  per  ulmos  '. 

72.  Virg.  G.  ii.  371,  '  texendae  saepes  etiam  et  pecus  omne  tenen- 
dum '. 

73.  calor  intensus:  Italian  rather  than  Latin  ('caldo  intenso'). 
Virg.  G.  i.  93,  '  frigus  adurat '. 

74.  Virg.  G.  ii.  354,  '  deducere  terram  |  saepius  ad  capita  '. 
77-81.  Nemes.  iii.  41-45,  '  decerpunt  vitibus  uvas   |  et  portant  cala- 

this  celerique  elidere  planta  |  concava  saxa  super  properant :  vindemia 
fervet  j  collibus  in  summis,  crebro  pede  rumpitur  uva  |  rubraque 
purpureo  sparguntur  pectora  musto '. 

84.  Calpurn.  i.  3,  '  et  spument  rauco  ferventia  musta  susurro ' ; 
Franciscus  Modius,  Eleg.  xii.  7,  '  quod  spument  rauco  ferventia 
musta  susurro  '. 

85.  Virg.  G.  ii.  528,  '  socii  cratera  coronant,  |  te  libans,  Lenaee, 
vocat '. 

86.  Virg.  G.  i.  347,  '  et  Cererem  clamore  vocent  in  tecta '. 

87.  Virg.  G.  ii.  403,  '  seras  posuit  cum  vinea  frondes  '. 

89.  Virg.  G.  ii.  408-9,  '  primus  humum  fodito,  primus  devecta  cre- 
mato  I  sarmenta,  et  vallos  primus  sub  tecta  referto  \ 


ECLOGUE  VL 

'  Francus  '  is  to  take  a  tame  deer  as  a  present  to  his  mistress.  The 
poem  apparently  alludes  to  Andrelinus  himself  and  his  relations  witli 
Chiara  Gonzaga.  See  note  on  line  39.  Line  40  implies  that  the  poem 
was  written  at  Mantua  in  1488. 

4.  Cp.  Lucretius,  v.  1069,  '  suspensis  .  .  .  dentibus  '. 

5.  Virg.  Aen.  iv.  522,  *  placidum  .  .  .  soporem '. 

6-7.  Cp.  Calpurn.  vi,  35-36,  '  scit  frenos  et  ferre  iugum  sequiturque 
vocantem  |  credulus  et  mensae  non  improba  porrigit  ora';  Virg.  Acn. 
vii.  490,  *  ille  manum  patiens  mensaeque  assuetus  erili '. 

10.  Cp.  Virg.  Aen.  vii.  179,  *  curvam  scrvans  sub  imagine  f alcem '. 
For  sub,  cp.  Eel.  iii.  46,  vii.  43,  xii.   187. 


NOTES  75 

13-14.  Calpurn.  v.  55,  '  et  matutinae  lucent  in  gramine  guttae '. 
18.  Virg.   G.  i.   158,  '  heu  magnum   alterius  frustra  spectabis   acer- 
vum  '. 

27.  Cp.  Virg.  Aen.  i.  261,  *  haec  te  cura  remordet ' ;  Aen.  vii.  402, 
'  si  iuris  materni  cura  remordet '. 

28.  Ovid,  Pont.  iv.  2,  16,  '  siccum  sterili  vomere  litus  aro  ' ;  Juv. 
vii.  48,  '  litus  sterili  versamus  aratro  '. 

29.  Hor,  Od.  iii.  8,  14,  '  vigiles  lucernas  '. 

30-31.  Quintil.  i,  4,  2,  'plus  habet  in  recessu  quam  fronte  pro- 
mittit ' ;  ib.  vii.  i.  56,  '  dura  prima  fronte  quaestio  '. 

32.  Virg.  Aen.  x.  843,  '  praesaga  mali  mens  '. 

34.  Perhaps  '  Gallus '  means  that  a  motive  {causa)  is  not  to  be 
lightly  trusted,  unless  it  is  clearly  known  beforehand.  With  ynotu 
.  .  .  levi  cp.  Plin.  Ep.  iii.  4,  9,  '  consilii  mei  motus  '.  With  credenda 
cp.  Virg.  Aen.  ii.  196,  '  credita  res';  ib.  247,  '  ora  .  .  .  credita '.  Du 
Cange  cites  from  Johannes  de  Janua  (1286)  a  substantive  liquescentia. 
with  the  meaning  of  '  apparentia '. 

39.  Virg.  G.  ii.  198,  '  et  qualem  infelix  amisit  Mantua  campum 
pascentem  niveos  herboso  flumine  cycnos '.  nympha:  Clara  Gonzaga. 
niece  of  Lodovico  Gonzaga,  Bishop  of  Mantua,  and  wife  of  Gilbert 
de  Montpensier,  comte-dauphin  d'Auvergne.  Andrelinus  carried  a 
letter  of  introduction  to  her  from  the  Bishop  Lodovico  (dated  22 
5ept.  1488). 

40.  Virg.  Aen.  x,  199,  '  fatidicae  Mantus  et  Tusci  filius  amnis,  [ 
qui  muros  matrisque  dedit  tibi,  Mantua,  nomen  '. 

45.  Virg.  Aen.  i.  483,  *  ter  circum  Iliacos  raptaverat  Hectora 
muros  '. 

46.  Virg.  G.  i.  43,  '  canis  .  .  .  montibus  ' ;  Ovid,  Pont.  ii.  5,  38, 
'  et  non  calcata  candidiora  nive  '. 

48-49.  nomina:   Chiara  ('Clara'). 

50.  Ovid,  M.  vii.  701,  '  cornigeris  .  .  .  cervis ' ;  Virg.  G.  i.  308. 
*  auritos  .  .  .  lepores  '. 

56.  Cp.   Ovid,  Am.  i.  6,  2,  '  difficilem  moto  cardine  pande   forem '. 

61-62.  Andrelinus  was  in  the  service  of  Lodovico  Gonzaga  from 
1484  to  1488.  In  Ed.  ix.  25,  '  lolas '  (Andrelinus)  speaks  of  his 
residence  at  Mantua. 

62.  Virg.  Aeti.  ix.  340,  '  vesana  fames';  Tibull.  i.  5,  53,  'fame 
stimulante  ' ;   Ovid,   Tr.  i.  6,  9,  '  stimulante  fame  '. 

63.  '  Delicias  panis  non  quaerit  venter  inanis.'  Cp.  Hor.  Sat.  ii.  2, 
38,  '  ieiunus  raro  stomachus  volgaria  temnit '. 

67.  Cp.  Hor.  Od.  iii.  14,  18,  '  cadum  Marsi  memorem  duelli  " ; 
Juv.  V.  31,  *  calcatamque  tenet  bellis  socialibus  uvam '. 

68.  Calpurn.  ii.  20,  '  daedala  .  .  .  apis  '. 

71.  Pers.  vi.  69,  '  coquatur  .  .  .  sinciput '. 

72.  Cp.  Hor.  Sat.  ii.  6,  64,  '  uncta  satis  pingui  ponentur  holuscu'a 
lardo  '. 


76  PUBLIUS  FAUSTUS  ANDRELINUS 

ECLOGUE  VII. 

'Harmon'  (like  '  lanulus  '  in  Ed.  ii)  still  finds  the  Curia  disap- 
pointing. He  wishes  now  that  he  had  remained  contented  with  his 
lot,  and  not  grasped  at  the  shadow  to  lose  the  substance.  He  may 
even  have  to  return  to  Italy  poorer  than  he  came. 

1.  Virg.  Aen.  viii.  97,  '  Sol  medium  caeli  conscenderat  igneus 
orbem '. 

2.  Cp.  Petrarch,  Africa,  viii.  3,  '  Sol  rapidos  stimulabat  equos  '. 

3.  Cp.  Calpurn.  vi.  67,  '  scopulisque  cavum  sinuantibus  arcum  '. 

5.  Virg.  Aen,  iv.  165,  '  speluncam  Dido  dux  et  Troianus  eandem  | 
deveniunt '. 

9.  Cp.  Virg.  Aen.  xii.  393,  'ipse  suas  artes  .  .  .  Apollo  .  .  .  dabat ' ; 
Calpurn.  i.  27,  '  procerumque  dedit  mater  non  invida  corpus  '. 

10.  Cp.   Hor.  Sat.  i.   2,   119,  '  parabilem  .  .  .  venerem   facilemque '. 
12.  Panthea.     The  name  recalls  Filippo  Beroaldo's  poem  Oscuium 

Pantheae. 

15.  Cp.  Virg.  Aen.  vi.  103,  'non  ulla  laborum,  |  o  virgo,  nova  mi 
facies  inopinave  surgit '. 

17.  Virg.  Aen.  iii.  140,  '  aegra  trahebant  ]  corpora  ' ;  lb.  iii.  590, 
'  macie  confecta  suprema ' ;  Livy,  xxii.  2,  7,  '  fessa  aegre  trahentes 
membra '. 

19.  Cp.  Ovid,  Tr.  iii.  I,  10,  '  carmine  temporibus  conveniente  suis  ' ; 
lb.  v.  I,  6,  '  materiae  scripto  conveniente  suae'. 

20.  Cp.  Virg,  Ed.  ix.  7,  '  Certe  equidem  audieram,  .  .  .  Audieras, 
et  fama  fuit ' ;  Andrei.  Ed.  ii.  19-20,  '  publica  fama  volat  multas 
quod  Regia  curas  |  sollicitata  parit '. 

24.  facta:    'the  facts'.     Cp.  Ed.  vi.  48,  facium;  xi.  48,  jadis. 

25-26.  Cp.  Ovid,  //.  v.  109,  '  tu  levior  foliis  .  .  .  et  minus  est  in 
te  quam  summa  pondus  arista';  Cic.  Att.  viii.  15,  2,  'nee  me  con- 
sules  movent,  qui  ipsi  pluma  aut  folio  facilius  moventur  '. 

31.  Cp.  Bapt.  Mant.  Ed.  ix.  ii,  '  paenituit  longaeque  viae  patri- 
aeque  relictae  '. 

33.  Cp.  Calpurn.  iv.  23,  '  inanes  desere  Musas  '. 

34.  Virg.  Ed.  X.  7,  '  simae  .  .  .  capellae  '. 

36.  mansisse:  reflects  the  Italian  use  of  rimanere  or  rest  are.  Cp. 
the  proverb,  '  restar  con  un  pugno  di  mosche  '. 

38.  Virg.  Ed.  i.  16,  '  si  mens  non  laeva  fuisset ' ;  Vulg.  Prov.  xxi. 
6,  '  vanus  et  excors  est '. 

40.  '  Fair  quelque  chose  comme  le  diable  I'eau  benite.'  Cp.  the 
English  expression,  '  as  the  Devil  loves  holy  water  '. 

41-43.  Cp.  Spenser,  S.  C.  ix.  58-61,  '  Wel-away  the  while  I  was  so 
fonde,  To  leaue  the  good,  that  I  had  in  honde,  In  hope  of  better,  that 
was  vncouth  :  So  lost  the  Dogge  the  flesh  in  his  mouth  '. 

43.  For  the  use  of  sub,  cp.  Ed.  iii.  46,  vi.  10,  xii.  187. 

44.  Cp.  the  Italian  proverb,  '  Del  senno  di  poi  son  piene  le  fosse  ' 
(used  of  wisdom  which  comes  too  late). 

46.  Cp.  Hor.  A.  P.  163,  '  monitoribus  asper '. 
51.  Virg.  G.  ii.  412,  'laudato  ingentia  rura,  j   exiguum  colito '. 
54.  Virg.    Ed.    vii.    45,    '  muscosi    fontes ' ;    Val.    Fl.    Arg.    i.    429, 
'  silvasque  comantes  '. 


NOTES  77 

55.  Virg.  G.  i.   109,  '  per  levia  ,  .  .  saxa  '. 
56-60.  Cp.  Bapt.  Mant.  Eel.  ix.  120-128. 

63.  Cp.  Ovid,  Tr.  iv.  10,  38,  '  sollicitaeque  fugax  ambitionis  eram  . 

64.  Virg.  Aen.  vi.  816,  *  gaudens  popularibus  auris  ' ;  Hor.  Od.  iii. 
2,  20,  '  arbitrio  popularis  aurae  '.  ^ 

68.  Cp.  Virg.  Aen.  viii.  309,  *  varioque  viam  sermone  levabat  ; 
■Ovid,  M.  iv,  39,  '  opus  manuum  vario  sermone  levemus '. 

71.  Hor.  Ep.  i.   7,  67,  '  et  mercenaria  vincla '. 

75.  Cp.  Hor.  Epod.  xi,  8,  '  per  urbem  .  .  .  fabula  quanta  fui ' ; 
Ep.  i.  13,  9,  'fabula  fias  ' ;  Ov.  Am.  iii.  i,  21;  Tib.  i.  4,  83.  Cp., 
^Iso,  Eel.  iii.  107,  '  et  templum  amissum  reparem  '. 

78.  Ravisius  Textor,  Officina,  '  Lucanica  genus  farciminis,  quod 
porcina  came  fieri  consuevit '.  Pescetti,  Prov.  Hal.  e  lat.,  has,  '  E  yi 
si  legan  le  vigne  con  le  salsiccie  ',  with  a  Latin  equivalent,  '  Lucanicis 
pluit '. 

80.  Hor.  Ep.  i.   14,   19,  '  deserta  et  mhospita  tesqua  . 


ECLOGUE  Vin. 

'  Corydon  '  laments  that  his  songs  bring  but  a  scanty  pay.  It  is 
hopeless  to  return  to  Rome.  Still,  his  position  in  France  may  im- 
prove. 

1.  Cp.  Ovid,  Am.  i.  2,  i,  'esse  quid  hoc  dicam  quod  tam  mihi  dura 
videntur  1  strata';  Martial,  v.  10,  i,  'esse  quid  hoc  dicam  vivis  quod 
fama  negatur?' 

2.  Ovid,  Tr.  v.  i,  5,  '  flebile  carmen'. 

12-14.  Cp.  Servius,  Bucol.  praef.,  '  ab  Arrio  centurione  .  .  .  paene 
-est  interemptus,  nisi  se  praecipitasset  in  Mincium  ;  unde  est  allegoricos 
<iii.  95>  :  "  ipse  aries  etiam  nunc  vellera  siccat  "  '. 

15.  Virg.  Ed.  i.  4,  '  tu,  Tityre,  lentus  in  umbra'. 

15-17.  Virg.  Eel.  i.  1-2,  'Tityre,  tu  patulae  recubans  sub  tegmine 
fagi  I  silvestrem  tenui  Musam  meditaris  avena ' ;  ib.  43-44»  '  ^'^ 
ilium  vidi  iuvenem,  Meliboee,  quotannis  .  bis  senos  cui  nostra  dies 
altaria  fumant '. 

20.  Cp.  Bapt.  Mant.  Eel.  ii.  "Ji,  '  saltu  fertur  bovis  instar  ad 
auras '.  , 

21.  Cp.  Calpurn.  iii.  78,  'per  me  tibi  lilia  prima  [  contigerunt  pn- 
maeque  rosae  ' ;  Virg.  G.  iv.  134,  '  primus  vere  rosam  atque  autumno 
•carpere  poma  '. 

32.  Cp.  Martial,  xii.  31,  7>  '  POSt  septima  lustra'. 
38.  manent:  cp.  Eel.  vii.  36,  mansisse:  also,  iii.  61;  v.  56. 
40-41.  Calpurn.  i.  21,  '  properanti  fake  notavi ' ;  Xemes,  i.   29,  '  in- 
<;iso  servans  mea  carmina  libro  '. 

44.  Cp.   Tibull.   ii.  4,  49,   '  et   "  bene  "   discedens  dicet   "  placideque 


II  > 


(jmescas      .  . 

45-46.  Calpurn.  vi.  23-24,  'qui  vix  stillantes,  aride,  voces  \  rumpis 
et  expellis  male  singultantia  verba '. 

47.  Virg.  Aen.  xii.  126,  '  ostroque  superbi '. 

48-49.  Calpurn.  vii.  81,  '  pullaque  paupertas  et  adunco  fibula 
morsu  ' ;  Virg.  Eel.  vii.  32,  '  puniceo  stabis  suras  evincta  cothurno  '. 


78  PUBLIUS  FAUSTUS  ANDRELINUS 

50.  Cp.  Virg.  Eel.  viii.  56,  '  sit  Tit5'rus  Orpheus,  [  Orpheus  in; 
silvis,  inter  delphinas  Arion  '. 

51.  Cp.  Bapt.  Mant.  Eel.  v.  164,  'barbarus  est,  neque  carmen  amat '. 
muneret:  perhaps  reflects  the  obsolete  Italian  verb  niunerare,  *  to 
remunerate.'     Ovid,  Pont.  i.  6,  7,  '  artibus  ingenuis  '. 

55.  Virg.  Eel.  i.  25,  '  verum  haec  tantum  alias  inter  caput  extulit 
urbes  |  quantum  lenta  solent  inter  viburna  cupressi  '. 

56-57.  Virg.  Eel.  i.  41,  'nee  tarn  praesentes  alibi  cognoscere  divos '. 

58-61.  Cp.  Bapt.  Mant.  Eel.  v.  1 19-123,  *  Romana  palatia  vidi,  |  sed 
(juid  Roma,  putas,  mihi  proderit?  o  Silvane,  |  occidit  Augustus, 
numquam  rediturus  ab  Oreo.  |  si  quid  Roma  dabit,  nugas  dabit.. 
accipit  aurum,  |  verba  dat.  heu  Romae  nunc  sola  pecunia  regnat ' ;. 
Calpurn.  Eel.  iv.  63,  '  modulabile  carmen  '. 

61.  Cp.  Andrelinus'  distich,  'Clara  quidem  profert  Phoebeus  lumina^ 
fulgor,  I  purius  ast  aurum  splendidiusque  micat '. 

62.  Cp.  Virg.  Aen.  viii.  20,  '  atque  animum  nunc  hue  celerem,  nunc; 
dividit  illuc  '. 

ECLOGUE  IX. 

*  Tolas  '  complains  of  his  lowly  lot,  and  thinks  of  trying  his  fortune- 
elsewhere.  He  had  been  successful  at  various  places  in  Italy  and 
France ;  but  his  enemies  have  done  him  much  harm.  Still,  he  has 
one  good  patron  to  rely  on. 

I.  Cp.  Petrarch,  Eel.  iv.  68,  '  sorte  tua  contentus  abi ' ;  Bapt.  Mant.^ 
Eel.  V.  46,  '  sorte  tua  contentus  abi '. 

4.  Virg.  G.  i.  374,  '  vallibus  imis ' ;  Aen.  ix.  244,  '  obscuris  .  .  . 
sub  vallibus  '. 

5.  Virg.  Aen.  iv.  553,  '  rumpebat  pectore  questus  '. 

10.  Calpurn.  v.  5,  '  quas  errare  vides  inter  dumeta  capellas  ' ;  Virg.. 
G.  ii.  328,  '  avia  .  .  .  virgulta '. 

12.  Calpurn.  v.   ii,  *  gnavam  .  .  .  iuventam '. 

19.  Virg.  Aen.  iii.  649,  '  bacas  lapidosaque  corna '. 

21.  Hor.  Sat.  i.  i,  98,  '  penuria  victus '. 

22.  Cic.  Off.  i.  19,  63,  '  viros  fortes  et  magnanimos  '. 

24.  Felsina.  In  his  Elegies,  i.  8,  28,  Andrelinus  gives  the  word  its 
usual  quantity,  Felsina.  Cp.  Baptista  Mantuanus^  De  Vita  Lodovici' 
Morbioli:  '  Felsina  dicta  fuit  sermone  Bononia  prisco,  |  metropolis 
Tuscae  dum  regionis  erat '. 

25.  Ocnaei.  Cp.  Virg.  Aen.  x.  198,  '  ille  etiam  patriis  agmen  ciet 
Ocnus  ab  oris,  |  fatidicae  Mantus  et  Tusci  filius  amnis,  |  qui  muros 
matrisque  dedit  tibi,  Mantua,  nomen  '. 

28.  Garumna:  the  Garonne.  An  allusion  to  Andrelinus'  visit  to 
Toulouse,  in  the  autumn  of  1491. 

29.  Virg.  Aen.  i.  66,  '  et  mulcere  dedit  fluctus  et  tollere  vento ' ;. 
Ilor.  Od.  i.  3,  16,  'tollere  seu  ponere  vult  f  reta '. 

33.  Sil.  Ital.  ii.  707,  '  liventi  .  .  .  veneno '. 
36.  solor:    used  as  a  passive,  or  middle.     Cp.  solentur,  iii.  116. 
39.  venit:    cp.   Virg.   Aen.   v.   344,    '  gratior   et  pulchro   veniens  irh 
corpore  virtus  '. 


NOTES  79 

^  43-44-  Calpurn.  iv.  25,  "et  lac  venale  per  urbem  j  non  tacitus  porta  ' ; 
Bapt.  Mant.  Eel.  vi.  157,  'cum  lac  vociferans  ibam  venale  per  urbem  ' ; 
Leonardo  Dati,  Mirilta,  12,  '  portaram  pressum  turn  lac  venale  p:^r 
urbem  '. 

47-48.    Cp.    Andrelinus'    distich,    '  Si    te    rusticitas    vilem    genuisset 
agrestis,  j  nobilitas  animi  non  foret  ista  tibi  '. 

53.  Hor.  Sat.  i.  6,  22,  '  quoniam  in  propria  non  i)elle  quiessem  '. 

54.  Val.   Fl.  i.   761,  'mutabile  vulgus '. 

57.  pectoris   aiti:    locative,  on   the   analogy   of  animi    (which    was 
sometimes  mistaken  for  a  genitive). 
61.  Cp.  Eel.  xi.   136,  'numine  dextro '. 


ECLOGUE  X. 

'  lolas's  '  days  of  poverty  are  done.  He  has  appeared  before  the 
King,  and  there  sung  of  the  conquest  of  Naples  (1495).  For  this  he 
has  been  granted  a  royal  pension,  and  may  even  hope  for  greater 
favors  in  the  future.  The  date  of  the  poem  is  fixed  bv  the  reference 
to  the  birth  of  a  son  to  Charles  VIII   (Sept.  8,  1496). 

2.  Calpurn.  vii.  8-9,  'cur  tua  cessaret  taciturnis  fistula  silvis  |  et 
solus  Stimicon  caneret  pallente  corymbo  '. 

4.  A  irg.  Eel.  iii.  37-38,  '  in  triviis  .  .  .  miserum  .  .  .  disperdere 
carmen  '. 

6-7.  '  When  the  cat's  away,  the  mice  will  play.' 

9-10.  '  L'asino  non  conosce  la  coda,  se  non  quando  non  I'ha  piii.'' 
'  Wenn  der  Esel  den  Schwanz  verloren,  dann  weiss  er.  wie  viel  er 
werth  ist.' 

15.  Virg.  Eel.  ii.   12.  '  raucis  .  .  .  cicadis '. 

16.  Plin.  A".  H.  xviii.  24,  197,  '  sors  genialis  '. 

18-19.  '  Raglio  d'asino  non  va  al  cielo.'  '  Ein  Esel  kann  lange 
schreien,  ehe  es  der  Himmel  hort.' 

19-21.  Cp.  Ovid,  Pont.  ii.  3.  53,  '  et  bene  uti  pugnes  hene  pugnans 
efficit  hostis  '. 

22-23.  Cp,  Spenser,  S.  C.  v.  57.  'I  (as  I  am)  had  rather  be  er- 
vied,  I  All  were  it  of  my  foe,  then  fonly  pitied  '. 

36.  Hor.  Ep.  i.   19,  37,  'non  ego  ventosae  plebis  suffragia  venor  ". 

41-42.  hiatu  .  .  .  Sophocleo.  Cp.  Ottavio  Cleofilo,  De  Coetn  Poe- 
fartim,  '  anne  Sophocleo  qui  grandia  pandat  hiatu  '.  Andrelinus  pub- 
lished this  poem  in  1499,  and  dedicated  it  to  Gaguin.  Cp.  also  Juve- 
nal, vi.  636,  '  grande  Sophocleo  carmen  bacchamur  hiatu';  lb.  vii.  53. 
'  sed  vatem  egregium,  cui  non  sit  publica  vena  '. 

58-59.  Virg.  Aen.  vi.  164,  'quo  non  praestantior  alter'.  Triplex 
iiumen  means  three  of  the  poet's  patrons:  deus  (67),  alter  (71). 
luppiter  ille  noyus  (78).     Cp.  tria  ttumina,  Eel.  xii.  301. 

60-62.  Cp.  Virg.  G.  iii.  13,  '  et  viridi  in  campo  templum  de  mar- 
more  ponam  ...  in  medio  mihi  Caesar  erit  ...  ad  delubra  iuvat 
caesosque  videre  iuvencos.  .  .  .  stabunt  et  Parii  lapides.  spirantia 
signa ',  etc. 

67.  Apparently  this  means  Robert  Brigonnet.  Archbishop  of  Rheims 


so  PUBLIUS  FAUSTUS  ANDRELINUS 

(1493)  and  Chancellor  of  France  (1495-1497).  Andrelinus'  Eclogutf^ 
were  first  dedicated  to  him ;  Mile.  Pellechet  mentions  an  edition  so 
dedicated  1496 (  ?). 

71.  alter.  Perhaps  this  was  Pierre  Cohardy  or  Courthardy,  to 
whom  the  second  edition  of  the  Eclogues  was  dedicated.  He  was 
reg'nis  advocatus  ('  avocat  general ')  from  i486  to  1497.  In  the  dedi- 
catory epistle  addressed  to  Cohardy  the  poet  says,  "  ut  te  auctore 
regio  stipendio  donatus  fuerim  ". 

72.  Cp.  Ovid,  Pont.  ii.  8,  26,  '  terrarum  dominum  quern  sua  cura 
facit '. 

73.  consul ta:   perhaps  used  as  a  middle. 

74.  Pers.  V.  6,  '  centeno  gutture  '. 

76.  Calpurn.  iv.  34,  *  tu  nostras  miseratus  opes  '. 

77.  Calpurn,  i.  94,  '  forsitan  augustas  feret  haec  Meliboeus  ad 
aures  '. 

84.  Cp.  Ovid,  71/.  iii,  421,  '  et  dignos  Baccho,  dignos  et  Apolline 
crines  '. 

87.  Cp.  Ovid,  M.  vi.  451,  '  ecce  venit  magno  dives  Philomela 
paratu '. 

89.  Stat.  Theh.  vi.  590,  '  poplite  .  .  .  flexo  '. 

91-92.  An  allusion  to  Charles  VIII  and  his  expedition  to  Naples, 
1495- 

94.  Virg.  G.  i.  412,  '  nescio  qua  praeter  solitum  dulcedine  laeti '. 

96.  istis:    for  his.     Cp.  Ed.  ix.  8;  xii.  300. 

97.  An  allusion  to  the  poet's  royal  pension.  Cp.  Virg.  Eel.  i.  4, 
'  tu,  Tityre,  lentus  in  umbra  |  formosam  resonare  doces  Amaryllida 
silvas  '. 

lOi.  Virg.  Aen.  xii.  477,  '  medios  .  .  .  per  hostes  ' ;  //;.  v.  344,  '  gra- 
tior  .  .  .  virtus  '. 

104.  Cp.  Ed.  ii.  2,  '  monstrataque  gaudia '. 

107.  Horace,  Od.  ii.  3,  I,  '  aequam  .  .  .  mentem  '. 

109-115.  Ausonius,  Epigr.  viii,  '  Fama  est  fictilibus  cenasse  Aga- 
thoclea  regem  |  atque  abacum  Samio  saepe  onerasse  luto,  |  fercula 
gemmatis  cum  poneret  horrida  vasis  |  et  misceret  opes  pauperiemque 
simul.  I  quaerenti  causam  respondit :  "  rex  ego  qui  sum  |  Sicaniae. 
figulo  sum  genitore  satus ".  |  fortunam  reverenter  habe,  quicumque 
repente  |  dives  ab  exili  progrediere  loco '.  In  Schenkl's  edition  of 
Ausonius  it  is  noted  that  this  epigram  is  quoted  by  Caecilius  Balbus. 
lib.  iiii  de  nug.  PhilosopJior.,  and  by  loann.  Sarisb.,  Pol.  v.  17.  See. 
also,  Plutarch,  Reg.  et  imperat.  Apothegm. 

III.  Virg.  G.  iv.  440,  '  ille  suae  contra  non  immemor  artis '. 

115.  Cp.  Hor.  Sat.  i.  2,  134,  '  Fabio  vel  iudice  vincam '. 

119.  Cp.  Ovid,  Tr.  i.  i,  40,  '  nubila  sunt  subitis  tempora  nostra 
■mails';  lb.  i.  9,  6,  'tempora  si  fuerint  nubila,  solus  eris '. 

121-122,  Cp.  Ovid,  //.  jciv.  131,  '  scribere  plura  libet,  sed  ' ;  Tr.  iii. 
3,  85,  '  scribere  plura  libet,  sed  '.  A  second  son  was  born  to  Charles 
VIII,  Sept.  8,  1496,  and  died  Oct.  3  of  the  same  year;  Le  Roux  de 
Lincy,  Vie  de  la  Peine  Anne  de  Bretagne,  i.  134  (Paris,  i860).  His 
first  son  was  born  Oct.  10,   1492,  and  died  Dec.  6,   1495. 

125.  Cp.  Calpurn.  iii.  96,  'nisi  me  praesagia  fallunt '. 

127-129.  Andrelinus  was  made   canon  of   Bayeux   in    1505.      Cp.   a 


NOTES  81 

passage  in  his  Dc  Secunda  Victoria  Neapoliiana  (1502)  :  '  Est  etiam 
merces  longos  firmata  per  annos  i  iam  Carlo  concessa  pio.  Quin 
templa  dabuntur  |  regali  promissa  fide  '  (quoted  by  G.  C.  Knod,  op. 
cit.,  104). 

^ZZ-  Cp.  Guazzo,  CivU  Conversatione,  lib.  iv,  '  Et  sapete  il  commun 
proverbio.  Chi  ben  serve  e  tace,  assai  dimanda '. 


ECLOGUE  XI. 

The  eclogue  De  Fuga  Balhi  ex  Urbe  Parisia  was  dedicated  "  Ad 
litteratissimum  Robertum  Gaguinum  Di\d  Maturini  Parisiensis  Minis- 
trum  bene  merentem  ".  L.  Thuasne  (op.  cit.,  i.  339)  thinks  that  Bal- 
bus  left  Paris  in  1491,  and  that  the  poem  must  have  been  finished 
early  in  February  of  the  same  year.  It  was  printed  at  Paris  in  1494 
(Pellechet,  i.  158).  P.  S.  Allen  sets  the  departure  from  Paris  "pos- 
sibly in  the  end  of  1492",  and  says  it  "cannot  well  have  been  later 
than  the  spring  of  1493  "  {Eng.  Hist.  Rev.,  xvii.  427). 

I.  Ovid,  M.  ii.   144,  *  effulget  tenebris  Aurora  fugatis '. 

3.  Cp.  Eel.  xii.  3,  *  lubrica  .  .  .  tellus  '. 

18.  Virg.  G.  iv.  10,  '  oves  haedique  petulci ' ;  Aen.  iii.  bbo,  '  lani- 
gerae  .  .  .  oves  ', 

21-22.  In  a  letter  to  Robert  Gaguin,  Andrelinus  states  that  when 
Balbus  first  came  to  Paris  he  tried  to  pass  off  as  his  own  certain 
verses  of  Ottavio  Cleofilo  and  Tito  Strozzi.  See  Appendix  A.  Cp.  a 
letter  of  Charles  Fernand  to  Arnold  de  Bost :  '  ceterum  si  ex  Tago. 
Pactolo  atque  Meandro  collectum  tibi  vis  aurum  cumulare,  Balbicos 
perlege  codicillos ;  illic  enim  auri  rapti  plurimum,  proprii  invenie> 
parum  '  (quoted  by  L.  Thuasne,  op.  cit.,  i.  93). 

22.  Hon  Ep.  i.  3,  19,  'cornicula  .  .  .  furtivis  nudata  coloribus '. 

23-25.  A  reply  to  this  Eclogue  was  published  by  one  of  Balbus' 
pupils,  'J.  M.',  c.  1495.  This  reply  explains  Balbus'  change  of  name: 
'  Balbus  a  materno  avo  post  immaturum  patris  obitum  adoptatur ; 
huic  Balbus  cognomen  fuit,  quod  noster  Balbus  sibi  assumpsit ;  neque 
id  egit,  ut  delirus  iste  vociferat,  quod  eum  suae  puderet  originis,  cum 
id  cognomen  non  ab  extraneis  mutuaverit,  sed  veluti  hereditarium  suo 
sibi  iure  vindicarit '.     See  Appendix  C. 

24.  Cp.  Hor.  Ep.  i.  7,  65,  'vilia  vendentem  tunicato  scruta  popello '. 

26.  Juv.  iv.  14,  '  et  foedior  omni  |  crimine  '. 

32.  Plin.  A^  H.  X.  48,  133,  'Apicius  .  .  .  nepotum  omnium  altis- 
simus  gurges':   Stat.  Theb.  ii.  518,  '  inexpletam  .  .  .  alvum '. 

41.  Ant€noris  urbem:   Padua.     See  Virg.  Aen.  i.  247. 

44-47.  In  the  text  published  by  Oporinus,  Basle,  1546,  these  four 
lines  are  cut  down  to  one  :  corpora,  ntox  Veneri  concessit  tota  nefandae. 
Cp.  the  verses  written  some  years  later  by  Balbus'  friend  at  Prague, 
Bohuslaw  von  Hassenstein  :  '  AttuHt  is  nobis  Musas  legesque  Lycurgi,  | 
attulit  Ausonium  Cecropiumque  sophos ;  \  afferat  et  si  vis  Pharios 
Arabumque  magistros,  I  tantum  ne  mores  afferat  ille  suos.  j  Barbara 
gens  simus,  dum  nullum  inclinet  Hamillus  |  hie  novus  Idaei  disci- 
pulusque  lovis  '  (quoted  by  R.  Aschbach,  Die  Wiener  Universitdt  und 


S2  PUBLIUS  FAUSTUS  ANDRELINUS 

Hire  Humanisten,  Wien,  1877,  p,  153).  Cp.  Juv.  x.  224,  '  quot  disci- 
pulos  inclinet  Hamillus  '. 

49.  Ovid,  M.  xiv.  212,  'frusta  mero  glomerata  vomentem  ' ;  Virg. 
A  en.  iii.  632,  '  frusta  .  .  .  commixta  mero  '. 

51-54.  Cp.  Bohusl.  von  Hassenstein,  Epigr.  lib.  iii,  '  Ecclesiae 
membrum  est  Balbus,  gaudete  Camenae ;  |  Tartareum  merabrum  sci- 
licet ante  fuit.  |  Censuit  is  nostras  animas  cum  corpore  solvi,  |  et 
nullum  in  caelo  censuit  esse  Deum '  (quoted  by  R.  Aschbach,  op.  cit. 

154)- 

57-58.  Veneres,  'Fridays';  cp.  the  Italian  *  venerdi  santo '.  devO- 
taque  Sabbata:  cp.  Auson.  Vers.  Pasch.  {Id.  i),  1-2,  '  Sancta  saluti- 
feri  redeunt  sollemnia  Christi  |  et  devota  pii  celebrant  ieiunia  mystae  ', 
In  Guillaume  Tardif's  Antibalbica  (1487)  Balbus  is  accused  of  eating 
meat  in  Lent  (P.  S.  Allen,  op.  cit.  419). 

68.  Virg.  A  en.  viii,  223,  '  fugit  ilicet  ocior  Euro';  lb.  xii,  733. 
'  fugit  ocior  Euro  '. 

70.  Ovid,  M.  iv.  84,  '  nocte  silenti ' ;  Virg.  Aen.  iv.  527.  'sub  nocte 
silenti '. 

74.  Cp.  Virg.  Aen.  i.  604,  'mens  sibi  conscia  recti'. 

82-83.  'Oi/'f  heui'  aTitovoL  /hv/mi.  a'ktuvcL  tVf  AtnTa.  Cp.  Val.  Max.  i. 
ext.  3,  '  lento  enim  gradu  ad  vindictam  sui  divina  procedit  ira,  tardi- 
tatemque  supplicii  gravitate  pensat '. 

87.  Cp.  Lucret.  v.  1094,  '  caelestibus  .  .  .  flammis '. 

94.  '  Felix  quern  faciunt  aliena  pericula  cautum  '. 

96-97.  Cp.  Virg.  Aen.  vii.  335,  '  tu  potes  unanimos  armare  in 
proelia  fratres  ' ;  Id.  G.  ii.  496,  '  infidos  agitans  Discordia  fratres  '. 

98-100.  'Candidus*  is  Robert  Gaguin ;  "  hunc  Balbus  noster  pri- 
mus (ut  arbitror)  mutato  nomine  Candidum  appellavit,  quod  vide- 
licet ut  veste  sic  quoque  moribus  ipse  candidus  esse  videatur  "  (Letter 
of  Jean  Fernand,  quoted  by  L.  Thuasne,  op.  cit.  i.  88).  The  '  Am- 
brosius  '  referred  to  is  perhaps  Ambroise  de  Cambray,  Chancellor  of 
Paris. 

99.  Hor.  Ep.  ii.  i,  74,  '  versus  paulo  concinnior  ' ;  Virg.  Aen.  viii. 
517,  '  primis  et  te  miretur  ab  annis  '. 

loi.  Cp.  Nemes.  Eel.  iv.  5,  '  parilis  furor'. 

104-5.  Werner  gives  a  medieval  Latin  proverb,  '  Non  os  lingua 
gerit,  sed  tamen  ossa  terit '.  Heywood  has,  '  Tongue  breaketh  bone, 
itself  having  none'  (1562).  Wander  gives  French  and  German  ver- 
sions, s.  7'.  '  Zunge  '. 

111-113.  Cp.  Pers.  v.  36,  '  teneros  tu  suscipis  annos  ' ;  Juv.  vi.  452, 
'  Palaemonis  artem '.  *  Corydon  *  is  probably  Guillaume  Tardif,  pro- 
fessor in  the  University  of  Paris.  On  March  14,  i486,  Balbus  asked 
the  University  to  appoint  a  committee  to  examine  errors  in  Tardif's 
grammar  — "  quidam  j^oeta  nomine  Hieronymus  Balbus  supplicavit 
Universitati  ut  viros  aliquot  doctos  nominaret  qui  Grammaticam  Tar- 
(livi  examinarent;  in  qua  dicebat  quam  plurimos  errores  contineri, 
quos  se  declaraturum  jiollicebatur  ".  For  the  quarrel  between  Balbus 
and  Tardif,  see  L.  Thuasne,  op.  cit.  i.  89  ff ;  P.  S.  Allen,  Eng.  His/. 
Retr.  xvii.  419  if.  *  Meliboeus  '  and  'Idas'  may  be  Charles  and  Jean 
Fernand,  "  who  had  some  reputation  in  letters,  and  were  both  musi- 
cians to  the  king"  (P.  S.  Allen,  oji.  cit.  420).     Cp.  Andrelinus,  Eleg. 


NOTES  ^:^ 

i.  2  (addressed  to  Charles  Fernand),  'nam  modo  Threicio  defessum 
pectine  Faiistum  |  et  modulis  relevas,  fratre  iuvante,  tuis  '. 

ii8.  factis  .  .  .  relatis  may  mean  something  like  'the  correspond- 
ing facts,  or  actions '.  Perhaps  relatis  here  represents  the  vernacular 
relativo,  or  rclatif.  Cp.  the  mansisse  of  Ed.  vii.  36,  which  seems  to 
reflect  a  Romance  usage  of  rimanere,  or  rester. 

120.  Cp.  Hor.  Ep.  i.  2,  57,  'invidus  alterius  macrescit  rebus  opi- 
mis  ';  Ovid,  A.  A.  i.  349,  '  fertilior  seges  est  alienis  semper  in  agris,  | 
vicinumque  pecus  grandius  uber  habet '. 

125.  Vulg.  /   Tim.  6,  10,  '  radix  .  .  .  omnium  malorum  '. 

127.  Virg.  Aen.  xii.  592,  '  vacuas  ...  ad  auras'. 

131.  Virg.  Aen.  vi.  569,  '  commissa  piacula '. 

135-  Cp.  Tibull.  i.  9,  4,  'sera  tamen  tacitis  poena  venit  pedibus'; 
Hor.  Od.  iii.  2,  31,  '  raro  antecedentem  scelestum  |  deseruit  pede 
Poena  claudo '. 

136.  Pers.  V.  1 14,  '  love  dextro  '. 


ECLOGUE  XII. 

The  twelfth  Eclogue  is  an  '  aegloga  moralissima ',  addressed  to 
Louis  XII.  It  was  not  included  in  the  editions  of  the  Buccolica 
printed  at  Paris  in  1496(7),  1501,  1506.  L.  Thuasne  (op.  cit.  i.  131) 
says  it  appeared  in  1498,  and  Mile.  Pellechet  (i.  154)  includes  an  un- 
dated edition  of  it  among  the  French  Incunabula.  It  was  printed  at 
Strassburg  in  1512  and  in  1513.  In  one  of  these  Strassburg  editions, 
the  title  states  that  '  Corydon  '  is  Andrelinus  himself—"  in  qua  Cory- 
don  senex  sub  persona  Fausti  admonet  Mopsum  iuvenem  ",  etc.  At 
line  218  'Corydon'  professes  to  be  50  years  old — which  might  have 
led  one  to  set  the  poem  about  15 11  or  15 12. 

2.  Cp.   Calpurn.  v.  6,  '  canaque  lascivo  concidere  gramina  morsu '. 

3-6.  Cp.  Hor.  Od.  ii.  9,  i,  '  non  semper  imbres  nubibus  hispidos  | 
m.anant  in  agros ' ;  lb.  ii.  10,  ii,  '  feriuntque  summos  |  fulgura 
montes  '. 

7-  Cp.  Cic.  De  Orat.  iii.  24,  91,  '  Quorsum  igitur  haec  spectat, 
inquit,  tam  longa  et  tam  alte  repetita  oratio?' 

II.  '  Mopsus  '  follows  a  common  country  saying. 

13-  Virg.  G.  ii.  316,  '  Borea  .  .  .  spirante  ' ;  Ovid,  F.  iv.  18,  'spi- 
rant flamina '. 

15.  Cp.  Bapt.  Mant.  Ed.  vi.  4,  '  sedet  ante  focum  fumosa  Neaera'. 

19.  Virg.  G.  iii.  642,  'lanigeras  .  .  .  pecudes '. 

20.  Virg.  Ed.  iii.  5,  '  alienus  .  .  .  custos  '. 

21.  Cp.  Ovid,  Tr.  v.  8,  14,  '  nunc  mendicato  pascitur  ipse  cibo  '. 

22.  Virg.  Aen.  iv.  161,  '  commixta  grandine  nimbus'. 

30-31.  Virg.  Aen.  iv.  160,  '  interea  magno  misceri  murmure  caelum  | 
incipit';  Ih.  viii.  239,  '  intonat  aether';  Ih.  i.  90,  '  intonuere  poll'; 
Ovid,  M.  ii.  848,  'cui  dextra  trisulcis  |  ignibus  armata  est';  Am.  \u 
5,  52,  '  tela  trisulca '. 

34.  Cp.  Virg.  Aen.  iv.   132,  '  odora  canum  vis'. 

35.  Virg.  Ed.  vii.  30,  '  ramosa  .  .  .  cornua  cervi  \ 


84  PUBLIUS  FAUSTUS  ANDRELINUS 

37.  Ovid,  M.  xi.  347,  '  cursu  festinus  anhelo  ]  advolat  armenti 
custos  '. 

39-40.  Cp.  Virg.  G.  iii.  375,  '  et  magno  laeti  clamore  reportant '. 

43.  Virg.  Aai.  iii.  574,  '  attollitque  globos  flammarum  et  sidera 
lambit '. 

46-48.  Virg.  Ae7t.  i.  212,  'pars  in  frusta  secant  veribusque  tre- 
mentia  figunt ' ;  Id.  G.  ii.  396,  '  in  veribus  torrebimus  exta  colurnis  '. 

55.  Persius,  vi.  70,  '  fissa  fumosum  sinciput  aure  '. 

56-57.  Cp.  Hor.  Sat.  ii.  6,  iii,  '  agit  laetum  convivam '. 

59.  Hor.  Od.  i.  7,  31,  'vino  pellite  curas ' ;  ih.  iii.  12,  2,  'mala 
vino  lavere  '. 

60.  Cp.  Virg.  G.  ii.   186,  '  cava  montis  convalle  '. 

63-64.  Cp.  Cic.  Fin.  ii.  32,  105,  '  Vulgo  enim  dicitur :  "  lucundi 
acti  labores  ",  nee  male  Euripides  .  .  .  Suavis  laborum  est  praeteri- 
torum  memoria '. 

68.  Cp.  Mantuan's  '  ventriculus ',  Eel.  i.  165-171;  also,  lo.  Stige- 
lius,  Id.  i.  114,  'est  mihi  ventriculo  duplex  assuta  bovino  |  fistula, 
disparibus  quae  murmura  vocibus  edit,  |  cum  tumet  et  plenas  uterus 
capit  integer  auras '. 

75.  Virg.  Mor.  5,  '  vili  .  .  .  grabato  '. 

76.  Ovid,  F.  vi.  677,  '  valido  titubantia  vino  1  membra '. 
79.  Hor.  Od.  iii.  6,  7,  '  di  .  .  .  neglecti '. 

87.  vetusto:  cp.  Plant.  Cure.  98,  '  vetusti  cupida  sum'. 

88.  Cp.  Virg.  A  en.  i.  207,  '  Durate,  et  vosmet  rebus  servate  se- 
cundis  '. 

93-94.  Cp.  Hor.  Ep.  i.  15,  42,  'nam  tuta  et  parvula  laudo,  ]  cum 
res  deficiunt,  satis  inter  vilia  fortis  '. 

95.  Virg.  Aen.  ix.  340,  '  vesana  fames'. 

98-99.  Juvenal,  viii.  10,  '  alea  pernox ' ;  Hor.  Ep.  i.  18,  21,  'quern 
damnosa  Venus,  quern  praeceps  alea  nudat '. 

103.  Persius,  iii.  60,  '  in  quod  dirigis  arcum  '. 

107.  sola.  For  the  lengthening  of  the  final  a  of  the  nom.  sing., 
cp.  Virg.  Aen.  xii.  648,  '  sancta  ad  vos  anima  atque  istius  inscia 
culpae '. 

109.  Virg.  Aen.  i.  374,  '  clauso  .  .  .  Olympo  ' ;  Id.  G.  i.  461,  'quid 
Vesper  serus  vehat ' ;  Persius,  vi.  12,  '  securus  .  .  .  quid  praeparet 
Auster  '. 

1 12-14.  Juvenal,  viii.  165-6,  'breve  sit  quod  turpiter  audes  ;  |  quae- 
(1am  cum  prima  resecentur  crimina  barba'. 

118.  Cp.  Bapt.  Mant.  Eel.  ii.  105,  '  ignes  qui  nee  aquis  perimi 
potuere  nee  umbris  |  diminui  neque  graminibus  magicisve  susurris  '. 

119.  Cp.  Ovid,  M.  vi.  455,  '  non  secus  exarsit  conspecta  virgiiie 
Tereus,  |  quam  si  quis  canis  ignem  supponat  aristis ' ;  lb.  i.  492, 
'  utque  leves  stipulae  demptis  adolentur  aristis  ;  ...  sic  deus  in  flam- 
mas  abiit '. 

121.  Virg.  Aen.  v.  520,  '  aerias  ...  in  auras';  Eel.  ix.  29,  'sub- 
lime ferent  ad  sidera';   Lucr.  i.  771.  'aerias  auras'. 

124.  Cp.  Ovid,  M.  i.  379,  '  damnum  reparabile  '. 

125.  Cp,  Virg.  Aen.  i.  237,  'quae  te,  genitor,  sententia  vertit?' 
130-132.   Ovid,   A.   A.   ii.    113,   'forma  bonum    fragile   est   .    .   .    et 

riget  amissa  spina  relicta  rosa ' ;   Nemes.  iv.  21,  '  perdit  spina  rosas, 
.  .  .  donum  forma  breve  est ' ;  Theocr.  xxiii.  28. 


NOTES  85 

131.  croceo  .  .  .  mane:  cp.  Anth.  Lat.  646,  2,  '  croceo  mane  re- 
vecta  dies  ' ;  W.  B.  Yeats,  Wanderings  of  Oisin,  '  Men's  hearts  of  old 
were  drops  of  flame  |  That  from  the  saffron  morning  came  '. 

I33"I34-  Cp.  Tibullus,  i.  2,  39-40,  '  is  sanguine  natam,  |  is  Venerem 
e  rapido  sentiet  esse  mari '.  On  this  passage  K.  F.  Smith  quotes  Sed- 
ley,  *  Love  still  has  something  of  the  sea  1  From  whence  his  mother 
rose  '. 

I35"43-  Cp.  E.  K.'s  comment  on  Spenser's  Shepheards  Calender, 
iii.  79 :  "  For  so  is  he  described  of  the  Poetes  to  be  a  boye,  s.  alwayes 
freshe  and  lustie ;  blindfolded,  because  he  maketh  no  difference  of 
personages :  wyth  divers  coloured  winges,  s.  ful  of  flying  fancies : 
with  bowe  and  arrow,  that  is,  with  glaunce  of  beautye,  which  prycketh 
as  a  forked  arrovve.  He  is  sayd  also  to  have  shafts,  some  leaden, 
some  golden  :  that  is,  both  pleasure  for  the  gracious  and  loved,  and 
sorow  for  the  lover  that  is  disdayned  or  forsaken.  But  who  liste 
more  at  large  to  behold  Cupids  colours  and  furnituj-e,  let  him  reade 
ether  Propertius,  or  Moschus  his  Idyllion  of  ivandring  love,  being 
now  most  excellently  translated  into  Latine,  by  the  singuler  learned 
man  Angelus  Politianus."  The  passage  of  Propertius  referred  to  is 
iii.  12,  I,  '  Quicumque  ille  fuit  puerum  qui  pinxit  Amorem,  !  nonne 
putas  miras  hunc  habuisse  manus?'  Some  early  Italian  discussions  of 
the  attributes  of  Cupid  (by  Guitton  di  Arezzo,  Pier  Hedo,  etc.)  are 
reported  in  the  first  book  of  Mario  Equicola's  Libro  di  lYatura 
d' A  more. 

137.  Cp.  Ovid,  Her.  iv.   154,  'quid  deceat,  non  videt  ullus  amans '. 

141.  Ovid,  Her.  vi.  109,  '  vernaque  incertior  aura  '. 

142.  Cp.  Ovid,  M.  i.  526,  '  verba  imperfecta  reliquit ' ;  Id.  Tr.  i.  3, 
69,  *  verba  imperfecta  relinquo  '. 

149-50.  Cp.  the  Italian  proverb,  '  A  porco  pigro  non  tocco  mai  pera 
mezza '  (where  '  mezza  '  seems  to  be  derived  from  the  Latin  'mitis'). 
['  Pera  mezza  '  is  a  pear  which  is  over-ripe  and  beginning  to  decay,  a 
'sleepy'  pear  (like  'dozed',  or  'dozy',  timber).  Petrocchi  quotes 
the  expression  'aver  la  pera  mezza'  ('esser  in  buona  fortuna').] 
In  Pescetti's  Prov.  itah  e  lat.  the  proverb  runs,  '  Porco  pigro  non 
mangia  pere  mizze  ' ;  '  Absens  haeres  non  erit '. 

151-53.  Horace,  Sat.  i.  i,  33,  '  parvula — nam  exemplo  est — magni 
formica  laboris  .  .  .  non  incauta  futuri '.  Cp.  Bapt.  Mant.  Eel.  v. 
36-38,  '  en  formica,  brevis  sed  provida  bestia,  condit  j  in  brumam 
nova  farra  cavis  aestate  latebris,  |  neve  renascantur  fruges  secat  ore 
sepultas  ' — a  bit  of  natural  history  which  may  come  from  Plutarch 
{De  Solert.  Animal,  xi.  6). 

153.  Virg.  Aen.  vi.  276,  '  turpis  Egestas '. 

155.  Juv.  vii.  35,  '  nuda  senectus  ' ;  Virg.  Aen.  vi.  275.' '  tristisque 
Senectus  '. 

156.  Cp.  Hor.  Sat.  i.  2,  62,  'rem  patris  oblimare '. 

157.  Virg.  Eel.  X.  44,  'insanus  amor';  Aen.  ii.  343,  *  insano  .  .  . 
amore  '. 

161.  Ovid,  Am.  iii.  3,  5,  '  roseo  suffusa  rubore '. 

162.  Catull.  64,  72,  '  spinosas  Erycina  serens  in  pectore  curas  '. 
163-165.  Virg.  G.  i.  152,  '  subit  aspera  silva,  \  lappaeque  tribolique, 

interque  nitentia  culta '.  etc. ;  lb.  i.   195.  '  siliquis  fallacibus  '. 


86  PUBLIUS  FAUSTUS  ANDRELINUS 

167.  Cp.  Hor.  Ep,  i.  7,  85,  *  immoritur  studiis ' ;  Virg.  G.  i.  92. 
'  ne  frigus  adurat '. 

168.  Virg.  G.  i.  449,  '  horrida  grando  '. 

169.  Virg.  G.  i.  23,  '  largum  caelo  demittitis  imbrem  ' ;  ib.  i.  462. 
'  umidus  Auster  '. 

172.  Cp.  Ovid,  Tr.  i.  9,  7,  '  aspicis,  ut  veniant  ad  Candida  tecta 
columbae  '. 

176.  Virg.  Aen.  viii.  442,  'arte  magistra ', 

179.  Cp.  Hor.  Sat.  i.  4,  81,  '  absentem  qui  rodit  amicum '. 

184.  Proverbial.  Cp.  Guazzo,  Civil  Conversatione,  lib.  ii,  '  II  bui* 
fiacco  stampa  piu  fortemente  il  pie  in  terra'.  Wander  gives  Latin. 
German,  English  and  Spanish  versions. 

185.  Cp.  Virg.  G.  iii.  53,  '  et  crurum  tenus  a  mento  palearia  pen- 
dent '. 

187.  Cp.  Virg.  Aen.  vi.  293,  'cava  sub  imagine  formae '.  For  the 
use  of  sub,  cp.  Eel.  iii.  46,  vi.  10,  vii.  43. 

190.  Apparentl)'-  this  refers  to  some  special  favor,  or  some  special 
bounty,  given  to  Andrelinus  by  Queen  Anne  —  something  connected 
with  his  title  '  poeta  regineus  '. 

193.  Ovid,  M.  ix.  91,  '  praedivite  cornu '. 

196.  Virg.  Mor.  2,  '  excubitorque  diem  cantu  praedixerat  ales  '. 

197.  Virg.  Aen.  iii.  176,  '  corripio  e  stratis  corpus';  Auson.  Ephem. 
19,  '  rape  membra  molli,  |  Parmeno,  lecto  '. 

201.  Auson.  Ephem.  5,  '  dormiunt  glires  hiemem  perennem '. 

204.  Cp.  Ovid,  Tr.  iv.  8,  i,  '  lam  mea  cycneas  imitantur  tempora 
plumas  '. 

206-9.  Cp.  Seneca,  Ep.  51,  10,  'Nullum  laborem  recusant  manus. 
quae  ad  arma  ab  aratro  transferuntur ;  in  primo  deficit  pulvere  ille 
unctus  et  nitidus.  Severior  loci  disciplina  firmat  ingenium  aptumque 
magnis  conatibus  reddit ' ;  Columella,  Praef.  17. 

208.  incalluit.  Corradini  cites  Vulg.  (ed.  A.  Mai)  Detit.  viii.  4, 
'  pedes  tui  non  incallaverunt '.  Cp.,  perhaps,  the  Italian  verb  incallire 
(' diventar  calloso'). 

210.  The  years  are  counted  by  Decembers,  as  in  Horace,  Epod.  xi. 
5,  Ep.  i.  20,  27. 

211.  Cp.  Virg.  G.  ii.  272,  '  adeo  in  teneris  consuescere  multum  est'. 

213.  Virg.  G.  i.  145,  'labor  .  .  .  improbus '. 

214.  Virg.  Aen.  iii.  444,  '  digerit  in  numerum '. 

216.  Juv.  X.  250,  '  quique  novum  totiens  mustum  bibit '. 

218.  Ovid,  Ibis,  I,  '  lustris  bis  iam  mihi  quinque  peractis '. 

220.  Virg.  Aen.  vi.  304,  '  cruda  .  .  .  senectus  '. 

223.  Hor.  A.  P.  173,  'laudator  temporis  acti  \  se  puero '. 

226.  Cp,  Eel.  ii.  85,  '  sudata  peculia '. 

232.  Ovid,  Her.  iv.  89,  '  quod  caret  alterna  requie  durabile  nun 
est'.  Cp.  240-1.  Spenser,  S.  C.  ix.  240,  'Whatever  thing  lacketh 
chaungeable  rest,  |  Mought  needes  decay,  Mhen  it  is  at  best '. 

234-241.  Cp.  Ovid.  ./.  A.  iii.  82,  '  continua  messe  senescit  agar': 
Lucret.  v.  826,  •  sed  (juia  finem  aliquam  pariendi  debet  habere,  j 
destitit,  ut  mulier  spatio  defessa  vetusto  ' ;  Seneca,  Tranq.  15,  '  danda 
remissio  animis;  meliores  acrioresque  erunt  post  quietem.  ut  agris 
noil   est  imperandum    singulis   annis   frumentum,  cito  enira   exhaur'et 


NOTES  87 

illos  nuiTKiuam  intermissa  fecunditas,  ita  animorum  impetum  frangit 
assiduus  labor  '  ;  Statius,  Silv.  iv.  4,  t^;^,  '  vires  instigat  alitque  |  tem- 
pestiva  quies ;  maior  post  otia  virtus  '. 

238.  Virg.  Aen.  iv.  528,  '  corda  oblita  laborum '. 

240.  Cp.  Calpurn.  i.  27.  '  procerumque  dedit  mater  non  invida 
corpus  '. 

260.  Virg.  Aen,  i.  379,  '  fama  super  aethera  notus ' ;  '£t7.  v.  43, 
•  Daphnis  ego  in  silvis,  hinc  usque  ad  sidera  notus  '. 

265-6.  Cp.  Calpurn.  iv.  153,  '  si  quando  montibus  istis  \  dicar 
habere  Larem,  si  quando  nostra  videre  •  pascua  contingat '.  If  this 
Eclogue  was  written  earlier  than  1505,  the  passage  probably  reflects 
the  poet's  hope  of  being  made  a  canon.     See  Ed.  x.  127-130. 

272.  Cp.  Ovid,  M.  i.   219,  '  traherent  cum  sera  crepuscula  noctera  '. 

273.  Cp.  Hor.  Od.  ii.  2,  13,  '  crescit  indulgens  sibi  dirus  hydrops  '. 

274.  Cp.  Hor.  Sat.  i.  i,  55,  '  magno  de  flumine  mallem  |  quam  ex 
hoc  fonticulo  tantundem  sumere  '. 

278-80.  Cp.  Hor.  Sat.  i.  i,  92,  'denique  sit  finis  quaerendi ' ;  ih. 
106,  '  sunt  certi  denique  fines  ' ;  Persius.  v.  65.  '  finem  animo  certum  ' ; 
\'irg.  Aen.  viii.  327,  '  amor  .  .  .  habendi '. 

287.  Cp.  Hor.  Ep.  i.  18,  71,  '  irrevocabile  verbum '. 

288.  Juvenal,  vii.  202,  '  felix  ille  tamen  corvo  quoque  rarior  albo  '. 
290.  Virg.  Aen.  i.  292,  '  cana  Fides'. 

292.  Virg.  Aen.  vi.  856,  'vires  supereminet  omnes '. 

297-300.  Cp.  Ovid,  Tr.  i.  8,  i,  '  in  caput  alta  suum  labentur  ab 
aequore  retro  [  flumina';  Id.  Pont.  iv.  5,  43,  '  fluminaque  in  fontes 
cursu  reditura  supino  ]  gratia  quam  meriti  possit  abire  tui ',  Cp.. 
also,  Virg.  Ed.  i.  60-64,  and  Nemes.  Ed.  i.  75-80. 

300.  isto:   for  hoc.     Cp.  Ed.  ix.  8,  ista. 

.301.  Cp.  Ed.  x.  58-59,  'triplex  .  .  .  numen '. 


lOANNIS  ARNOLLETI   NIVERNENSIS 
BUCOLICA 


ECLOGA  1.  FIDES. 

Vera  fides  regimenque  gregis  reserantur  ahunde, 
Atqtie  Niveniiis  tens  arva  Niverna  petit. 

Pan,     Nivernus.     Fiscalis. 

Pafi. 

Eia  age,  sollerter  mea  percipe  sensa,  Niverne. 
Haec  olim  siquidem  non  te  meminisse  pigebit. 
Qui  tueor  constanter  oves  oviumque  magistroi> 
Te  doceam  qua  lege  regas  teneras  animantes 
Quaque  prius  pulchre  doctus  bene  vivere  possis. 

Ad  Christum,  lumen  pastorum,  ianua  prima  est 
Vera  fides,  qua  tu  recte  sentire  iuberis 
De  Christo,  non  ore  tenus  sed  pectore  toto. 
Volvas  sacra  novae  veterisque  volumina  legis ; 
Ilia  fidem  reddunt  firmam  pariuntque  salutem.  10 

Non  te  commoveat  fluxo  sic  vivere  mundo 
Complures,  usquam  constent  quasi  non  loca  poenae 
Tartara,  nee  Sanctis  caelestia  regna  supersint. 
Indubie  veniet  quod  praedixere  futurum 
Fata;  Deiun  sic  te  veracem  credere  par  est. 
Tarn  verum  nihil  est  quam  quod  dixere  prophetae  : 
De  Christo  dictum  quid  quod  non  videris  ipse 
Impletum  ?     Christus  verum  dixisse  putetur 
Esse  gehennalis  dicens  tormenta  ruinae 
Claraque  promittens  fulgentis  gaudia  caeli.  20 

Sed  quanam  par  sit  modereris  ovilia  lege 
Accipe.     Sole  recens  orto  per  pascua  mitte 
Omne  pecus,  dum  constiterit  tinnire  volucres. 
Sed  non  ante  greges  clauses  emitte  per  arva 
Quam  fuerint  celebrata  pio  sollemnia  ritu. 
Imprimis  venerare  Deum,  tum  faustiter  educ 
A  caulis  pecudes,  ut  carpant  gramina  labris. 
Verum  quando  sitim  Solis  gravis  afferet  ardor. 

91 


92  lOANNIS  ARNOLLETI  NIVERNENSIS 

Tunc  nemori  committe  greges,  turn  protinus  imum 

Ad  fontem  deduc,  nee  non  sine  protegat  illos  30 

Interea  quae  frondicomae  patet  arboris  umbra. 

Ipse  ubi  declivi  per  prata  tepescere  Sole 

Senseris,  artatas  pecudes  emitte  per  agros. 

Nocturni  quotiens  instabit  temporis  hora, 

Cunctanter  saturas  pecudes  ad  ovilia  trude. 

At  capias  qua  sint  quaerenda  viatica  canis. 
Est  deus,  o  pastor,  toto  venerandus  in  orbe 
Cognomen  fecit  cui  Candida  Musa  Parentis, 
Quippe  parens  vatum,  cuique  est  custodia  fontis 
Castalii,  Niveris  quoque  cui  moderamen  inhaeret.  40 

Eius  vernanti  praecingens  tempora  Phoebus 
Fronde  dedit  citharam,  nervos  et  eburnea  plectra. 
Hie  Mayors  cunctos  tantum  supereminet  armis 
Quantum  praecellit  radianti  lumine  Titan ; 
Turn  summo  subsunt  huic  rura  Nivernica  iure. 
Excipit  hie  grato  pastores  peetore  doctos. 
Otia  donabit  vitae  tranquilla  beatae 
Optabitque  tuos  cantus  audire  theatro. 
Coram  ipso  meditata  deo  modulamina  panges. 
Scilicet  ut  factis  Niverim  decorarit  honestis.  50 

Ut  tantum  mereare  deum,  depromo  pharetra 
Mnemosynimi  quo  te  nostri  meminisse  iuvabit. 
Hae  te  Marte  meo  compacta  dono  cicuta 
Qua  dimulcebis  doctas  concentibus  aures 
Ac  tua  fagineis  sub  frondibus  otia  ludes. 
Hunc  extolle  deum  cantu,  dum  rana  paludis 
Vivet  aqua,  dum  tollentur  lampyrides  alis. 
Proximus  huic  prudens  Guido  Bourgoinus  veneratur 
A  cunctis;  est  qui  te  dexteritate  levabit 
Ille,  nepos  clarus  celebrati  quippe  Parentis.  60 

Primimi  consilio  pollet  pietatis  honore, 
Illustris  patriae  pater  est  et  doxa  Niverni, 
Auxilio  relevat,  sorti  succurrit  acerbae ; 
Virtutum  magnus  cumulus,  celeberrima  gesta. 
Dotibus  exundans  scatet  hie  Bolacrius  alveus 
lura  tenens  docti  fusa  sub  pectoris  area; 
Urbem  consilio  moderatur  rite  Nivernam. 
Hie  medica  doctor  praefulget  clericus  arte 
Cuius  praesidio  morbo  plerique  levantur ; 


BUCOLICA  93 

Borbonatus  Celebris  tota  diffunditur  urbe ;  70 

Non  fuit  insigni  maior  quisquam  pietate. 
Causas  contrectans  promotor  Sylvius  astat 
Aequali  librat  iuris  e^ui  singula  lance. 

Nivernus. 

O  quantas  par  est  tibi  me  persolvere  grates, 
Ut  qui  tarn  magna  me  dexteritate  bearis ; 
Tantisper  sacra  constituam  sollemnia  templo 
Ob  nomen  laudesque  tuas,  dum  vita  manebit. 
Interea  comitis  satago  veneranda  subire 
Ora,  rei  quo  participem  nunc  reddere  possim. 

Gloria  pastorum  nullis  lapsura  diebus,  80 

Digressus  nostri  venio  laturus  honores. 
Mens  mea  fert  Panos  mandatis  luce  sequenti 
Attentare  vias,  ut  fertiliora  subintrem 
Pascua  quae  vernant  dextra  melioribus  herbis. 

Fiscalis. 

Care  Niverne,  volans  propero  discedere  gressu, 
Quo  moliris  iter  ?     nee  non  quo  protenus  agnas 
Trudis  lanigeras,  ac  quaenam  pascua  quaeris? 
Tene  aliquantisper  iuvat  hac  cons'istere  terra? 
Huius  quippe  scatent  agri  praedulcibus  herbis. 
Hie  meditatur  avis  tenues  componere  nidos,  90 

Squamosi  sicco  saliunt  in  litore  pisces, 
Pinguia  perceleres  hie  agnae  gramina  tondent. 

Nivernus. 

Fiscalis,  his  meliora  f  erunt  regione  virere 
Qua  late  campos  praeclara  Nivernia  profert ; 
Nota  meas  pecudes  illuc  per  pascua  trudo. 

Fiscalis. 

Sicine  communes  aedes  et  iugera  linquis  ? 
Ah  coeptam  dimitte  viam,  ne  Musula  nostra 
Te  fleat,  et  monstrent  hie  infortunia  fontes. 
Nostri  pastores  ob  te  suspiria  fundent. 


94  10  ANN  IS  ARNOLLETI  NIVERNENSIS 

Xivernus. 

Haec  habitata  diu  dolor  est,  heu,  liinjuere  rura,   .  100 

Sed  Celebris  Panos  me  illuc  mandata  remittunt. 

Fiscal  is. 

Paulisper  (rogito)  libeat  requiescere  mecum 
Atque  referre  tuam  quaenam  sententia  mentem 
Verterit,  ac  quaenam  mutarit  murmure  Pallas. 

Nil' emus. 

Dum  canerem  gaudens  his  Fiscaliensibus  agris. 
Ad  meliora  vocans  me  pastorum  deus  aurem 
Vellit ;  quas  ob  res  huius  mandata  capesso. 

Fiscalis. 

O  quam  dira  moves,  ijui  te  committere  sorti 
Ausus  sis,  quoniam  Rhamnusia  singula  torquet. 
Forte  cades,  nee  te  quisquam  pietate  levabit.  110 

Nivernus. 

Nanciscar  fatis  divmn  cui  Candida  virtu.s 
Ridet,  pastores  qui  dexteritate  levassit. 
Nos  huius  clarum  tollemus  carmine  nomen. 

Fiscalis. 

Aequa  refers  ;  hoc  multa  manent  te  commoda  ritu. 
Verum  paulisper  nos  ad  tua  carbasa  vertas 
Nee  non  (si  qua  tui  comitis  te  cura  remordet) 
Tarn  facili  carmen  nobis  modulere  cicuta; 
Molle  quidem  fuerit  molli  quoque  dulcius  aura. 

Nivernus. 

'Alrne  deus  noster,  precibus  si  fiecteris  ullis, 
Asp  ice  nos  ac  da  sacrati  numinis  aura  120 

Posse  frui,  tutasque  velis  nos  carpere  sedes. 
Qui  geris  eloquium  pueris  concinnaque  verba, 
Mulcenti  perfunde  (precor)  mea  guttura  rore, 
Excute  torpenti  squalens  a  mente  veternum ; 


BUCOLIC  A  95 

Non  me  segnities  lentum  damnosa  moretur, 

Nee  latices  sacros  temnam  lymphasque  perennes 

Fontis  inexhausti ;  nam  Trina  Potentia  pigrum 

(Jdit,  mortales  hunc  atra  bile  sequmitur, 

Hunc  premit  (ut  liquido  constat)  cnidelis  egestas. 

Quapropter  faveas  praesenti  numine  votis,  130 

Quippe  favere  potes   (te  freti  solvimus  oram 

Litoream)  navemque  regas  flatusque  secundes. 

Ante  tuas  aras  pingues  mactabimus  agnos 

Atque  tibi  semper  laetum  paeana  canemus  '. 

Fiscalis. 
Omnis  Musa  thvino  tua  fit  mihi  dulcior  Hyblae. 

Nivernus. 

Dum  loquimur  (capio)  labuntur  tempora  sensim. 
Hinc  abeam  par  est,  cmn  crastina  f  ulserit  aura : 
Care,  vale,  noster  congerro,  Nestora  vince. 

Fiscalis. 

Felices  iam  carpe  vias  sedesque  beatas  \ 
Dilige  me,  carum  redimens  ut  Castora  Pollux.  140 


ECLOGA  II,  SPES. 

Venturi  praeclara  boni  mens  spe  reUvatur ; 
Fiscalis  oh  socium  sic  quoqiie  maestus  agit. 

Fiscalis.     Francus. 

Fiscalis. 

O  Sors  infelix  quae  versas  singula  nutu, 
Sicine  pastores  gaudes  vexare  dolore, 
Ut  socium  CO  gas  nostra  discedere  terra? 
Heu  quis  solamen  tribuet,  quis  tristia  dictis 
Fata  suis  mulcens  depellet  corde  dolorem? 
Heu  crucior.  vexor.  laedor,  stemorque,  coquorque. 


96  WANNIS  ARNOLLETI  NIVERNENSIS 

Francus. 

Fiscalis  heu  noster,  quid  sollicitaris  amare, 
Quidve  gemis?  nee  non  quaenam  suspiria  prefers? 

Fiscalis. 

Impia  ne  rerum  quae  sit  fortuna  requiras, 
France,  velim,  nam  nostrorum  meminisse  malorum  10 

Maerorem  dudum  conceptum  fortius  auget. 

Francus. 

Anne  piget  viridi  nunc  primum  degere  rure  ? 
Nonne  vides  Latios  agris  vixisse  decenter? 
Emunctae  naris  tradunt  monumenta  virorum 
Dulcius  esse  nihil  viridi  quam  vivere  campo. 
Cur  igitur  largo  tingis  tua  luniina  fletu  ? 

Fiscalis. 

Heu  non  quae  credis  gemebunda  mente  revolvo, 
Verum  discrucior  gravioris  pondere  molis. 

Francus. 

Eia  age,  suspirans  maestos  depelle  dolores. 
Tarn  magnus  nuper  torquebat  pectora  maeror,  20 

Sed  laeto  nostros  solamur  carmine  casus. 
Quare,  age,  festina  tristes  deponere  luctus. 

Fiscalis. 

Est  mihi  complendus  variis  singultibus  aer, 
Est  imitanda  meo  tristis  Philomena  dolore ; 
Timi  viduae  maerens  comitabor  turturis  ora, 
Insequar  horrisono  Phoebeas  ore  sorores. 

Francus. 

Pectora  quid  prodest  saevo  consumere  luctu, 
Quidve  iuvat  maesto  planctu  corrumpere  vitam? 
Qui  sapit  adversos  trudit  molimine  casus. 
Pone  tuos  igitur,  pastor  moderate,  dolores.  30 


BUCOLIC  A  97 

Fiscalis. 

Tantae  maestitiae  questus  quis  pellere  possit? 
Ah  f  era  languescens  penetrarunt  vulnera  corpus 
Quae  nee  titillans  celeres  delphinas  Arion 
Delphica  nee  resono  sanarent  organa  cantu. 
Non  igitur  mirum,  si  tot  suspiria  fundam. 

Francus. 

Visne  cadant  parvi  surgentia  nomina  vatis? 
Ecce  Thalia  pios  olim  cantabat  honores, 
Ast  ea  languenti  late  silet  acta  dolore. 
Quare,  age,  festina  luctus  depromere  causas, 

Fiscalis. 

Cum  vacet  et  cupias  nostros  audire  dolores,  40 

Infandi  causas  crudeles  accipe  luctus. 
Venerat  in  sedes  has  pastor  ab  orbe  Niverno, 
Nuper  amicitia  mihi  qui  nexatus  abivit ; 
Intemis  animis  sane  nos  ipse  colebat. 
Quas  ob  res,  hunc  ut  comitem  convisere  possim. 
Qua  vergit  Niveris  statui  convertere  gressus. 
Me  dominus  deus  aspiciet  maestumque  levabit. 


ECLOGA  III,  CHARIS. 

Erga  pastores  cliaris  est  celebrata  Parentis, 
Cuius  inextincticm  nomen  ad  astra  volat. 

NivERNus.     Fiscalis. 

Nivernus. 

Fiscalis  anne  venis,  noster  congerro  benigne? 
Quidnam  te  nostros  cogit  penetrare  recessus  ? 
Gratulor  auspiciis  hue  te  venisse  secundis ; 
Temporis  auspicio  melioris  adesse  nequibas. 
Hie  Pan  multiiuges  modulatur  arundine  cantus, 
Casta  Diana  choros  agit  hie;  comitantur  eandem 
Sacrae  Vestales  alia  cum  caelibe  turba. 


98  10  ANN  IS  ARNOLLETI  NIVERNENSIS 

Hie  concinna  novem  depromunt  dicta  Sorores, 

In  medio  quarum  cantat  Patareus  Apollo 

Dulcisonamque  chelyn  stridente  pectine  pulsat.  10 

Fiscalis. 

Non  tarn  ferventi  fessis  ardore,  Niverne, 
Grata  quies,  celsae  si  contigit  arboris  umbra, 
Quam  tuus  adventus,  facies,  manus  oraque  nobis. 
Communes  simul  ac  consultus  liqueris  agros, 
Deprompsi  questus  duros  noctesque  diesque. 
Saepe  meus  clamor  pastorum  cessit  ad  aures, 
Cum  te  digressum  per  silvas  voce  sonarem. 
Ecce  etiam  praedura  lues  invadit  ovile ; 
Futtilibus  sane  contrivi  tempus  apinis, 

Nulla  labore  meo  tum  commoda  digna  fuere.  20 

Propterea  maestus  te  terque  quaterque  vocavi 
Felicem,  miseris  procul  his  qui  cladibus  esses. 
At  gravior  de  te  questus  mihi  mole  malorum. 
Quapropter  misere  concussus  sorte  sinistra 
Oppida  frugiferum  spectare  Nivernica  duxi. 
En  te  convenio  trusus  tellure  marique. 
Istud  saepe  malum  monuit  nos  ante  cavere 
Fatidicus  corvus,  si  mens  non  laeva  fuisset. 

Nivernus. 

Ista  tibi  dudum  dixi  praesagia  rure, 
Cum  pridem  canerem  tenui  dictamina  culmo.  30 

Fiscalis. 

Hasce  tuas  crebro  memini  te  ferre  loquelas. 
Praesentis  Panos  vox  haec  increbruit  auri : 
'  Pastor,  ad  illustres  (ne  cesses)   tende  Nivernos; 
Te  deus  aspiciet  praesens  inopemque  levabit.' 
Quas  ob  res  istaec  tacita  dum  mente  revolvi, 
Clara  Nivernorum  decrevi  tecta  subire. 
Molior  ipse  viam,  supero  vallemque  iugumque ; 
Offert  se  tandem  praeclara  Nivernia  nobis. 
Porro  pergenti  subsunt  mihi  pinguia  prata ; 
Illic  occurrunt  agnae  per  rura  vagantes,  40 

Hie  pecus  admiror  nullo  custode  teneri. 


BUCOLICA  99 

O  quam  fausta,  Niverne,  dedit  tibi  sidera  immen. 
Ad  tarn  felices  quondam  divertere  canipos. 

Nivernus. 

Est  mihi  promissus  qui  tot  miracula  vincit, 
Ille  deus  merito  cui  rura  Nivernica  subsunt 
Quique  pias  Clarii  moderatur  Apollinis  aedes 
Pastorumque  parens  merito  cognomine  fertur. 
Nempe  f avens  doctis  chelas  pastoribus  offert ; 
Quaerit  ab  exceptis  non  quis  natalibus  orti, 
Sed  qua  doctrina  cincti.     Numeraveris  omnes  50 

Commodius  spicas  quam  quot  de  sorte  levarit. 
Nil  mortale  refert,  ut  fortia  gesta  recludunt. 
Prae  cunctis  amat  hie  Christum  Christi  quoque  mystas. 

Fiscalis. 

O  felix  numen  tanto  candore  refulgens, 
Cui  data  divino  sunt  rura  Nivernica  nutu. 

Nivernus. 

Hunc  decorat  Celebris  Fabii  prudentia  Marci, 
Non  fuit  Augustus  donis  fecundior  illo. 

Fiscalis. 

Tu  propere  nostros  ad  numen  dirige  gressus, 
Illius  ut  laeti  nos  dexteritate  fruamur. 

Nivernus. 

Eia  age,  congerro,  captans  veneranda  subire  60 

Tecta  pium  numen  demulce  poplite  flexo, 
Atque  dato  dono  Persarum  more  saluta, 
Et  gratus  sistro  Panos  modulere  sonoro. 

Fiscalis. 

'  Salve,  percelebris  clarorum  doxa  deorum. 
Sacrae  qui  ferris  paediae  duke  levamen, 
In  quo  praesidium  virtus  sibi  clara  locavit. 
Exige  florescens  Pylii  tria  saecula  regis. 
Inter  protectos  abs  te  me  scribe  clientes  \ 


100  10  ANN  IS  ARNOLLETI  NIVERNENSIS 


ECLOGA  IV,   THRENODIA. 

Lugubri  fletur  Clivensis  carmine  pastor, 
Ferturque  iit  probris  vita  beata  vacet. 

NiVERNUs.     Francus.     Pan. 

Nivernus. 

Ergone  praesenti  potuit  Mors  improba  mundo 
Tarn  saevum  patrare  nefas  et  crimen  amarum, 
Pastorem  ut  tulerit  Clivensem  funere  acerbo? 
Heu,  magnum  diro  pastorem  sustulit  ictu 
Monstrum  terrificum  quod  demetit  omnia  falce 
Quodque  labris  frendens  commiscet  sacra  profanis. 
Phoebe,  tuo  capiti  maestam  compone  cupressum, 
Candida,  Pieriae,  vos  lilia  ferte,  sorores, 
Tritonis  prudens  Peithoque,  accedite ;  vester 
Fulgor  erat,  nomen  vestrum  hoc  effertur  in  auras.  10 

Percelebres  lugete  viri,  lugete  cohortes 
Magnatum,  vestrum  pastorem  flete  sepultum. 
O  Mors  Gorgoniis  circum  stipata  colubris, 
Cur  das  ut  tales  depromam  voce  querelas  ? 

Francus. 

Quid  luges,  nostrum  specimen,  generose  Niverne? 
Anne  doles  hoc  te  natali  degere  campo? 
Indubie  has  sedes  nequaquam  habitare  Thalia 
Erubuisset  ovans,  nee  ovantum  turba  sororum. 
Sed  quid  de  Fabiis  dicam  aut  Pisonibus  ipsis 
Ac  aliis  quibus  imposuit  res  rustica  nomen?  20 

His  certe  campis  cupiissent  ducere  vitam, 
Si  datus  iis  rerum  delectus  rite  fuisset. 
Fertilius  pratum  nusquam,  nee  mollior  herba. 
Eriunpunt  rigui  hie  fontes  et  flumina  moUes 
Vivificant  herbas,  faeilis  quaque  singula  terra 
Parturit  ad  victum,  qua  non  est  pinguior  ulla. 
Felix  prole  virum,  nee  non  fecunda  metallis. 
India  lanigeris  lucis  se  tollit  ad  astra 
lactat  eburque  suum,  nee  non  Panchaia  harenas, 
Effert  Aegyptus  sese  ob  septem  ostia  Nili,  30 


BUCOLIC  A  101 

Africa  plus  pavone  sibi  placet  ubere  glaebae, 

Suavia  gaudentes  mittunt  sua  tura  Sabaei ; 

Ast  haec  indubie  tacto  omni  munere  gaudet, 

Dicitur  has  ob  res  fortunatissima  tellus. 

Haec  tua  rite  valet  miracula  temnere,  IMemphi. 

Illi  Francorum  regni  pulcherrima  pars  est, 

Hie  Clivense  decus  superat  miracula  mundi. 

Si  te  infelici  volvit  Fortuna  rotatu, 

Aequa  f  ac  mente  banc  sortem  patiaris  iniquam, 

Magnaque  si  tu  sis  passus  discrimina  rerum,  40 

Non  tarn  en  est  fortis  tantos  depromere  questus 

Nee  fragilem  diro  vitam  consumere  luctu. 

Magnanimi  est  semper  duris  obsistere  rebus. 

Nivernus. 

Si  hie  esses,  aliter  ferres  incommoda  nostra. 
Heu  nimis  urgentum  praegrandi  pondere  rerum 
Opprimor,  et  damnum  nullo  reparabile  saeclo 
Ipse  equidem  doleo  ac  crebris  deploro  querelis. 

Francus. 

Eia  age,  luctificos  educ  de  corde  dolores ; 
Die  age  tantisper,  dum  nostra  armenta  vagantur. 

Nivernus. 

Ne  cogas  quae  sit  rerum  sors  ferre  meariun,  50 

France,  velim,  nee  me  iubeas  revocare  dolorem. 
Dum  longam  meditor  seriem  meminisse  malorum. 
Nostra  recrudescunt  maiori  vulnera  morbo. 

O  te  quam  f  austum,  cui  nuUus  pectore  maeror. 
Pro  dolor,  excruciat  me  ]\Iors  haec  invida  nostris 
Temporibus,  solita  est  hominum  quae  parcere  nulli. 
Haec  (hei)  commiscet  clariun  cum  paupere  regem 
Nee  sane  quemquam  magnum  diadema  tuetur ; 
Atque  id  contingit,  quod  sit  Mors  omnibus  aequa. 
Mortales  nos  ista  docent  monumenta  virorum;  60 

Haec  telo  truncat  quidquid  Natura  creavit. 
O  utinam  tam  dira  foret  demersa  sub  undis 
Bellua  Tartareis  et  nigro  carcere  clausa, 
Quo  minus  ad  fatum  mortales  praecipitaret. 


102,     ,         IpANmS  ARNOLLETI  NIVERNENSIS 

'.'.,'"   ■*  ••  "  •'    ;>i  ",    ."  "•)  - 

Primiparae  o  damnum,  cuncto  lacrimabile  saeclo ! 

Cum  vetitos  palmis  ausa  est  decerpere  fructus 

Prima  parens,  nostrum  tunc  Mors  accessit  in  orbem, 

Tunc  celeres  diris  armis  innexuit  alas 

Gestans  tela  manu  Lernaeo  tincta  veneno ; 

Inde  per  hunc  orbem  misermn  furibunda  cucurrit.  70 

lam  vero  terras  omnes  omnesque  pererrat 

Pagos,  et  crepitans  claras  circumvolat  urbes. 

Indubie  non  est  homini  sollertia  cuiquam 

Quae  durae  valeat  praecludere  limina  Morti. 

Horrida  Mors  veniam  non  dat  virtutis  alumnis; 
Quid  facient  igitur  laeti  peccamine  solo, 
Talia  cum  tolerent  mortis  discrimina  iusti? 
Quid,  quaeso,  faciet  qui  se  effert  more  leonis? 
Infelix  quid  aget  terrestris  vermibus  esca? 
O  quantum  studuisse  volet  molimine  toto  80 

Menti,  quam  vellet  pulsos  de  pectore  f  astus ! 
Et  qui  tot  missis  iactatur  faenore  nummis 
Dives,  qui  tot  habet  camporum  iugera  quique 
Non  numerare  potest  aurum  tellure  repostum, 
Heu  quam  divitias  cupiet  tempsisse  fluentes ! 
Formidatne  suae  tempus  lacrimabile  mortis 
Quem  spurcae  Veneris  titillat  saeva  libido? 
Dentatum  labris  mordere  edentulus  ardet, 
Ast  hie  Pascomidem  duram  teret  atque  lupatum. 
Ventripotens  moUi  qui  nutrimenta  palato  90 

Dat,  volet  illecebras  quantum  sprevisse  f ugaces ! 
Numina  qui  dictis  superum  terrere  videtur 
Impatiens  missas  voces  meminisse  docebit. 
O  turpem  quem  segnities  damnosa  moratur, 
Nonne  videt  vacuos  semper  discedere  menses? 
Excutiat  vecors  sordens  a  mente  veternum; 
Nulla  dies  abeat  quin  quid  f  eliciter  edat. 
Turpe  quidem  molli  vitam  consumere  somno ; 
Gliscet  post  mortem  segnis  tempsisse  sopores. 

Sed  doleo,  quod  Mors  Claris  non  parcere  norit.  100 

Non  potuit  Samson,  cui  tanta  potentia  quondam 
Concessa  est,  duras  Mortis  depellere  vires; 
Vivaces  Mortis  telis  periere  Sibyllae. 
Si  dives  pugnet,  veteres  periere  monarchae; 
Mortuus  est  Xerxes,  et  mortuus  ille  Darius. 


BUCOLICA  103 

Non  prodest  luxus  nee  tarn  scelerata  voluptas 

Nee  Venus  aut  Veneris  petulans  ancilla  Libido. 

Praemollem  luxus  quid  iuvit  Sardanapallum? 

Quique  tulit  maestum  quid  profuit  ille  Neroni? 

Quidnam  nobilitas  duro  cum  robore  iuneta?  110 

Omnes  Herculeo  superata  fuisse  labore 

Plurima  monstra  f  erunt ;  nam  pressit  flore  dracones, 

Dura  Molorehaeum  eompressit  clava  leonem, 

Compulit  aeripedem  cen-am  molimine  duro. 

Stymphalidas  vicit  volucres,  extractus  ab  illo 

Cerberus  effertur  metuenda  ex  sede  Barathri. 

Vis  Erymanthaeum  praecellens  contudit  aprum, 

Raptis  percelebres  devieit  Amazonas  armis, 

Augeae  constat  stabulis  impensa  laborum, 

Expulsum  magno  domuit  luctamine  taurum,  120 

Sunt  Diomedis  equi  saevo  cum  rege  perempti, 

Geryonis  caesi  portat  victoria  palmam, 

Hesperidum  victo  tulit  aurea  mala  draeone. 

Quid  colubros  referam  Lernaeos  igne  necatos? 

Amphitryoniades  superavit  magna  labore 

Monstra ;  sed  baud  clava  praedura  tale  subegit 

Quale  per  has  nuper  visum  est  discurrere  terras 

IMonstrum  terrificum  ;  Mors  ultima  linea  rerum. 

Haec  rapit  ex  mundo  quid  quid  Natura  creavit. 

O  Mors  horrenti  multo  crudelior  ursa.  130 

Parcere  quae  numquam  nosti  virtutis  alumnis. 

Francus. 

Siste,  velim,  lacrimas  finemque  impone  dolori. 
Non  minus  indubie'tristis  mea  peetora  maeror 
Exegit,  verum  discussi  carmine  luctus. 
Quare  age  siste,  precor,  fletus  sermoneque  deduc ; 
Nam  sermo  comis  depellit  corde  dolores 
Ac  gravis  anxietas  altema  voce  levatur. 

Nivernus. 

Cum  satagas  nostri  luctus  dignoscere  causas, 
Incipiam,  ac  primo  planctus  ducetur  ab  ovo. 
Interea  lapidis  sortire  sedilia  mecum.  140 


104  10  ANN  IS  ARNOLLETI  NIVERNENSIS 

Francus. 
Perplacet  haec  sedes;  si  nunc  iuvet,  occipe  fari. 

Nivernus. 

Heu  heu,  dum  volvo  facinus  lacrimabile,  obortis 
Parcere  non  possum  lacrimis  nee  sistere  fletus. 
Ipse  ego  nostrates  agros  in  pace  colebam 
Curabamque  greges  pingues,  et  sedibus  hisce 
Cottidie  mulctram  complebam  lacte  recenti. 
Noster  primaevo  pastor  turn  flore  nitebat. 
Hie  Clivensis  erat  Carlus,  de  sanguine  regis 
Gallorum  cretus;  nulli  sollertia  maior. 

Ast  horrens  vultu  Mors,  quae  secat  omnia,  magno  150 

Illi  pastori  vitales  abstulit  auras. 
Huius  in  acerbam  mortem  istaec  carmina  prompsi : 
*  Insignem  pietate  virum  lugeto  caterva 
Pastorum;   magnus   Clivensis  ductor  obivit '. 
Huius  ob  abscessum  quam  dura  Nivernia  passa  est. 

Francus. 

Si  foret  Elysio  lacrimis  revocandus  ab  orbe, 
Aspiceres  lacrimis  haec  nostra  scatentia  obortis 
Lumina;  sed  quoniam  nulla  est  revocabilis  arte, 
Siste,  precox,  fletus;  nostros  simul  accipe  casus. 

Nivernus. 
Incipe,  France,  prius  quam  sol  declinet  Olympo.  160^ 

Francus. 

Ah  lacrimis  memoranda  meis  nigroque  lapillo 
Designanda  dies,  qua  Mors  et  tristis  Erinnys 
Inter  pastores  maioris  stamina  vitae 
Bis  seni  numero  disruperunt  Lodovici 
Francorum.     Cuius  laudes  aequare  loquendo 
Non  opis  est  nostrae,  si  tot  quot  dicitur  Argus 
Luminibus  vidisse  loquar  linguis.     Pius  ille  est 
Qui  gregis  haud  haesit  mortem  pro  pace  pacisci ; 
Nosti  rite  lupos  quanta  virtute  fugarit. 


BUCOLIC  A  105 

Nivernus. 

Novi  equidem,  sed  mors  est  dudum  temporis  acti.  170 

Effera  non  pridem  nostrum  Mors  abstulit  orbe 
Propter  quern  maerent  pecudes  pictaeque  volucres. 
Pastores,  functo  hoc  incommoda  quanta  tulistis. 
Occidit  ille  decor  cuncto  memorabilis  aevo 
Qui  poterat  nostras  res  nosque  beare  Nivernos. 
Quales  percelebris  functi  coniunx  dedit  ore 
Fletus,  pastoris  dum  mortem  crevit  acerbam, 
Et  quales  lacrimas  dedit,  et  qua  voce  piavit ! 
Aera  nunc  omnes  igitur  complete  querelis, 
Tundite  nunc  pectus,  nunc  laxos  vellite  crines,  180 

Tristia  nunc  largis  perfundite  fletibus  ora. 
O  Claris  inimica  viris  atque  invida  Fata, 
Num  f acinus  vobis  hoc  debuit  esse  scelestum? 
Cur  segnis  potius  plebs  et  ignobile  vulgus 
Facta  feris  manibus  non  sensit  vulnera  vestris? 

Pan. 

Ille  ego  qui  tueor  pecudes  pecudumque  magistros 
Haec  ipsis  ventura  cano ;  iuvat  edere  fata. 
Vos  Galli,  vos  praecipue  gaudete,  Nivemi ; 
Pastores  gaudete  mei.     Licet  omne  vagetur 
Ipsa  per  arva  pecus,  praedator  ovilibus  ullas  190 

Non  feret  insidias,  nee  laedet  dente  rapaci. 
Scilicet  ipse  Deus  qui  librat  singula  lance 
Adventare  sinet  quod  constituere  futurum 
Fata.     Novus  namque  ex  Francis  rex,  qui  fuget  istam 
Turcarum  subolem,  surrexit  origine  pulchra, 
Ne  sinat  aerumnis  mundum  tabescere  tantis. 
Est  Maria  illustris  princeps  Carlo  viduata 
Qui  Clivensis  erat,  quorum  de  sanguine  cretus 
Franciscus  superat,  quem  caelica  numina  servent. 
Horum  annis  repetet  mundum  squalore  situque  200 

Cana  Fides  posito,  nexas  dabit  impia  palmas 
Post  tergum  Bellona  suas,  privataque  telis 
In  sua  torquebit  male  sanos  viscera  dentes ; 
Aurea  cum  grata  remigrabunt  saecula  pace. 


106  10  ANN  IS  ARNOLLETI  NIVERNENSIS 

Francus. 

Sublimi  Panos  veneremur  numina  voce, 
Ac  ea  quae  nobis  Deus  obtulit  ore  canenda 
Promamus,  gracilique  sonos  meditemur  avena. 

Niver  fills. 

Clara  Nivernorum  laetetur  rite  caterva, 
Atque  Deo  missus  contingat  sidera  clamor, 
Laetaque  commonstret  praeclarus  gaudia  paean.  210 

Nostris  temporibus  commigrant  aurea  mundo 
Saecula,  sortita  est  Pax  instaurata  tribunal. 
Dallebreta  excedat  tempus  cuiusque  Sibyllae, 
Franciscus  cervi  Clivensis  tempora  viva't. 
Numina  quidquid  agant  fortunent  caelica  nutu, 
Meque  inter  parvos  dignentur  scribere  mystas. 


NOTES 

ECLOGUE  I. 

Pan  advises  '  Nivernus  '  to  leave  the  '  agri  Fiscalienses  '  and  return 
to  Nevers;  there  he  will  enjoy  the  protection  and  favor  of  Joannes 
Parens.  '  Nivernus  '  announces  his  departure  to  his  comrade  '  Fis- 
calis ',  and  repeats  the  address  which  he  is  to  make  to  his  new  patron. 
The  poem  is  dedicated  "  Ad  eminentissimum  virum  D.  loannem 
Parentem,  secretarium  regium ".  Lines  85-140  are  a  rather  close 
imitation  of  the  first  Eclogue  of  Faustus  Andrelinus. 

2.  Virg.  Aen.  i.  203,  '  forsan  et  haec  olim  meminisse  iuvabit '. 

3.  Calpurn.  i.  33,  'qui  iuga,  qui  silvas  tueor,  satus  aethere  Faunus  ' ; 
Virg.  Eel.  ii.  33,  '  Pan  curat  oves  oviumque  magistros  '. 

4.  Calpurn.  v.   14,  '  qua  lege  regas  .  .  .  percipe  '. 

21-35.  Calpurn.  v.  14-65,  '  Sed  qua  lege  regas  et  amantes  lustra 
capellas  1  .  .  .  percipe.  Vere  novo,  cum  iam  tinnire  volucres  |  in- 
cipient .  .  .  protinus  hiberno  pecus  omne  movebis  ovili.  I  •  •  •  Sed 
non  ante  greges  in  pascua  mitte  reclusos,  |  quam  fuerit  placata 
Pales  .  .  .  Nee  mora,  tunc  campos  ovibus,  dumeta  capellis  1  orto 
sole  dabis,  ...  At  cum  longa  dies  sitientes  afferet  aestus,  |  .  .  .  iam 
silvis  committe  greges,  ...  ad  fontem  compelle  greges,  .  .  .  sed 
protegat  illas  |  interea  veteres  quae  porrigit  aesculus  umbras.  1  Verum 
ubi  declini  iam  nona  tepescere  sole  i  incipiet  .  .  rursus  pasce  greges, 
.  .  .  Nee  prius  aestivo  pecus  includatur  ovili  ',  etc.  With  line  22  cp. 
Virg.  G.  iii.  155,  '  armentaque  pasces  |  sole  recens  orto  ' ;  with  line  26 
cp.  Virg.  G.  i.  338,  '  in  primis  venerare  deos  '. 

36.  Andrelinus,  EcL  i.  43,  '  quaerenda  viatica  canis  '. 

38.  Parentis:  Jean  Parent.  In  the  dedication  of  this  Eclogue  he 
is  called  '  secretarius  regius  ' ;  i.  e.,  he  was  royal  notary  at  Nevers. 
In  a  document  of  1520  he  is  called  '  ecolatre  ' ;  i.  e.,  he  was  a  canon 
who  had  charge  of  some  educational  work.  He  had  an  important 
part  in  the  founding  of  the  College  of  Nevers,  and  shared  the  ex- 
pense of  establishing  the  school  in  its  new  quarters.  "  Les  repara- 
tions des  batiments  furent  faites  par  moitie  entre  la  ville  et  Me.  Jean 
Parent.  Le  compte  de  Jean  de  Corbigny,  pour  I'annee  1527,  dit  qu'il 
en  couta  241  livres  14  sous  pour  chacune  des  deux  portions,  outre  ce 
qui  avait  ete  deja  donne  "  ;  Parmentier,  Archives  de  Nevers,  i.  307-8 
(Paris,  1842). 

41-42.  Bapt.  Mant.  Ed.  x.  11-12,  'ipse  ubi  fronde  sua  tibi  tempora 
cinxit  Apollo,  |  dono  dedit  citharam,  nervos  et  eburnea  plectra '. 

43.  Virg.  Aen.  vi.  856,  '  viros  supereminet  omnes ';  Andrei.  Ecl.^ 
xii.  292,  'alios  claris  reges  supereminet  actis  ' ;  Lucret.  iii.  1043,  'qui 
genus  humanum  ingenio  superavit  et  omnis  |  restinxit,  Stellas  exortus 

ut  aetherius  sol '. 

107 


108  JOANNES  ARNOLLETUS  NIVERNENSIS 

47.  Andrei.  Ed.  x.  64,  '  otia  quis  dederit  vitae  tranquilla  beatae  \ 
48-50.   Andrei.  Eel.   x.    79-93,    '  me   voluit   medio   cantantem  audire 

theatre  .  .  .  ante  ipsum  quaesita  lovem  modulamina  fundo,   1  scilicet 

ut  bello  claram  expugnavit  aperto  |   Parthenopen  '. 
52,  Bapt.  Mant.  Eel.  iv.  16,  '  deprome  pharetra  '. 

54.  Andrei.  Eel.  x.  35,  '  si  mulces  gratis  raras  concentibus  aures  ', 

55.  Virg.  Eel.  i.  i,  '  sub  tegmine  fagi '. 
56-57.  Cp,  Andrei.  Eel.  xii.  293-300. 

57.  Perotti,  Corn.,  '  cicendula  a  Graecis  lampyris  dicta  .  .  .  nunc 
pennarum  hiatu  refulgens,  nunc  compressu  obumbrata  '. 

72.  Du  Cange  has,  ^^ Promoiory  Qui  de  delictis  inquirit,  et  ea  ut 
reprimantur  vel  puniantur  promovet ".  Littre  has,  "  Promoieur, 
Homme  d'Eglise  qui  dans  la  juridiction  ecclesiastique  fait  ce  que  le 
procureur  de  roi  fait  dans  la  juridiction  lai'que ".  In  one  of  the 
novels  of  Malespini  (ii.  81)  a  '  Promotore  '  is  an  official  to  whom 
appeal  is  made  for  the  annulment  of  a  marriage. 

74.  Virg.  Aen.  i.  600,  'grates  persolvere  dignas '. 

77.  Virg.  Aen.  i.  609,  '  semper  honos  nomenque  tuum  laudesque 
manebunt '. 

82.  Cp.  Ovid,  M.  i.  I,  '  fert  animus  mutatas  dicere  formas ' ; 
Lucan,  i.  67,  '  fert  animus  causas  tantarum  exponere  rerum  '. 

83.  subintrem.  For  the  transitive  use,  cp.  Bapt.  Mant.  Eel.  i.  175, 
'  pecus  vineta  subintrat ' ;  Anthol.  Lat.  [727]  Riese,  'forte  subintra- 
runt  unica  tecta  simul '. 

85-87.  Cp.  Andrei.  Eel.  i.  1-3. 

90.  Calpurn.  v.  64,  '  nidis  somnos  captare  volucris  ]  cogitet '. 

91.  Cp.  Virg.  Eel.  i.  61,  '  nudos  in  litore  pisces  ' ;  Aen.  iii,  510,  'in 
litore  sicco  ' ;  Sannazaro,  Eel.  iii.  20,  '  Oceani  madidas  vidit  refluentis 
harenas  |  et  quae  caeruleos  procul  aspicit  ora  Britannos,  |  qua  (nisi 
vana  ferunt)  quoties  maris  unda  recedit,  |  indigenae  captant  nudos  per 
litora  pisces  '. 

93-104.  Andrei.  Eel.  i.  6-20. 

97.  Musula.  This  diminutive  is  used  by  Thomas  Watson  in  his 
Eclogue  on  the  death  of  Sir  Francis  Walsingham  (1590). 

103.  Virg.  Aen.  i.  237,  'quae  te,  genitor,  sententia  vertit?' 

105.  Fiscaliensibus  agris:  possibly  Fecamp  {Fisei  campus) — in 
spite  of  the  quantity  {a).  It  seems  to  be  some  place  on  the  sea- 
shore; cp.  lines  91,  115,  and  132-3,  also  Eel.  iii.  26. 

106-107.  Virg.  Eel.  vi.  3,  '  Cynthius  aurem  |  vellit '. 

108-34.  Andrei.  Eel.  i.  44-71. 

116.  Cp.  Andrei.  Eel.  vi.  27,  '  ne  gregis  errandi  te  cura  remordeat 
ulla '. 

122.  Cp.  Eel.  iii.  46-47,  65. 

124.  Cp.  Andrei.  Eel.  v.  7,  '  desidis  exercet  pulse  torpore  veterni '. 

125.  Virg.  Aen.  ii.  373,  'quae  tam  sera  moratur  |   segnities?' 
129.  Val.  Fl.  iv,  459,  '  crudelis  egestas '. 

135.  Andrei.  Eel.  i.  72-74.  Cp.  Calpurn.  iv.  149,  '  verum  quae 
paribus  modo  concinuistis  avenis  |  tam  liquidum,  tam  dulce  sonant 
ut  non  ego  malim  |  quod  Peligna  parant  examina  lambere  nectar  ' ; 
Theocr.  viii.  83. 

136.  Hor.  Od.  i.  11,  7,  '  dum  loquimur,  fugerit  invida  |  aetas ' ; 
Ovid,  Amor.  i.  ii,  15,  'dum  loquor,  hora  fugit '. 


NOTES  109 

137.  Andrei.  Eel.  iii.   130,  '  cum  crastina  fulserit  hora  '. 

139.  Andrei.  Eel.  i.  85. 

140.  Virg.  Aen.  vi.  120,  '  fratrem  Tollux  alterna  morte  redemit '. 

ECLOGUE  II. 

'  Fiscalis  '  laments  the  departure  of  '  Nivernus  '  (see  Eel.  I),  and 
decides  to  follow  him  to  Nevers.  The  poem  is  an  imitation  of  the 
first  half  of  the  third  Eclogue  of  Andrelinus.  It  is  dedicated  "Ad 
Dominicum  Phizelium,  Archididascalum  et  Moderatorem  illustrissimi 
Principis  D.  Caroli  Clivensis  ". 

I.  Virg.  Eel.  ix.  9,  *  Fors  omnia  versat '. 
9-23.  Andrei.  Eel.  iii.  4-24. 

14.  Hor.  Sat.  i.  4,  8,  *  emunctae  naris  ' ;  Virg.  Aen.  iii.  102,  '  vete- 
rum  monumenta  virorum  '. 

24.  Philomena.  Du  Cange  cites  this  form  from  a  Glossarium  of 
the  year  1348.  .      1 

25.  Cp.  Boiardo,  Eel.  ii.  9,  'quale  sonat  dulci  turtur  viduata  marito  | 
carmen  .  .  .  tale  .  .  .  cecinit  .  .  .  Tityrus  ' ;  Balth.  Castiglione,  .4/<:^w, 
8-9,  '  ut  gemit  amissos  fetus  philomela  sub  umbris,  |  aut  qualis  socia 
viduatus  compare  turtur  '. 

40.  Calpurn.  vi.  58,  *  et  vacat  et  vestros  cantus  audire  iuvabit ' ; 
P.  Lotichius  Secundus,  Eel.  iv.  i,  'si  vacat  et  dulces  iuvat  instaurare 
querelas  '. 

41.  Cp.  Virg.  Aen.  ii.  3,  '  infandum  .  .  .  dolorem  '. 

46.  Niveris:    the  river  Nievre. 

ECLOGUE  III. 

'  Fiscalis  '  has  followed  '  Nivernus  '  to  Nevers,  and  is  now  to-be 
introduced  to  loannes  Parens.  The  poem  is  dedicated  "Ad  loannem 
Burgoinum,  Aemilianae  indolis  iuvenem,  loannis  Parentis  prone- 
potem  ex  sorore  ". 

19.  apinis.     In  Martial,  xiv.  i.  7,  the  quantity  is  apmae. 

20.  Andrei.  Eel.  i.  40,  '  nulla  fuere  meo  compendia  digna  labore  '. 

21.  Virg.  Aen.  i.  94,  'o  terque  quaterque  beati  quels',  etc. 

27-28.  Virg.  Eel.  i.  16,  *  saepe  malum  hoc  nobis,  si  mens  non  laeva 
fuisset ',  etc. 

33-34.  Cp.  Andrei.  Eel.  ii.  75-77- 

41.  Virg.  Aen.  iii.  221,  '  nullo  custode '. 

47.  parens.     See  Eel.  i.  38,  and  note. 

48.  chela,  used  of  the  human  arm,  is  quoted  by  Du  Cange,  from 
Abbo  de  obsidione  Lutetiae  a  Normannis,  i.  273.  The  new  Thesaurus 
quotes  it  from  Mart.  Cap.  9,  903. 

56.  Fabii  Marci.     This  means  Quintilian. 
61.  Andrei.  Eel.  x.  90,  '  poplite  flexo '.  , 

65.  ferris:  apparently  the  passive  of  fero  (2  sing.  pres.  indie). 
See  Neue-Wagener,  Formenlehre,  iii.  617. 


no  JOANNES  ARNOLLETUS  NIVERNENSIS 


ECLOGUE  IV. 

*  Nivernus '  laments  the  death  of  Charles  11  of  Nevers,  or  of 
Cleves  (Aug.  27,  1521).  The  poem  is  dedicated:  "Ad  generosissimum 
Principem  D.  Franciscum  Clivensem,  Comitem  Augiensem  natura  ac 
destinatum  comitatui  Nivernensi  aliud  ludicrum  pastorium  cui  titulus 
est  Threnodia  in  acerbum  interitum  illustrissimi  Principis  patris  eius 
D.  Caroli  Clivensis  ".  It  borrows  freely  from  the  third  Eclogue  of 
Andrelinus.  '  Dallebreta ',  line  213,  means  Marie  d'Albret,  the  wife 
of  Charles,  and  '  Franciscus  ',  line  199,  is  his  son,  who  succeeded  him 
as  Count  of  Nevers. 

I.  Andrelinus,  Ed.  iii.  65,  '  Mors  improba '. 

6.  Cp.  Hor.  Ep.  i.  16,  54,  *  miscebis  sacra  profanis '. 

19-20.  'Cicero'  {cicer),  '  Fabius  '  {faha),  '  Hortensius  '  {hortus), 
*  Piso  '  (pisum),  etc. 

27.  Virg.  A  en.  vi.  784,  '  felix  prole  virum  '. 

28-29.  Virg.  G.  ii.  116,  'sola  India  nigrum  [  fert  hebenum,  solis 
est  turea  virga  Sabaeis  '. 

31.  Virg.  A  en.  i.  536,  '  ubere  glaebae '. 

39.  Hor.  Od.  ii.  3,  i,  '  aequam  .  .  .  mentem  '. 

40.  Virg.  Aen.  i.  204,  '  tot  discrimina  rerum  '. 

44-49.  Cp.  Andrelinus,  Ec/.  iii.  19-20,  and  13-15;  Ovid,  M.  i.  379, 
'  damnum  reparabile  '. 

49.  Cp.  Nemes.  Eel.  i.  6,  '  incipe,  dum  salices  haedi,  dum  gramina 
vaccae  |  detondent '. 

50"53-  Cp.  Andrelinus,  Ec/.  iii.  4-6. 

57.  Cp.  Hor.  Od.  i.  4,  13,  '  Pallida  Mors  aequo  pulsat  pede  pau- 
perum  tabernas  |  regumque  turris  '. 

69.  Ovid,  M.  ix.  130,  '  Lernaei  .  .  .  veneni '. 

82.  Cp.  Hor.  A.  P.  421,  *  positis  in  faenore  nummis '. 

84.  Virg.  Aen.  vi.  655,  '  tellure  repostos  '. 

88-89.  Cp.  Arnolletus'  distich  In  Zoiluni,  '  Dentatum  labris  mor- 
dere  edentulus  ardet,  |  ast  hie  Pascomidem  mordeat  atque  lupos '. 

94.  Cp.  Eel.  i.  125,  and  note. 

96.  Cp.  Eel.  i.  124. 

97.  Cp.  the  line  of  Andrelinus,  '  Nulla  dies  abeat,  quin  linea  ducta 
supersit '  (quoted  in  the  Menagiana,  Paris  ed.,  1715,  ii.  398).  Plin. 
A^.  H.  XXXV.  36,  84,  '  Apelli  fuit  alioqui  perpetua  consuetude  num- 
quam  tam  occupatum  diem  agendi,  ut  non  lineam  ducendo  exerceret 
artem,  qiuod  ab  eo  in  proverbium  venit '. 

104-5.  Cp.  Lucr.  iii.  1024-33. 

114.  Virg.  Aen.  vi.  802,  '  aeripedem  cervam '. 

128.  Hor.  Ep.  i.  16,  79,  'mors  ultima  linea  rerum  est'. 

132-141.  Cp.  Andrei.  Eel.  iii.  19-30. 

139-  Cp.  Hor.  A.  P.  147,  'nee  gemino  bellum  Troianum  orditur  ab 
ovo  ' ;  Sat.  i.  3,  6,  '  ab  ovo   |   usque  ad  mala '. 

142-146.  Cp.  Andrei.  Eel.  iii.  72-77. 

149.  Cp.  Andrei.  Eel.  iii.  35,  '  non  fuit  in  toto  maior  sollertia 
campo '. 

151.  Virg.  Aen.  i.  387,  'auras  vitales '. 


NOTES  1  1 1 

153.  Virg.  Aen.  i.   10,  '  insignem  pietate  virum '. 

153-160.  Cp.  Andrei.  Ed.  iii.  62-63,  and  68-72. 

164.   Louis  XII  died  Jan.  i,  1515. 

166.  Virg.  Aen.  i.  601,  *  non  opis  est  nostrae '. 

167-8.  Vulg.  loan.  X.  11,  'bonus  pastor  animam  suam  dat  pro 
ovibus  suis '. 

172.  Virg.  Aen.  iv.  525,  '  pecudes  pictaeque  volucres '. 

184.  Virg.  Aen.  i.  149,  '  ignobile  vulgus '. 

186.  Cp.  Virg.  Eel.  ii.  33,  '  oves  oviumque  magistros  '. 

186-207.  Cp.  Calpurn.  i.  33-48  and  91-93.  '  Qui  iuga,  qui  silvas 
tueor,  satus  aethere  Faunus,  |  haec  populis  ventura  cano ;  iuvat 
arbore  sacra  \  laeta  patefactis  incidere  carmina  fatis.  I  Vos  o  prae- 
cipue  nemorum  gaudete  coloni,  |  vos  populi  gaudete  mei;  licet  omne 
vagetur  |  securo  custode  pecus,  .  .  .  non  tamen  insidias  praedator 
ovilibus  ullas  |  afferet,  .  .  .  Aurea  secura  cum  pace  renascitur  aetas  ■, 
et  redit  ad  terras  tandem  squalore  situque  |  alma  Themis  posito,  .  .  . 
Dum  populos  deus  ipse  reget,  dabit  impia  vinctas  1  post  tergum  Bel- 
lona  manus  spoliataque  telis  |  in  sua  vesanos  torquebit  viscera  mor- 
sus,  I  .  .  .  Sed  bona  facundi  veneremur  numina  Fauni.  |  Carmina 
quae  nobis  deus  obtulit  ipse  canenda  |  dicamus  teretique  sonum 
modulemur  avena '. 

198.  Virg.  Aen.  ii.  74,  'quo  sanguine  cretus '. 

213.  Cp.  Ovid,  Pont.  ii.  8,  41,  'sic  pater  in  Pylios,  Cumaeos  mater 
in  annos  I  vivant '. 


APPENDICES 

APPENDIX  A. 

Publii  Fausti  Andrelini  Foroliviensis  Clarisshni  Poetae  Laureaii  ad 
Robertum  Gaguinum  Divi  Maturini  Parisiensis  Ministrum  Maiorem 
Epistola. 

Multos  fore  arbitror,  Reverende  Praesul,  qui  cum  huius  eclogae  vel 
solum  titulum  legerint,  quamprimum  me  at  mordacem  et  invidum  esse 
garrient.  Incivilium  enim  ac  levium  hominum  natura  est  nondum 
perspectam  materiam  in  deteriorem  potius  quam  meliorem  in  partem 
accipere.  Ceterum  si  excurso  spatio  ad  supremam  usque  metam  per- 
venerint,  hi  profecto  certiores  erunt  me  ab  omni  tum  dicacitate  tum 
livore  prorsus  alienum  esse.  Illi  mea  quidem  sententia  damnandi 
sunt  qui  genuino  dente  unumquemque  lacerare  studeant,  quando- 
quidem  ex  Theonina  mordacitate  nullam  certe  gloriam  assequi  possint. 
Quisquis  praeclarum  atque  immortale  nomen  affectat,  ea  semper 
agenda  putet  ob  quae  non  mode  instantibus  sed  etiam  futuris  saeculis 
approbetur.^  Quocirca  Dionysium  tyrannum  admonuit  divinus  ille 
Plato,  ^  ut  insequentis  temporis  curam  semper  habendam  duceret. 
Quantis  et  publicis  et  privatis  contumeliis  iam  diu  a  maledico  illo 
Balbo  indigne  oneratus  fuerim,  equidem  nullus  lippus,  nullus  tensor, 
nullus  denique  cerdo  est,  qui  satis  superque  compertum  non  habeat. 
Tamen  nulla  umquam  molestia  affectus  sum ;  inconstantis  enim  ac 
stolidi  hominis  oblocutiones  nihil  omnino  faciendae  sunt.  Quam  levis. 
quam  ineptus,  quam  delirus,  quam  insanus  Balbus  sit,  vel  ex  duabus 
tantum  rebus  facile  percipi  potest.  Cum  primum  in  hoc  tam  floren- 
tissimum  tamque  amplissimum  Gymnasium  concessit,  nonnulla  epi- 
grammata,  partim  ab  Octavio  Cleophilo  composita,  partim  ex  Titi 
Strocii  elegiis  excerpta,  nomine  suo  edidit,  quo  inter  Gallos  huiu?ce 
rei  ignaros  subitam  quandam  laudem  acquireret.  Si  qua  vero  indus- 
tria  sua,  quae  admodum  pauca  sunt,  elucubravit,  ea  omnia  vel  dissona 
sententia  vel  falsis  syllabis  vel  mendosa  grammatica  pueriliter  claudi- 
care  nemo  est  certe  qui  nesciat.  Cornix  ista  furtivis  tandem  coloribus 
denudata  non  modicos  quidem  risus  exhibet.  Si  Christiano  et  veri- 
dico  verbo  adhaesisset,  intellexisset  profecto  nihil  tam  occultum  esse 
quod  aliquando  sole  ipso  clarius  non  elucescat.  Qui  semel  temerario 
ausu  alienos  sibi  labores  ascripserit,  tametsi  egregium  deinceps  opus 
excudit,  id  numquam  ex  ofificina  sua  emisisse  censetur.  Quin  immo 
veros  artifices  plerumque  suspectos  reddit,  praesertim  apud  eos  qui, 
curn  obtusi,  ignavi  et  barbari  sint,  quemvis  alium  ex  ingenio  suo 
iudicare  solent.  Deinde  ex  Balba  nobili  quidem  ac  illustri  familia 
Balbum  sibi  ipsi  cognomentum  usurpavit,  cum  ex  domo  Accelina  et 
obscuris  abiectisque  parentibus  ortum  esse  constet.  Inertis  hercle  et 
insipientis   animi  est   parentum   quantumvis   ignobilium   pudere.     In- 

113 


114  APPENDICES 

terim  publicum  profitendae  poeticae  ac  oratoriae  artis  munus  suscepi, 
et  iuveniles  Amores  meos  a  Romana  censura  approbates  atque  publica 
laurea  honestatos  emisi.  Qui  tantam  invidiam,  tantum  odium,  tantam 
bilem  improbo  illi  concitarunt  ut,  postquam  una  non  successerat,  alia 
statim  via  ad  denigrandam  famam  meam  aggressus  sit.  Hie  enim  me 
et  a  Christiana  fide  deviantem  et  hac  in  urbe,  toto  spectante  populo, 
exustum  fuisse  simulavit,  atque  adulterinis  litteris  falsum  menti- 
tumque  crimen  per  universam  fere  Italiam  publicavit.  Quae  serpen- 
tina lingua,  quod  inauditum  mendacium,  quae  Punica  perfidia  huic 
tam  aperto  mendacio  conferri  potest?  Nihil  tam  flagitiosum  est  quod 
alienae  laudis  detractori  probum  esse  non  videatur.  Ad  solandos 
parentes  meos  fidissimum  servum  non  sine  maxima  impensa  mittere 
sum  coactus.  Illi  enim  tam  horrendo  nuntio  consternati  ad  perscru- 
tandam  veritatem  citatum  hucusque  tabellarium  permiserant,  incredi- 
bili  si  quidem  turn  admiratione  tum  dolore  non  iniuria  opprimebantur, 
me  scilicet  eam  in  haeresim  impraesentiarum  delapsum  fuisse  quam 
semper  eiecissern,  eiectam  fugassem,  fugatam  exterminassem.  Sed 
nullum  demum  scelus  est  quod  iustus  Deus  vel  repentino  vel  lento 
supplicio  non  prosequatur.  Ecce  nequissimus  ipse  Balbus  in  haere- 
tica  nescio  qua  secta  et  exsecrando  illo  vitio  deprehensus  est  ob  quod 
Palestinae  civitates  in  sulphureos  attritosque  cineres  conversae  sunt. 
Ni  velocissim.am  fugam  in  Britanniam  Maiorem  praecipitasset,  pub- 
lico incendio  meritas  tandem  poenas  persolvisset.  Tam  foedam,  tam 
infamem  fugam  bucolico  carmine  praeludendam  censui,  ut  non  tam 
Balbicum  scelus  quam  Faustinum  candorem,  falsa  quidem  infamia 
notatum,  et  praesentibus  et  posteris  patefaciam.  Is  omnino  vel  excors 
vel  immanis  est  qui  aliqua  ex  parte  famam  suam  neglegere  videatur. 
Nasutos  istos  rhinocerotas  facile  contempserim,  Reverende  Praesul,  si 
banc  meam  lucubratiunculam  abs  te  approbatam  esse  sensero,  quem 
quidem  tanti  facio  quanti  Platonem  Amphimacus  (A niimachus)  ,cm 
unus  ille  instar  Atheniensium  omnium  fuit,  facere  consueverat.*     Vale. 


APPENDIX  B. 

Robertus  Gaguimcs  Fausio  Poetae  Laureato  S. 

Quod  sit  meum  de.tua  in- Hieronymum  Balbum  ecloga  iudiciuni, 
clarissime  vates,  exploras.  Poteras  alios  multo  me  ad  banc  rem  peri- 
tissimos  adsciscere,  qui  et  orationem  Latinam  callent  et  Balbi  apud 
Parisios  conversationem  experti  sunt.  Sed  ne  tibi  absconditum  faciam 
quod  sentio,  si  legem  sequimur  Christianam,  proximo  maledicere  pro- 
hibemur,  nee  lacessitis  licet  convicio  referre  convicium.  Patientia 
enim  sola  est  in  qua  vera  animi  possessio  reponitur.  '  In  patientia  ', 
inquit  Christus,  '  vestra  possidentis  animas  vestras '.  Verum  quia 
sanctissimis  interdum  viris  bilem  incanduisse  certum  est,  non  nega- 
verim   virtutis    esse   detegere  latentem   facinorosi   cuiuspiam   hominis 

*  Cicero,  Brutus,  191,  '  Plato  enim  mihi  unus  instar  est  centum 
milium  '. 


APPENDICES  1 1 5 

perfidiam,  ut  adversus  eum  qui  nos  mendacio  inquinavit  nostram 
tueamur  puritatem,  et  alios  moneamus  huiusmodi  improborum  com- 
munione  abstinere,  maxime  si  nullo  vindictae  ardore  flagramus.  Quo 
te  vitio  facile,  Fauste,  absolver.m,  quern  mansuetum  semper  esse 
modestumque  cognovi.  Et  quidem  ita  iudico,  dum  adversus  Balbum 
tueris  innocentiam,  multorum  simul  te  integritatem  defendere.  Itaque 
postquam  ille  Parisios  adivit,  blanditiis  primum  et  simulata  mansue- 
tudine  in  plurimorum  amicitiam  surrepens  poematis  opinione  se  r.otum 
extulit.  Sed  ut  adulterini  mores  non  diu  se  continent,  ita  ille  simula- 
tissimus  amicitiae  cultor  veros  mox  patefaciens  mores  erupit.  Enim- 
vero  neminem  non  labefactavit  opprobriis,  etiam  eorum  qui  sibi 
beneficentissimi  exstiterant.  Tantaque  invidia  aestuavit  ut  aliorum 
reprehensione  famam  auspicatus  omnium  se  eruditorem  putari  laborio- 
sissime  insudavit.  Nam  qui  poesim  antea  Musasque  tantum  initio 
professus  fuisset,  omnem  ferme  parvo  post  tempore  disciplinam  se 
interpretaturum  iactavit,  quippe  qui  et  lustiniani  Digesti  et  non  nul- 
lorum  ex  iure  pontificio  enucleationem  audacissime  magis  quam  pru- 
denter  assumpserit.  Nee  a  sphaerae  explanatione  fidens  sibi  interpres 
temperavit ;  adeo  impudentissimus  erat  ignotarum  sibi  artium  usur- 
pator.  Addidit  quoque  huic  odiosae  ambitioni  inquinatissimum  (si 
famae  creditur)  scelus,  cuius  ne  dignam  incideret  poenam,  festina- 
tissima  Anglos  fuga  petivisse  vulgatum  est.  Quae  omnia  cum  teneas 
memoriter  et  narres  eleganter,  nihil  amplificationis  ad  tua  scripta 
subiciam,  quae,  non  modo  haec  de  Balbo  sed  quaecumque  te  elucu- 
brasse  hactenus  legi,  talia  sunt  quae  doctissimus  quisque  non  iniuria 
probet.       Vale.       Ex    aedibus    nostris     Parisiacis,     xvi     Septembris, 

MCCCCLXXXXIIII.* 


APPENDIX  C. 

Invectiva  in  Faustum  Balbi  Calumniatorem:  I.  M.  adversus  Faus- 
tum  Calumniatorem  impudentissimum  pro  Praeceptore  siio  Hieronymo 
Balbo  Defensio  ad  Scho  asticos  Parisienses.  The  date  of  this  *  de- 
fensio '  seems  to  be  about  1495.  The  following  extracts  are  taken 
from  G.  C.  Knod,  op.  cit.  97-101. 

.  .  .  Omne  autem  propositum  operis  a  nobis  destinati  eo  spectabit, 
ut  Fausti,  impudentissimi  calumniatoris,  vanitates  refellamus.  .  .  . 
Equidem  haec  numquam  scripsissem,  si  isti  larvato  hac  in  urbe  ubi 
contemnitur,  irridetur,  exsibilatur  ab  omnibus,  verbis  satis  esset 
calumniari ;  sed  cum  eo  usque  dementiae  progressum  viderem  invere- 
cundissimum  hominem,  ut  has  suas  cavillationes  tarn  insignes  chalco- 
graphis  dedisset  exarandas,  veritus  ne  ad  alios  hae  forte  pervenientes, 
quibus  minus  Fausti  mores  innotescunt,  aliquid  imminuerent  de  Balbi 
integritate,  hoc  onus  licet  laboriosum  pro  praeceptore  subire  non  re- 

*  This  is  the  date  of  Gaguin's  letter  as  it  is  printed  in  an  edition 
of  the  De  Fuga-  Balbi,  Paris,  1494.  In  a  later  edition,  Paris,  1496, 
the  letter  is  dated  16  Sept.  1496. 


116  APPENDICES 

cusavi,    quod   commune,    Scholastici   Parisienses,    mihi   vobiscum    esse 
debet.  .  .  , 

His  duobus  annis  larvatus  ille  calumniator  improbus  (cui  contraria 
interpretatione  nomen  obvenit)  inter  offendendum  gloriolas  suas, 
quibus  miseros  auditores  solet  singulis  onerare  lectionibus,  absentem 
Balbum  lacessere  maledictis  non  satis  arbitratus,  falsam  quin  etiam 
(ut  dicimus)  subducens  rationem,  obscenam,  contumeliosam,  arro- 
gantiae  calumniaeque  plenam  eclogam  quomodocumque  composuit,  cui 
De  Fuga  Balbi  indidit  epigramma.  Hoc  vanum  imprimis  mendaxque 
esse  facile  monstrabimus.  .  .  . 

Atque  in  initio  Balbi  discessum,  quem  tu  maledica  consuetudine 
*  fugam  '  nuncupasti,  paucis  aperiam.  .  .  .  Hieronymus  Balbus  in  hoc 
praeclarissimo  totius  orbis  terrarum  Gymnasio  feliciter  per  septen- 
nium  ferme  poeticen,  rhetoricen,  astrologiam  philosophiamque  pro- 
fessus,  rem  atque  famam  sibi  comparuit  {cornparavit?)  fructumque 
effecit  non  modicum  (quod  et  hoc  Gymnasium  pro  sua  humanitate 
libentissime  fatetur)  tum  docendo  tum  praestigiosa  grammatistarum 
interpretamenta  eliminando.  .  .  .  Eius  praeterea  ita  se  mores  habe- 
bant  ut  minime  multos  laederet,  omnium  bonorum  obsequeretur  stu- 
diis;  omnibus  mitis,  omnibus  erat  afifabilis ;  his  rebus  in  nobilissi- 
morum  virorum  magna  virtute  magnaque  praeditorum  doctrina  (quos 
suo  deinceps  honestavit  carmine)  amicitiam  ultro  ascitus,  .  .  .  scho- 
lasticorum  insuper  benevolentia  maxima  complexus,  ac  brevi  veluti 
communis  animorum  parens  carissimus  habitus. 

Quare  Invidia,  alterius  semper  bono  acrior,  Balbum  crebro  mul- 
tisque  aggressa  machinamentis  deicere  a  loco  suo  tentavit ;  quam  ille 
repellens  animose  firmus  locum  sua  virtute  paratum  obt  nuit.  Cuius 
rei  ipse  locupletissimus  es  testis,  quem  abhinc  annos  quattuor  se 
lacessere  conantem  ita  primo  prostravit  congressu,  ut  fuga  praecipiti 
ab  illius  te  subtraxeris  occursu,  peragratisque  Pictorum  Tolosano- 
rumque  finibus  quoniam  ubique  contemptui  ludibrioque  fuisses, 
Parisios  iterum,  hoc  illius  tibi  suggerente  benignitate,  esuriens  advo- 
laveris. 

Balbus  septennali  functus  interpretatione  ratusque  iuventuti  abunde 
satisfactum,  ad  litterarum  otium  regredi  in  patriamque  disponit  repe- 
dare ;  quod  percipientes  malevoli  lividique  homines,  summo  confecti 
dolore  inimicum  tanta  cum  gloria  abire,  invidiae  aculeis  noctes  diesque 
stimulabantur,  ut  aliquam  veluti  labeculam  integerrimo  viro  asper- 
gerent,  quo  eius  omnia  praeclarissima  anteacta  sedarentur.  Pluribus 
in  hac  deliberatione  frustra  consumptis  diebus,  inventi  tandem  perditi 
profligatique  homines  (quorum  nomen  professionis  veneratione,  quae 
tamen  in  me  adhuc,  latebit)  cum  Balbo  quamquam  indigni,  aliqua 
tamen,  quod  essent  conterranei,  familiaritate  devincti,  intus  rei  famili- 
aris  maxima  oppressi  penuria,  foris  alieno  acre  obstricti,  ob  idque  ad 
quodlibet  facinus  quantumvis  sceleratum  mercede  proposita  expedi- 
tissimi ;  hi  praeclari  facinoris  quod  nunc  audietis  sese  pollicentur 
auctores,  fiduciam  ex  mutua  familiaritate  Balbique  facilitate  cap- 
tantes ;  ilium  imi)r()visum  impurissimi  homines  verbis  prope  istis 
adoriuntur  apud  latrunculatorem  (quem  dicunt  locumtenentem  cr'mi- 
nalem)  de  nefandissimis  flagitiis,  quae  ex  suo  fingebant  commodo  in 
eam  quam  quaestionem  exerceri  mentiuntur ;  itaque  illi,  si  sibi  optime 


APPENDICES  117 

consultum  esse  velit,  fugam  suadent  adornare.  Ille,  utpote  quern 
huiuscemodi  sceleris  nulla  obligaret  conscientia,  rem  tam  turpem 
haudquaquam  admissurum  sese  affirmat,  ut  scilicet  abeat  priusquam 
extremum  vale  viris  de  se  optime  meritis  dixerit ;  illi  instant  conglu- 
tinatain  inimicorum  f actionem  cui  sit  resistere  perdifficile;  quam 
tametsi  perfregerit,  non  futuram  absque  sui  infamia  victoriam ;  ad 
hoc  quaestionis  exercitationem  mores  patrios  infamare,  eum  quoque 
iam  pridem  discedere  omnino  decrevisse.  Haec  et  huiuscemodi  alia 
in  hanc  sententiam  dixere  ;  quibus  vir  humanissimus  atque  piissimus 
commotus  maluit  Ciceronis  exemplo  inimicorum  cedere  furori  quam 
teterrimae,  ut  sibi  fuerat  persuasum,  multis  infamiae  tantarumque 
turbationum  causam  exsistere.  ... 

His  paucis  Balbi  discessum,  quern  isti  '  fugam '  vocitarunt,  per- 
strinxi,  stultum  fortasse,  at  certe  non  improbum.  Hinc  illae  vani- 
tates  a  malevolis  hoc  biennio  in  vulgus  dispersae,  hinc  nostro  poetae, 
qui  ardentes  faces  furiis  aliorum  subministrat,  delirandi  et  calum- 
niandi  materia ;  qui,  quo  animi  sui  celaret  invidiam,  Balbum  com- 
miniscitur  de  se  in  Italia  (sane  suis  moribus  aptissima)  quaedam 
protulisse  quae  Faustinum  candorem  denigraverint :  .  .  . 

Balbus  hinc  descendens  abiit  in  Britanniam ;  inde  in  Teutoniam 
traiecit,  in  Germaniam  postremo  Boemiamque  delatus,  ubi  ad  hoc 
usque  tempus  permansit  maximis  ubique  propter  eius  suavissimos  et 
optimos  mores  praestantissimumque  ingenium  muneribus  certatim 
atque  honoribus  ornatus  ;  quamobrem  (ut  sentio)  tam  invidus  repente 
insurgis,  quod  illi  urbem  egresso  secus  ac  tibi  successerit,  quem  scho- 
lastici  Pictavienses,  et  laureatum  poetam  et  iuris  pontificii  doctorem, 
lustiniani  Pandectarum  aggressum  interpretationem  tam  cupidis  bene- 
volisque  animis  excepere,  ut  tertia  lectione  saxis  caesum  non  sine 
maximo  risu  exploderent. 

Balbus  te  publico  Universitatis  Parisiensis  decreto  ab  interpreta- 
tione  submotum  gymnasiarchas  abiendo  {adeundo?)  apud  singu^os 
modo,  mode  in  contione  quoque  de  te  magnifica  luculenter  dicendo, 
in  pristinam  docendi  facultatem  restituit.  Idem  te  a  Pictaviensibus 
Tolosanisque  finibus  famelicum  omnique  ope  destitutum  redeuntem  in 
publicis  laudavit  lectionibus,  scholasticos  aridam  ieiunam<}ue  tuam 
respuentes  interpretationem  sectari  adhortatus.  .  .  . 

Balbum  (ait  Faustus)  urere  parabant,  ni  propere  fugam  arripuisset. 
.  .  .  Primum  hoc  mihi  respondeas  volo :  quis  accusavit?  immo  cogi- 
tavit  praeter  te  tuosque?  quis  quaesitor,  cui  tantorum  facinorum 
commissa  disquisitio?  ... 

Ab  epistola  ad  eclogam  me  conferam,  in  qua  illud  se  imprimis  offert 
expugnandum,  quod  et  in  epistola  inculcarat :  Balbus  (ait)  aut  Cleo- 
phili  aut  Strocii  carmina  pro  suis  edidit,  aut  si  quae  ex  officina  sua 
emanarunt,  ea  sunt  aut  falsis  syllabis  aut  inepta  grammatica.  aut 
dissona  connexa  sententia.  Quis  tuam,  impudentissime  calumniator, 
non  videt  tergiversationem?  Tu,  quo  nos  f alias  licentius,  viros 
nominas  quorum  vix  audiverimus  nomina,  opera  certe  numquam  vide- 
rimus ;  quae  si  quandoque  ad  nostras  manus  pervenerint,  non  hie  ac 
alibi  te  videri  veraciorem  confido  ;  quod  mihi  fit  veri  simillimum  ex 
eo  Balbi  epigrammate  quod  est  in  fronte  libelli  ab  eo  postremo  editi 
positum,  ubi  de  Tito  Strocio  ita  ait:  "Hie  queritur  Titus  lento  con- 


118  APPENDICES 

sumptus  amore  Tristia  dilectae ",  etc.,  etc.  Huius  certe  numquam 
mentionem  fecisset,  si  quae  praedicas  vera  forent ;  quin  illius  nomen 
peroptasset  perpetuis  obrui  tenebris.  Percipio  (ni  fallor)  cur  tu  ex 
omni  inimicorum  turba  hoc  primus  excogitaveris  ;  illius  ingenium  ex 
tuo  spectasti,  qui  Augustini  Dati  eloquentiae  praecepta  veluti  tuo 
labore  hinc  et  illinc  conquisita  dictabas  scholasticis,  ratus  (ni  fallor) 
nos  illius  libellum  desiderare,  quoad  iuvenis  quidam  his  tibi  aurem 
vulserit :  "  Frustra,  Fauste,  ea  nobis  dictas  praecepta  quae  ipsi  habe- 
mus  exarata,  quaeque  a  praeceptoribus  nostris  iam  pridem  didicimus." 
Mox  Calpurnii  eclogas,  quas  certe  turn  paucissimi  viderant,  sicuti 
tuam  elucubrationem  privatim  plurimis  exhibuisti,  eas  (qua  es  impu- 
dentia)  tuo  nomine  editurus,  ni  Cornelius  Vitellius  huic  tuo  temerario 
ausui  obstitisset.  Et  quoniam  tuorum  furtorum  nos  subiit  recordatio, 
recensebimus  nonnulla  quibus  nuper  in  Virgiliana  interpretatione 
nimium  tibi  placuisti.  Nam  cum  ad  ea  carmina  devenisses  quae  sunt 
ab  Angelo  Politiano  in  Miscellaneis,  nee  non  a  Beroaldo  in  suis  Obser- 
vationibus  perquam  diligenter  enarrata,  turn  tu  homo  ad  inanem 
doctrinae  iactantiam,  quam  nullam  habes  comparatam,  illorum  sen- 
tentiam  ac  verba  recitas ;  nee  tamen  indicas  unde  ea  acceperis,  ut  in- 
ventorum  gloriam  et  doctrinae  laudem  doctissimis  hominibus  prae- 
ripias.  .  .  . 

Balbus  (ait)  in  Balborum  nobilem  prosapiam  se  ascripsit,  orlundus 
ex  obscura  Accelinorum  familia.  Errorem  ab  aliis  sequitur  suscitatum 
vir  dementissimus,  tanto  invidiae  imbutus  veneno  ut  illam  Ovidianam 
Medeam  secutus  '  meliora  videat,  deteriora  sequatur  ' ;  equidem  deie- 
rare  auderem  quod  sum  dicturus  melius  Faustum  me  pernovisse. 
Balbus  genus  paternum,  sicuti  ipse  narrare  solebat  et  a  viris  fide 
dignis  accepimus,  ex  Accelinorum  familia  deducit,  ex  Balborum  mater- 
num ;  quae  familiae  veteresne  an  novae  sint  non  satis  compertum 
habeo,  nee  ad  rem  facit ;  .  .  .  potuit  igitur  Balbus  hoc  sibi  nomen 
assumere.  Quin  ostendam.us  quod  et  iure  potuit  et  debuit.  Balbus  a 
materno  avo  post  immaturum  patris  obitum  adoptatur ;  huic  Balbus 
cognomen  fuit,  quod  noster  Balbus  sibi  assumpsit ;  neque  id  egit,  ut 
delirus  iste  vociferat,  quod  eum  suae  puderet  originis,  cum  id  cog- 
nomen non  ab  extraneis  mutuaverit,  sed  veluti  hereditarium  suo  sibi 
iure  vindicarit.  .  .  . 

Balbus  (inquit)  alea  vinoque  integras  noctes  consumebat.  Balbum 
ludentem  quisquam  aut  ebrium  ex  eo  scholasticorum  numero  qui  turn 
virum  colebant  vidit  umquam?  quis  eius  modestiam  temperantiamque 
non  laudavit?  Admirati  saepe  fuimus  tenuissimum  victum  parcissi- 
mamque  relaxationem  tantis  posse  sufficere  laboribus.  .  .  . 

Si  omnia  Balbus  profudisset,  unde  illi  quam  habebat  plurimam 
munda  supellex,  unde  pro  dignitate  vestitus,  unde  victus,  unde 
refertissima  libris  bibliotheca,  in  qua  viri  luxuria  aleaque  quas  hie 
nugator  exprobrat  versabantur?  ,  .  .  Nee  tu,  Fauste,  ilium  es  imi- 
tatus,  qui  cum  primum  ad  has  regiones  appulisti  rubello  amictu  con- 
spicuus  nitido  atque  peruncto  comitatus  catamito,  vix  iam  attrita 
conducticiaque  lacerna  squalida  membra  operis  fana  atque  profana 
solus  territusque  pererrans,  .  .  . 

**  Fodiebat ",  ait  Faustus,  "  ephebos  vulnere  postico ",  et  paullo 
post    "  fellantique    ore    subibat " ;    addit    subinde,    "  scilicet    in    sacra 


APPENDICES  119 

nullum  libamine  Christum  ".  O  rem  nefandam,  o  impudentiam  impu- 
dicam,  ...  in  qua  tandem  te  orbe  vivere  arbitraris?  an  Tarenti  vel 
Mileti  ?  .  .  .  Credis  nos  latere  quid  appetas,  cum  astantium  tibi  iuve- 
num  manus  contrectes  et  colla  demulceas?  .  .  . 

Agedum,  Scholastici  Parisienses,  hunc  nebulonem  vestrl  praecep- 
toris  amantissimi  cavillatorem  improbissimum  expellite,  exterminate, 
eicite.  .  .  .  Nimium  diu  viri  insolentiam  temeritatemque  tolerastis ; 
.  .  .  Vobiscum  eius  (Balbi)  erga  vos  grata  officia  recolite :  ut  vos 
modo  ad  rhetorices  capessenda  rudimenta  iucunda  invitabat  oratione, 
modo  ad  mansuetiores  Musas  deducendo  fessum  reficiebat  dulci  reque 
(reqiiie?)  ingenium.  Quid,  nonne  mathematicarum  disciplinarum 
cognitionem  paene  iam  obsoletarum  reseravit  scientiaeque  sideralis 
rationem  explicans  eruditissime  '  defectus  solis  varies  lunaeque 
labores '  *  edocuit?  cuius  dictata  excipientes  nonnulli  ad  hunc  gra- 
culum  deferentes  continuo  sphaerae  aggressum  interpretationem  Balbi 
glossis  confisum,  quas  cum  durum  caput  nonnumquam  male  acciperet, 
in  quos  (bone  deus)  errores  dilapsus  quantoque  ab  omnibus,  cognita 
hominis  vanitate  et  ignorantia,  risu  exceptus.  At  hie  Thrasone  de- 
mentior  cum  irridetur  maxime,  turn  se  credit  plurimum  laudari.  Sed 
oit  ad  rem  redeam.  Quis  Balbo  melius  praeceptis  institutisque  philo- 
sophiae  iuvenum  animos  erudivit?  quis  subtilius  iuris  nodos  et  legum 
dissolvit  aenigmata?  .  .  . 


APPENDIX  D. 

Faustus  Petro  Coardo  Priiyxario  Franciae  Praesidi  S. 

Maiorem  in  modum  admirarer,  eminentissime  Praeses,  si  unus  ego 
reperirer  in  quern  grassari  nuper  inciperet  invidus  oblocutor.  Sed 
cum  nullus  potissimum  litteratus  aut  fuerit  aut  sit  qui  huiusce  vitae 
curricula  potuerit  absque  morsu  latrantium  hominum  pertransire,  non 
modo  non  admiror  sed  penitus  contemno  emissam  in  me  invectivam, 
spurcam  sane  et  ab  omni  prorsus  veritate  alienam.  Ut  autem  liberius 
apertius-que  mentiretur  auctor  nescio  quis,  ne  nomen  quidem  suum 
inserere  est  ausus.  In  tutando  extollendoque  Balbo  et  in  me  depri- 
mendo  ita  legitimum  excedit  modum,  ut  et  extollendb  deprimat  et 
deprimendo  extollat,  cum  omnino  celanda  sit  ars,  ne  nimia  vel  bene- 
volentia  vel  malevolentia  detegatur.  Scripsi  ego  in  Balbum,  et  invitus 
<}uidem,  ut  eum  stilo  repellerem  qui  me  prius  gladio  petierat ;  si  culpa 
fuit  scripsisse,  multo  maior  fuit  (ut  Hieronymi  verbis  utar)  provo- 
casse.  Sed  qui  defendi  potest  quern  vel  sola  fuga  condemnat?  Di 
boni,  quantas  nugas  effutit  incognitus  iste  anonymus.  Xititur  enira 
ampullatis  sesquipedalibusque  verbis  persuadere  quod  eram  scilicet 
Calpurnii  poetae  bucolica  et  isagogicum  Augustini  Dati  libellum  sub 
nomine  meo  editurus,  nisi  Cornelius  Vitellus  occultum  furtum  prodi- 
disset.  Quasi  concurrenti  et  inimico  meo  adhibenda  sit  fides  !  Quo- 
nam  pacto  potuissem  ego  vel  Calpurnium  vel  Datum  mihi  ipsi  ascri- 
bere,  cum  iam  diu  impress!  divulgatique  habeantur  ?     Sicuti  hoc,  ita  et 

*  Virgil,  Geor.  ii.  478. 


120  APPENDICES 

illud  puerile  commentum  est,  quod  de  Tolosano  Pictaviensi  Parisi- 
ensique  Gymnasio  blaterat,  quandoquidem  omnibus  hisce  in  locis  ita 
me  honorifice  gesserim  ut,  te  auctore,  regio  stipendio  donatus  fuerim. 
Reliqua  deliramenta  praetereunda  censeo,  ne  gravis  lector  indecenti 
aut  cachinno  aut  fastidio  afficiatur.  Ridicula  quippe  monstra  videntur 
quae  a  verisimili  figmento  discrepent.  Sad  sinamus  miseros  invidos 
aliena  (ut  solent)  felicitate  torqueri ;  satis  superque  fecisse  duxero, 
si  tu,  qui  iudicium  habes  examussim  factum,  meum,  meum,  meum, 
inquam,  bucolicum  carmen,  Roberto  Brisoneto  iam  diu  (ut  scis)  dedi- 
catum  approbaveris.  Non  enim  quod  edax  lividus  evomat,  sed  quad 
excellens  consummatusque  vir  sentiat,  curandum  est.     Vale. 


ADDENDA 


P.  12,  n.  7.  Sannazaro  made  the  acquaintance  of  Andrelinus  dur- 
ing his  sojourn  in  France,  between  150 1  and  1504:  "  Sannazarii  .  .  . 
cujus  diutissima  consuetudine  superioribus  annis  et  Faustum  .  .  .et 
Jacobum  Fabrum  Stapulensem  ac  Paulum  Aemylium  .  .  .  usos  fuisse 
nemini  non  est  in  ore  "  (Jacques  Toussaint,  pref,  to  Pia  et  emuncta 
opera,  Paris,  1 5 13,  quoted  by  A.  Renaudet,  Prereforme  et  Humanisme 
a  Paris,  I4g4-i5i'j,  Paris,  1916,  p.  475. 

P.  14,  n.  13.  Cp.  a  mention  of  the  very  successful  lectures  of  Giro- 
lamo  Aleandro  at  Paris :  "  conclamantque  ut  Fausto :  vivat,  vivat " 
(Letter  of  Joannes  Kyrherus  to  Michael  Hummelberger,  4  Aug., 
15 1 1,  quoted  by  A.  Renaudet,  op.  cit.  612). 

P.  15,  n.  17.  Cp.  Guillaume  de  la  Mare,  letter  to  Andrelinus  (be- 
tween 1494  and  1497)  :  "  Petrus  Cohardus,  primarius  Parlamenteae 
pariseorum  curiae  praesidens,  a  Christianissima  Majestate  accepit, 
gravi  ad  se  querimonia,  maxime  theologi  Standonis,  deferri  te  festis 
diebus,  quibus  horis  sacrarum  litterarum  interpretes  concionari  solent, 
tuis  discipulis  lascivorum  poetarum  nodos  enucleare ;  hortatus  post 
haec  idipsum  ne  facias"   (quoted  by  A.  Renaudet,  op.  cit.  277). 

P.  19,  n.  Ty'if.  "  L'auteur  de  cette  invective  ...  est  tres  probable- 
ment  Jacques  Merlin,  de  Saint- Victurnien  en  Limousin,  qui.  avant  la 
fin  du  siecle,  publia  .  .  .  les  Questions  de  Pierre  d'Ailly  sur  les  Sen- 
tences, et  donna,  en  1512,  une  importante  edition  d'Origene "  (A. 
Renaudet,  op.  cit.  124). 


INDEX 


The  references  in  Arabic  numerals  are  io  the  pages  of  this  book. 
Such  references  as  v.  14  mean  the  number  and  line  of  one  of  the 
Eclogues. 


Agathocles,  80. 
Allen,  P.  S.,  12,  81,  82. 
Amboise,  Georges  d',  15. 
Ambroise  de  Cambray,  82. 
Andrelinus,  Andreas,  71. 
Anne  of  Brittany,  13,  72,  86. 
ant  (wisdom  of),  85. 
Anthol.  Lat.,  85,  108. 
Anthol.  Pal.,  69. 
Antonius  Sabellicus,  M.,  16. 
Antonius  Venetus,  loh.,  17. 
Arnoaldus,  Beatus,  14. 
Aschbach,  R.,  81,  82. 
Ausonius,  69,  72,  80,  82,  86. 

Badius  Ascensius,  lod.,  9,  14,  19. 

Baillet,  Adr.,  13,  17. 

Balbus,   Hieronymus,   11,   71,  81, 

82,  113-119. 
Baudrier,  J.,  20. 
Beroaldo,  Filippo,  76,  118. 
Boccaccio,  67. 
Bocking,  E.,   19. 

Bohuslaw  von  Hassenstein,  81,  82. 
Boiardo,   109. 
Bolacrius,  i.  65   (Am.). 
Borbonatus,  i.  70  (Arn.). 
Bost,  Arnold  de,  81. 
Branthome,   18. 
Brigonnet,  Robert,  12,  79,  120. 
Brunorus  Bulgarus,  71. 
Budinus    Carnotensis,     Claudius, 

13.   14- 

Burgoinus,  Guido,  i.  58  (Arn.). 
Burgoinus,  loannes,  109. 

Caecilius  Balbus,  80. 
Calpumius,  8,  9,  17,  19,  20.  118, 

119.     See  Notes  passim. 
Carpentarius,  Simon,  13,  16, 


Carrara,  E.,   19. 
Castiglione,  B.,   109. 
Cato,  Dist.,  69. 
Catullus,  67,  69,  70,  85. 
Charles  II  of  Nevers,  no. 
Charles  VIII,  15,  16,  71,  72,  79,  80. 
Cicero,  70,  73,  76,  83,  84,  114,  117. 
Claude,  daughter  of   Louis   XII, 

16. 
Claudian,  70. 
Cleofilo  da  Fano,  Ottavio,  15,  16, 

79,  81,  113,  117. 
Cohardy  ((?r  Courthardy),  Pierre, 

12,  80,   119,   120. 
Columella,  86. 

Cordiger  Alemanus,  loh.,  II,  14. 
Corradini,  Fr.,  86. 
Crinitus,  Petrus,   15. 
croceo  mane,  xii.  131. 
cum,  iv.  31,  100. 
Curtius,  Benedictus,  18. 

d'Albret,  Marie,  no, 

Dati,  Agostino,  118,  119. 

Dati,  Leonardo,  79. 

de  Maulde,  R.,   12. 

de  Montpensier,  Gilbert,  75. 

Duminy,  E.,  20. 

E.  K.,  85. 

Eobanus  Hessus,  68. 
Equicola,  Mario,  85. 
Erasmus,  8,  11,  12,  13,  15,  17. 

facta    ('facts'),  vi.   48;   vii.   24; 

xi.  118. 
Faust,  Dr.,   12. 

Fernand,  Charles,  11,  81,  82,  S^. 
Fernand,  Jean,  12,  82. 
Filelfo,  Francesco,  ii. 

121 


122 


INDEX 


Fiscalienses  agri,  io8. 
Francis,  Duke  of  Valois,  i6. 
Francis  of  Cleves,  no. 

Gaguin,  Robert,    ii,  8i,  82,   113, 

ii4»  115. 
Ganay,  Jean  de,  12. 
Geiger,  L.,  12,  17,  18. 
Gerig,  J.  L.,  8. 
Gonzaga,  Chiara,  11,  74,  75. 
Gonzaga,  Lodovico,   11,  67,  75. 
Grimm,  Herman,  12. 
Grimmelshausen,  H.  J.  C,  18. 
Gringore,  Pierre,  18. 
Gualterus,  Guilelmus,  16. 
Guazzo,  S.,  81,  86. 
Gueneau,  Victor,  20. 
Guitton  di  Arezzo,  85. 
Gyraldus,  Lilius,  17. 

Hedo,  Pier,  85. 
Heywood,  J.,  68,  82. 
Hieronymus,  70,  119, 
Horace,  19.     See  Notes  passim. 

I.  M.,  81,  115,  120. 

incalluit,  xii.  208. 

Invectiva  in  Faustum,  ig,  115. 

iste   (for  hie),  ix.  8;   x.   96;  xii. 

300. 
Italian  expressions,  ii.  26-27,  85  ; 

V.  "JT,-,  vii.  36;  viii.  51  ;  xi.  118. 

Jacobus  Volaterranus,  11. 
Johannes  de  Janua,  75. 
John  of  Salisbury,  80. 
Josa,  Josentius,  8,  16. 
Julius  II,  71. 
Justinian,  115,  117. 
Juvenal,  19,  67-70,  72,  74,  75,  79, 
81,  82,  84-87. 

Knod,  G.  C,  14,  19,  71,  81,  115. 
Kyrherus,  Joannes,  120. 

Lamentationes  novae  Obscurorum 

Reuchlinistarum,  19. 
La  Monnoye,  Bernard  de,  13,  18. 
Le  Roux  de  Lincy,  80. 
Leto,  Pomponio,  11. 
Lotichius  Secundus,  P.,  109. 


Louis  XI,  72. 
Louis  XII,  12,  16,  83,  III. 
Lucan,  69,  71. 

Lucretius,  71,  74,  82,  84,  86,  107 
no. 

manere,   iii.   61;    v.    56;    vii.    36; 

viii.  38. 
Mantuanus,  Bapt.,  16,  ig,  20,  67, 

68,  70-72,  76-79,  83-85,  107,  108. 
Mare,  Guillaume  de  la,  120. 
Martial,  72,  77,  109. 
Mazzuchelli,  G.  M.,  ii,  13,  14,  16. 
Megaluzzi,  Bartolomeo,  16. 
Menagiana,  13,  18. 
Meyerstein,  E.  H.  W.,  8. 
Modius,  Franciscus,  74. 
Montpensier,  Gilbert  de,  11,  75. 
Mortet,  Ch.,  8. 
Moschus,  85. 
muneret,  viii.  51. 
Murmellius,  loannes,  17,  18. 
Murrho,  Seb.,   14. 
Musula,   108. 

Nachtigal,  Othmar,  14. 
Nemesianus,  8,  9,   19,  20,  67,  68. 
72,  73,  74,  77,  82,  84,  87,  1 10. 

Ovid,  19.     See  Notes  passim. 

Parent,  Jean,  107,  109. 

Parmentier,  C.  A.,  20,  107. 

Pascomidem,   no. 

pectoris  (loc),  ix.  57. 

Pellechet,  M.  L.  C,  13,  16,  80,  83. 

Perotti,  N.,   108. 

Persius,  19,  67.  68,  69,  71,  75,  80. 

82,  83,  84,  87. 
Pescetti,  Orlando,  71,  77,  85. 
Petrarch,  70,  76,  78. 
Philomena,  109. 
Phizelius,  Dom.,  109. 
Plato,  113,  114. 
Plautus,  71,  84. 
Pliny,  Ep.,  75. 
Pliny,  N.  H.,  79,  81,  no. 
Plutarch,  80,  85. 
Politiano,  Angelo,  85,  118. 
promotor,  108. 
Propertius,  85. 


INDEX 


123 


Proverbial  expressions,  ii.  i8,  26- 
27»  3>^-Z7,  43.  65,  84-85  ;  iii.  116, 
1 1 7-18;  iv.  5,  35;  vi.  28;  vii. 
40,  44,  78;  X.  6,  9-10,  18-19, 
133-4;  xi.  104-5;  xii.  11-13, 
149-50,  184,  288. 

Quintilian,  75,  109. 
quod   (after  fama,  or  rumor),  ii. 
19;  vii.  21. 

Regnier,  Mathurin,   13. 
Renaudet,  A.,  120. 
Renier,  R.,  11,  13,  16. 
Renouard,  Ph.,  14,  20. 
Rhenanus,   Beatus,   14. 
Ringmann,  Matthias,  14. 
Rochefort,  Guillaume  de,  12,  69. 
Rochefort,  Guy  de,  12. 

Sallust,  69. 
Sannazaro,  108,  120. 
Sapidus,  loannes,   17. 
Saumaise,  Claude  de,  18. 
Scaliger,  J.  C,  17. 
vSchenkl,  C,  80. 
Sedley,  Charles,  85. 
Seneca,  74,  86. 
Servius,  70,  77. 

Sforza,  Lodovico.  *I1  Moro ',  15. 
S'donius  Apollinaris,  70. 
Silius  Italicus,  71,  78. 
Sluoerius,   Tacobus,  67. 
Smith,  K.  F.,  85. 
sola  (nom.),  xii.  107. 
Sophocleo,  X.  42. 
Spenser,    E.,   67,   69,    70,    76,    79, 
85,  86. 


Statins,  69,  72,  80,  81,  87. 

Stigelius,  lo.,  84. 

Strozzi,  Ercole,  68. 

Strozzi,  Tito,  81,  113,  117. 

sub,  iii.  46 ;   vi.   10 ;   vii.  43 ;    xiL 

187. 
subintrem,   108. 
sudata  peculia,  ii.  85. 
Sylvius,  i.  72   (Arn.). 

Tacitus,  69. 

Tardif,  Guillaume,  82. 

Teutonia,  117. 

Textor,  Ravisius,  71,  77. 

Theocritio,  x.  37. 

Theocritus,  84,   108. 

Thuasne,  L.,  11,  16,  81,  82,  83. 

Tibullus,  75.  77,  83,  85. 

Tityrus   (z=  Virgil),  i.  28;  v.  92; 

viii.  4;   X.  50. 
Toussaint,  Jacques,  120. 

ut  (after  putat),  vii.  78, 

Valerius  Flaccus,  70,  76.  79,  1:8. 

Valerius  Maximus,  82. 

Varro,  73. 

venit.  ix.  39. 

Virgil  imitated  :  see  Notes  passim. 

Vitellius,  Cornelius,  19,  118,  119. 

Vives,  Ludovicus,  15. 

Voss,  G.  J.,  17. 

Vulgate,  67,  76,  83,   III. 

Ward,  Thomas,  12,  16,  71. 
Watson,  T.,  108. 

Veats,  W.  B.,  85. 


RETURN 


CIRCULATION  DEPARTMENT 

202  Main  Library 


642-3403 


LOAN  PERIOD  1 
HOME  USE 

2 

3 

4 

5 

6 

ALL  BOOKS  MAY  BE  RECALLED  AFTER  7  DAYS 

1 -month  loons  moy  be  renewed  by  colling  642-3405 

6-month  loons  moy  be  rechorged  by  bringing  books  to  Circulation  Desk 

Renewols  and  rechorges  may  be  mode  4  days  prior  to  due  dote 

DUE   AS  STAMPED  BELOW 


fi£G.  CIR.SE?  13  77 

'AU€    5fl84"! 

B'l 

RECCIRJUL    619 

SEP  2  3  200, 

? 

FORM  NO.  DD  6,  40m,  6'76 


UNIVERSITY  OF  CALIFORNIA,  BERKELEY 
BERKELEY,  CA   94720 


U.C.BERKELEY  LIBRARIES 


CD^3^^S15b 


370203  ^ 


UNIVERSITY  OF  CAUFORNIA  LIBRARY 


